II SA/Gl 856/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska,, Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka, Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dokonania zmian w ewidencji gruntów i budynków 1. uchyla zaskarżoną decyzję i orzeka, że nie podlega ona wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 2. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w K. na rzecz skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z 19 października 2011 r. M. K. wniósł o aktualizację danych ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków poprzez ujawnienie go jako właściciela działki nr [...], objętej aktualnie księgą wieczystą nr [...]. W podstawie swego żądania powołał przepis § 46 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Rolnictwa z 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. nr 38, poz. 454), zwanego dalej rozporządzeniem. W uzasadnieniu w szczególności podał, że jest ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel i opisał spory związane z tytułem do nieruchomości. Do wniosku dołączono odpis wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r. sygn. [...] o wydanie nieruchomości, odpis wyroku Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r., sygn. I [...] o wydanie nieruchomości, odpis wyroku Sądu Rejonowego w R. z [...] r., [...] o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego, odpis postanowienia Sądu Rejonowego w R. z [...] r., [...] o egzekucję, odpis postanowienia Sądu Okręgowego w G. z [...] r., [...], odpis postanowienia Sądu Rejonowego w R. z [...] r., [...] o egzekucję świadczenia pieniężnego. Nadto w aktach administracyjnych znajduje się postanowienie SR w R. z [...] r. [...] stwierdzające, że Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem [...] r. działkę nr [...], opatrzone pieczęcią stwierdzającą jego prawomocność, zawiadomienie z 3 lipca 2006 r. dokonane przez Sąd, o zmianie właściciela działki oraz dokonane przez Starostę [...], w oparciu o informację Sądu, zawiadomienie o dokonaniu zmiany w ewidencji w zakresie właściciela działki. Po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania pełnomocnik wnioskodawcy złożył do akt również postanowienie Sądu Okręgowego w G. z [...] r. [...] wydane po wznowieniu postępowania, którym zmieniono postanowienie SR w R. z [...] r. [...] w ten sposób, że oddalono wniosek o zasiedzenie. Prowadząc postępowanie organ ustalił natomiast, że grunt stanowiący aktualnie działkę [...] był przedmiotem wywłaszczenia orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] r. Na rozprawie administracyjnej 25 stycznia 2012 r. Agencja Mienia Wojskowego Oddział w K. poinformowała, że w jej przekonaniu wpis w ewidencji prawa własności Skarbu Państwa jest zasadny i zgodny skutkiem dokonanego wywłaszczenia. Decyzją z [...] r. Starosta [...] odmówił wprowadzenia w operacie ewidencji gruntów i budynków żądanej zmiany polegającej na wpisaniu M. K. jako właściciela działki [...] o powierzchni 0,9446 ha, położonej w K., zapisanej w księdze wieczystej [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w R. w miejsce dotychczas figurującego właściciela - Skarbu Państwa – Agencji Mienia Wojskowego, stwierdzając że stan prawny ujawniony w części opisowej ewidencji jest zgodny z danymi stanowiącymi podstawę wpisów. W uzasadnieniu w szczególności wskazano, że oddalenie wniosku Skarbu Państwa o stwierdzenie zasiedzenia spornej nieruchomości, zgodnie z uzasadnieniem postanowienia SO w G. z [...] r. [...], było spowodowane ujawnieniem, że działka była uprzednio wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa ostateczną decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] r., zatem jej nabycie przez właściciela przez zasiedzenie nie jest możliwe. Organ wyjaśnił także, że przeprowadził badanie archiwalnych zapisów operatu gruntów oraz księgi wieczystej. Ustalił, że nieruchomość pierwotnie stanowiła własność E. Z. [...] r. jej właścicielami zostali K. i J. Z. Umową przekazania gospodarstwa rolnego z [...] r. właścicielem została A. K., która umową notarialną z [...] r. darowała ją M. K. Zatem mimo wywłaszczenia działki decyzją z [...] r. była ona przedmiotem dalszego obrotu, albowiem Skarb Państwa nie ujawnił swego prawa własności. W odwołaniu od decyzji strona wniosła o zmianę decyzji organu I instancji, a alternatywnie także o zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Podkreślono, że decyzja o wywłaszczeniu nie została ujawniona w księdze wieczystej. Jako właściciel w księdze jest ujawniony wnioskodawca. Natomiast decyzja o wywłaszczeniu była wadliwa, co spowodowało wszczęcie na wniosek strony postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Podkreślono, że zgodnie z § 46 ust. 2 rozporządzenia organ jest zobowiązany wprowadzić zmiany wynikające z prawomocnych orzeczeń, zatem nie ma znaczenia uzasadnienie postanowienia Sądu Okręgowego w sprawie [...]. Skarb Państwa, poza wadliwą decyzją, nie posiada tytułu do nieruchomości. Wpis dotyczący właściciela w ewidencji winien ulec aktualizacji. Wnioskodawca jest ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel działki, zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wpisowi temu towarzyszy domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym. Skoro postępowanie ewidencyjne nie może zmierzać do rozstrzygania sporów własnościowych, to organ był zobowiązany prawo własności M. K. ujawnić w ewidencji. Organ dokonywał analizy księgi wieczystej zatem niezawodnie dostrzegł, że prawomocnym postanowieniem SR w R. z [...] r. oddalono wniosek Skarbu Państwa – Agencji Mienia Wojskowego o wpis prawa własności, oparty o przedłożone decyzje wywłaszczeniowe. W tym postanowieniu Sąd wskazał, że jedynym postępowaniem rozstrzygającym prawo własności przedmiotowej nieruchomości jest tryb wskazany w art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Z wniosku Agencji Mienia Wojskowego postępowanie takie zostało wszczęte, a sprawa zawisła pod sygnaturą [...] w SR w R., pozew wpłynął w dniu 2 lutego 2012 r. Organ I instancji wiedział o tej okoliczności, jednak ją zbagatelizował, tymczasem stanowi ona przesłankę do zawieszenia postępowania określoną w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. W aktach sprawy znajduje się kopia pozwu oraz kopia zawiadomienia o rozprawie w sprawie z wniosku Agencji Mienia Wojskowego przeciwko M. K. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, o sygn. [...]. Zaskarżoną decyzją [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wskazał, że podstawą wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków są przepisy art. 20 ust. 1 i 2 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r., nr I93, poz. 1287 ze zm.), zwanej dalej ustawą, oraz rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Przyznano, że ewidencja ma jedynie charakter rejestrowy i przed organami ewidencyjnymi nie można rozstrzygać sporów własnościowych. Podstawę wpisów stanowią odpowiednie dokumenty. Podkreślono, że podstawę zmiany danych ewidencyjnych stanowi najpóźniej wydany dokument, mogący być podstawą zmiany. Dokumenty określające poprzedni stan prawny działek gruntu nie stanowią podstawy do zarejestrowania tego stanu w ewidencji gruntów i budynków, jeżeli stan ten został zmieniony późniejszym dokumentem. Rejestr ewidencyjny winien odzwierciedlać stan aktualny, wynikający z dokumentów uzasadniających wpis. Żądanie wniosku dotyczyło wykreślenia z ewidencji aktualnie figurującego właściciela - Skarbu Państwa - Agencji Mienia Wojskowego i wpisanie w jego miejsce M. K.. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że wpisu Skarbu Państwa jako właściciela dokonano na podstawie decyzji administracyjnej Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w S. z [...] roku, która stanowiła urzędowe potwierdzenie wywłaszczenia poprzedniczki wnioskodawcy. Kolejnym dokumentem potwierdzającym własność Skarbu Państwa jest postanowienie Sądu Okręgowego w G. sygn. [...] z [...] r. uzasadniające, iż nie jest możliwe nabycie prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie w sytuacji, gdy się jest już jej właścicielem. Zatem brak podstaw do zmiany wpisu na rzecz Skarbu Państwa. Organ odwoławczy wskazał także, że wszczęte postępowanie o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie ma charakteru prejudycjalnego dla niniejszej sprawy, nie zachodzi zatem przesłanka zawieszenia z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zauważono też, że w księdze wieczystej wpisane jest ostrzeżenie dotyczące niezgodności ujawnionego w niej stanu prawnego z rzeczywistym stanem prawnym przeciwko prawu własności M. K. odnośnie działki nr [...]. Aktualizacja ewidencji będzie możliwa po rozstrzygnięciu przez sąd sprawy o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W skardze do sądu administracyjnego skarżący wniósł o zmianę decyzji poprzez uwzględnienie jego wniosku oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu powielił argumenty podnoszone w toku postępowania administracyjnego, opisując postępowania związane z istniejącym sporem własnościowym oraz wydane w nich rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013 r. Skarżący podał, że postępowanie w sprawie [...] zostało w dniu [...] r. zakończone nieprawomocnym rozstrzygnięciem, którym oddalono pozew Skarbu Państwa. Zarzucił także, że zarzut organu odwoławczego o istniejącym wpisie ostrzeżenia nie znajduje potwierdzenia. Pełnomocnik organu podniosła, że argument dotyczący wpisu ostrzeżenia ma w sprawie znaczenie drugorzędne, istotne jest, że wpis w ewidencji został dokonany na podstawie decyzji wywłaszczeniowej, a wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania swego tytułu do nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wyjaśnić Skarżącemu, że mimo uwzględnienia skargi, Sąd nie miał podstaw do wydania rozstrzygnięcia o treści przez niego żądanej, to jest do zmiany decyzji i uwzględnienia wniosku Skarżącego, co oznacza dokonanie wpisu w ewidencji. Katalog rozstrzygnięć sądu administracyjnego, w przypadku uwzględnienia skargi na decyzję, wymienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a. Sąd jest uprawniony w takim przypadku do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności, jeżeli zachodzą kodeksowe przesłanki nieważności. Dokonując kontroli zgodności z prawem decyzji administracyjnych, sądy administracyjne nie mogą jednak rozstrzygać spraw administracyjnych, w tym zakresie kompetencja należy do właściwego organu administracji. Skutkiem uchylenia wadliwej decyzji jest zatem to, że sprawa wraca do organu administracji, który winien ją ponownie rozpoznać i wydać rozstrzygnięcie, kierując się przy tym wskazaniami i oceną prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku. Rozpoznanie wniosku o dokonanie aktualizacji ewidencji gruntów należy wobec powyższego do organów ewidencyjnych, nie do sądu. Jednocześnie należy zastrzec, że w dotychczas stwierdzonym stanie faktycznym brak jest podstaw do wydania organom wiążących zaleceń co do uwzględnienia wniosku skarżącego i dokonania żądanej zmiany w ewidencji, ponieważ sprawa wymaga uprzedniego rozstrzygnięcia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych. Bezpośrednim powodem uchylenia przez Sąd wydanych w sprawie decyzji jest stwierdzenie, że zostały one oparte na wadliwie ustalonym stanie faktycznym, co skutkowało nieprawidłową kwalifikacją prawną. Skarżący domagał się ujawnienia w ewidencji prawa własności działki na swoją rzecz, dołączając do wniosku szereg wyroków sądów. Sąd w pełni akceptuje stanowisko organów, że wyroki te nie mogły stanowić podstaw do dokonania żądanej zmiany, żaden z nich nie był bowiem wydany w sprawie, której przedmiotem byłoby orzeczenie o prawie własności Skarżącego do przedmiotowej działki. Skarżący, żądając wpisania w ewidencji prawa własności działki nr [...] na swoją rzecz podawał jednak również, że prawo własności do tej działki jest ujawnione w księdze wieczystej, do której działka jest wpisana. Organ dokonał badania tej księgi. Egzemplarz wypisu znajdujący się w aktach potwierdza, że w dziale I księgi wpisana jest działka nr [...]. W dziale II księgi jako właściciel tej działki ujawniony jest M. K. na podstawie umowy darowizny z [...] r. Zgodnie z art. 20 ust. 1 i 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, w ewidencji gruntów i budynków ujawnia się zarówno informacje dotyczące gruntów (ich położenia, granic, powierzchni, rodzaju użytków), jak i właścicieli gruntów. W odniesieniu do tych dwóch grup danych – przedmiotowych i podmiotowych, odmiennie wygląda zależność pomiędzy ewidencją gruntów i budynków a księgami wieczystymi. Z jednej strony, zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, dane z ewidencji stanowią podstawę oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych. Z drugiej zaś strony podstawą do dokonania w ewidencji wpisu dotyczącego prawa własności są m. in. dane ujawnione w księdze wieczystej. Regulacja ta koreluje z przepisami rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia, ewidencja obejmuje dane liczbowe i opisowe dotyczące gruntów i budynków oraz lokali, a także dane dotyczące właścicieli nieruchomości (§ 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia). Zgodnie z § 12 ust. 1 rozporządzenia, prawa właścicieli nieruchomości uwidacznia się w ewidencji na podstawie wymienionych w tym przepisie dokumentów, w tym na podstawie wpisów dokonanych w księgach wieczystych. Co do zasady zatem wystarczającym dokumentem uzasadniającym dokonanie w ewidencji gruntów wpisu prawa własności na rzecz określonego podmiotu, jest aktualny wypis z księgi wieczystej, który takie prawo potwierdza, przy czym potwierdzenie to winno być bezwarunkowe. Odmawiając zmiany w ewidencji organy, w szczególności organ odwoławczy przyjęły, że w księdze wieczystej istnieje wpis ostrzeżenia o niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym przeciwko prawu własności M. K. odnośnie działki [...]. Gdyby stwierdzenie to polegało na prawdzie, to stanowisko organów należałoby uznać za zasadne. Znajdujący się w aktach wypis z księgi wieczystej zawiera jednak informację nie tylko o wpisie ostrzeżenia, ale także o jego wykreśleniu. Okoliczność ta ma istotne znaczenie ze względu na domniemanie zawarte w art. 3 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., nr 124, poz. 1361 ze zm.), zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to jest wzruszane, a właściwym ku temu trybem jest tryb postępowania cywilnego, w szczególności roszczenie przewidziane w art. 10 ust. 1 powołanej ustawy. Prawo własności ujawnione skutecznie w księdze wieczystej podlega wobec powyższego co do zasady wpisowi do ewidencji na wniosek właściciela, zgodnie z § 45 rozporządzenia. Należy mieć jednak na względzie, że przed dokonaniem aktualizacji, organ winien uwzględnić znane mu okoliczności faktyczne, związane z ewentualnymi postępowaniami prowadzącymi do obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. W niniejszej sprawie takie właśnie postępowanie zostało wszczęte i zawisło przed sądem cywilnym jako postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Ponieważ wynik tego postępowania prowadzi do weryfikacji domniemania zgodności prawa jawnego z księgi z rzeczywistym stanem prawnym, ma on znaczenie prejudycjalne w sprawie. Weryfikacja w tym trybie prawa własności Skarżącego ujawnionego w księdze wieczystej wprost przekłada się na rozstrzygnięcie organu, skoro prawo ujawnione w księdze stanowi podstawę do aktualizacji ewidencji. Odmiennie niż organy administracji, Sąd stoi zatem na stanowisku, że fakt zawisłości przed SR w R. postępowania w sprawie [...] stanowi okoliczność uzasadniająca zawieszenie postępowania w sprawie aktualizacji ewidencji do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia zgodności stanu księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawny. Nie będąc uprawnionym do samodzielnego rozstrzygania sporów własnościowych, organy ewidencyjne, dysponując żądaniem aktualizacji danych podmiotowych na podstawie księgi wieczystej pozbawionej wpisu zastrzeżenia, nie mogą odmówić takiej czynności z powołaniem się na fakt, że dane w ewidencji są wpisane w oparciu o decyzję z [...] r. Natomiast gdy aktualizacja operatu wymaga uzyskania dodatkowych dowodów, organ winien przeprowadzić postępowanie administracyjne, którego tok podlega regulacjom kodeksu postępowania administracyjnego, co umożliwia zastosowanie instytucji zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia kwestii prejudycjalnej. Mając na uwadze podane argumenty, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania postanowiono na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 powołanej ustawy.