II OZ 660/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Bd 1085/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. W. na postanowienie Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie dopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie Wyrokiem z dnia 9 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę M. W. na postanowienie Kujawsko – Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy z dnia [...] września 2012 r. Nr [...] w przedmiocie dopuszczalności zażalenia. Następnie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. We wniosku skarżący podał, że jest osobą niepełnosprawną, zamieszkałą w lokalu mieszkalnym M – 2 we wspólnym gospodarstwie domowym z matką M. W. i niepełnoletnią córką D. W. Skarżący oświadczył, że uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 2.000 zł a ponadto posiada udział w nieruchomości z dochodem 600 zł miesięcznie. Sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, przy czym wydatki na opiekę skarżący określił raz na kwotę 3.500 zł, a w dalszej części wniosku na 2.000 zł miesięcznie. Wskazał, że matka uzyskuje dochód z renty w wysokości 1.300 zł, natomiast córka nie uzyskuje dochodu. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego skarżący oświadczył, że jego dochody z najmu to ok. 1480 zł miesięcznie. Na wydatki miesięczne składają się natomiast alimenty – 550 zł, z tytułu opieki nad matką – 1050 zł, z tytułu ZUS – 410 zł. Oświadczył także, że nie otrzymuje żadnych wynagrodzeń, emerytur, rent, honorariów, zasiłków, nie posiada żadnych oszczędności, kont ani lokat w banku. Postanowieniem z dnia 22 marca 2013 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podnosząc, że skarżący w sposób sprzeczny i nierzetelny przedstawił swoją sytuację. Skarżący w piśmie z dnia 8 kwietnia wskazał, że rozbieżności w jego dochodach wynikają ze zmieniającej się z miesiąca na miesiąc sytuacji na rynku pracy. Do pisma skarżący dołączył postanowienie Sądu Rejonowego w Bydgoszczy z dnia 12 lutego 2013 r. udzielającego zabezpieczenia na czas procesu poprzez podwyższenie alimentów na rzecz D. W. z kwoty 450 zł miesięcznie do kwoty 550 zł miesięcznie, pozew o podwyższenie alimentów złożony przez matkę D. W. – M. W., oraz kopię PIT za rok 2011 z wykazanym dochodem w wysokości 4.073,61 zł. Ponadto skarżący przedłożył kopie faktur za pobyt matki w uzdrowisku na łączną kwotę 392 zł oraz dwie faktury na zakup leków w marcu 2013 r. na łączną kwotę 271,15 zł. Na wezwanie Sądu o przedstawienie m.in. łącznej wysokości przeciętnych comiesięcznych wydatków, pełnych kopii zeznań podatkowych z ostatnich dwóch lat, oświadczenia co do korzystania z pomocy społecznej, posiadania pojazdu mechanicznego i ewentualnych wydatków z tym związanych – skarżący odpowiedział, że środki czystości uzyskuje z paczek "Solidarności". Z tego źródła także często otrzymuje żywność. Nie opłaca czynszu za lokal, gdyż jest jego dożywotnim właścicielem. Nie korzysta z pomocy społecznej. Wspólnie z matką posiada samochód o wartości 450 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, postanowieniem z dnia 27 czerwca 2013 r., na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że informacje, które przedstawił skarżący są niepełne i sprzeczne. Odnośnie kosztów utrzymania lokalu - skarżący twierdzi, że nie ponosi kosztów najmu, gdyż lokal stanowi jego własność. Brak konieczności wnoszenia opłaty za najem lokalu nie oznacza jednak, że właściciel i jednocześnie użytkownik lokalu nie ponosi kosztów dostawy energii elektrycznej, wody, odbioru ścieków czy śmieci. Wysokości tego rodzaju wydatków skarżący nie określił. Zdaniem Sądu sprzeczne są twierdzenia skarżącego co do kosztów opieki nad matką – we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazuje raz kwotę 3.500 zł a w innym miejscu 2.000 zł, zaś piśmie z dnia 15 marca wskazuje kwotę 1050 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazuje ponadto, że zamieszkuje wraz z córką D. W. Konsekwencją tej okoliczności byłaby konieczność czynienia wydatków także na utrzymanie (wyżywienie, ubranie itp) córki. Tymczasem z treści pozwu o podwyższenie alimentów na córkę D. W. do kwoty 550 zł można wywnioskować, że D. W. mieszka nie ze skarżącym, ale z matką M. W., zamieszkałą w B. przy ul. [...] tj. pod innym adresem niż skarżący. Dodatkowo wskazując na zmienny stan swoich finansów (w konsekwencja zmiennego rynku pracy), skarżący deklaruje, iż łoży na opiekę nad matką co najmniej 1050 zł miesięcznie (a może nawet 2.000 zł lub 3.500 zł miesięcznie). Jednocześnie odnośnie dochodów, które miałby wystarczyć m.in. na pokrycie kosztów opieki nad matką skarżący raz stwierdza, że posiada dochód z prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości 2.000 zł miesięcznie (w formularzu PPF z dnia 4 lutego 2013 r.), a innym razem - w piśmie z dnia 8 kwietnia 2013 r., stwierdza, że jego dochód w styczniu i lutym 2013 r. wynosił 150 zł. W konsekwencji trudno stwierdzić która kwota - 150 zł czy 2.000 zł była dochodem skarżącego w styczniu 2013 r. Oba oświadczenia skarżącego (w formulurzu PPF i w piśmie z dnia 8 kwietnia 2013 r.) zostały złożone w takiej dacie, że skarżący winien mieć już wiedzę, jaki dochód w styczniu 2013 r. osiągnął. Podobnie odnośnie dochodów z najmu skarżący raz wskazuje kwotę 600 zł (w formularzu PPF), a innym razem kwotę 1480 zł miesięcznie (pismo z dnia 15 marca). Dodatkowo mając na względzie te różniące się kwoty odnośnie miesięcznych dochodów (150 – 2000 zł z działalności gospodarczej i 600 – 1480 zł z najmu) Sąd podkreślił, że według złożonej deklaracji PIT w całym roku 2011 skarżący uzyskał niewiele ponad 4 tys. zł dochodu. Skarżący pomimo wezwania nie złożył kopii deklaracji PIT za rok 2012. Zażalenie na powyższe postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia czerwca 2013 r. złożył M. W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zasadnie Sąd I instancji uznał, iż wskazane przez skarżącego informacje, są niepełne i sprzeczne. Dopiero jednoznaczne określenie miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego oraz miesięcznych kosztów utrzymania jego gospodarstwa domowego pozwala na ustalenie, czy skarżący spełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednocześnie należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznawał niniejszą sprawę w stanie faktycznym ustalonym przez Sąd pierwszej instancji, w świetle okoliczności podanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) oraz w dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie. Natomiast w sytuacji zmiany okoliczności sprawy, a w szczególności okoliczności dotyczących stanu majątkowego, dochodów, czy też stanu rodzinnego, skarżący może złożyć w trybie art. 165 p.p.s.a. nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić jednak trzeba, że muszą to być takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.