I OZ 768/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia radcy prawnego P. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2551/12 o odmowie przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne w sprawie ze skargi J. F. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] sierpnia 2012 r. znak: KN-025-135/12 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2551/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił radcy prawnemu P. W. przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, iż referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 stycznia 2013 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł oraz ustanowienie radcy prawnego. Pismem z dnia 25 stycznia 2013 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie poinformowała radcę prawnego P. W. o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu dla J. F. w przedmiotowej sprawie. Na skutek sprzeciwu wniesionego przez skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 lutego 2013 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł oraz ustanowienia radcy prawnego. Pismem z dnia 18 kwietnia 2013 r. Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie ponownie zawiadomiła radcę prawnego P. W. o wyznaczeniu pełnomocnikiem dla skarżącego. W dniach 1 i 22 lutego 2013 r. wyznaczony pełnomocnik przeglądał akta sprawy w czytelni Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 maja 2013 r. odrzucił skargę J. F. na postanowienie Głównego Geodety Kraju z dnia [...] sierpnia 2012 r. Odpis orzeczenia doręczono radcy prawnemu P. W. w dniu 29 maja 2013 r. W tym samym dniu wyznaczony pełnomocnik wniósł do Sądu pismo oznaczone jako "zażalenie" na postanowienie z dnia 20 maja 2013 r. W piśmie tym zawarł wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, oświadczając, że udzielona pomoc nie została w całości lub w części opłacona. Zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 3 czerwca 2013 r. pełnomocnika wezwano do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 20 maja 2013 r. W piśmie z dnia 14 czerwca 2013 r. radca prawny P. W. poinformował, że w aktach sprawy zalega nierozpoznany wniosek z dnia 29 maja 2013 r. o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu za okres do wydania postanowienia z dnia 20 maja 2013 r., kończącego postępowanie w pierwszej instancji. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 20 czerwca 2013 r. odmówił radcy prawnemu P. W. przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne, uznając, że w postępowaniu przed Sądem w pierwszej instancji pomoc prawna nie została przez pełnomocnika rzeczywiście udzielona. W dniu 27 czerwca 2013 r. radca prawny P. W. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż wniosek pełnomocnika skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, iż orzeczenie o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu. Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Tylko w takiej sytuacji dopuszczalne jest pozytywne orzeczenie w przedmiocie wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia. W ocenie Sądu ani we wniosku, który pełnomocnik zawarł w "zażaleniu" z dnia 29 maja 2013 r. na postanowienie z dnia 20 maja 2013 r. o odrzuceniu skargi, ani w piśmie z dnia 14 czerwca 2013 r., uzupełniającym ten wniosek, nie określił on jakiego rodzaju pomocy prawnej udzielił skarżącemu w postępowaniem przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. Na podstawie akt sprawy Sąd stwierdził, że w okresie ponad trzech i pół miesiąca od wyznaczenia przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych do wydania orzeczenia kończącego postępowanie w pierwszej instancji radca prawny P. W. dwukrotnie przeglądał akta sprawy w czytelni Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, nie podjął jednakże w imieniu skarżącego żadnych czynności procesowych - nie złożył jakiegokolwiek wniosku procesowego, nie przedstawił stanowiska w sprawie. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 czerwca 2013 r. wskazał, że udzielona przez niego pomoc prawna - poza przejrzeniem akt sprawy - polegała na: wysłaniu do strony informacji o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, analizie sprawy oraz udzieleniu skarżącemu informacji telefonicznie. Sąd stwierdził, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji wyznaczony pełnomocnik nie podjął czynności, które można by uznać za rzeczywiste udzielenie skarżącemu pomocy prawnej, za którą należałoby się wynagrodzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że art. 250 p.p.s.a. nie nakłada na Sąd obowiązku uwzględniania każdego wniosku o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi. Czynności polegające na poinformowaniu strony o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu, zapoznaniu się z aktami sprawy i ich analizie, czy też udzieleniu stronie informacji telefoniczne, same w sobie - bez podjęcia dalszych czynności procesowych - nie są tymczasem wystarczające do uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie rzeczywiście udzielona. Zapoznanie się z aktami sprawy i ich analiza to jedynie czynność poprzedzające faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej. W postępowaniu przed Sądem w pierwszej instancji powinny one znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy, poprzez wyrażenie przez pełnomocnika stanowiska w sprawie oraz - w razie potrzeby - złożenie w imieniu strony niezbędnych wniosków procesowych. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył radca prawny P. W. Pełnomocnik wskazał, że pomoc prawna, której udzielił skarżącemu polegała na: wysłaniu informacji o wyznaczeniu go jako pełnomocnika, przejrzeniu akt sprawy, analizie sprawy i udzieleniu skarżącemu informacji telefonicznie. Uznał, że nie został sprawiedliwie potraktowany. Stwierdził, że przeanalizowanie przez niego akt sprawy, które wcześniej przejrzał, pozwoliło mu utwierdzić się w przekonaniu, że w sprawie nie występowały żadne okoliczności wymagające sporządzenia niezwłocznie pisma procesowego. Stanowisko w sprawie miało być przedstawione na wyznaczonej przez Sąd rozprawie. Ponadto stwierdził, że nie może ponosić odpowiedzialności za to, że strona nie uiściła opłaty sądowej, od której zależy dalsze procedowanie jej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie wskazane art. 250 p.p.s.a., w związku z faktycznym udzieleniem pomocy prawnej (por. post. NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04; post. NSA z dnia 28 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 341/08; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer, Warszawa 2009 , s. 704). Jak zasadnie wskazał Sąd I instancji mimo literalnej wykładni art. 250 p.p.s.a., przepis ten nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu także pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Przyznane wynagrodzenie obciąża Skarb Państwa, a sąd dysponując w tym zakresie środkami publicznymi odpowiada za "zasadność i legalność ich wydatkowania". (por. B. Dauter w: S. Babiarz i inni, "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Wyd. LexisNexis 2007, s. 317). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, iż zapoznanie się z aktami sprawy, analiza sprawy oraz udzielenie stronie informacji telefoniczne bez podjęcia dalszych czynności procesowych nie jest wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie udzielona. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.