I OZ 165/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia adwokata ustanowionego z urzędu M.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2014 r. o sygn. akt IV SAB/Wr 124/12 z wniosku adwokata ustanowionego z urzędu M.B. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi Z.R. na bezczynność Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. w przedmiocie publikacji decyzji ostatecznej na wniosek z dnia [...] października 2012 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 października 2013 r. o sygn. akt IV SAB/Wr 124/12, Sąd ten umorzył postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte wnioskiem o dokonanie wykładni postanowienia, a to z uwagi na bezprzedmiotowość postępowań. W dniu 22 października 2013 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego – adw. M.B. – wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, załączając opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia WSA we Wrocławiu, sporządzoną dla swojego klienta. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 grudnia 2013 r. o sygn. akt IV SAB/Wr 124/12 odmówiono przyznania wskazanemu adwokatowi wynagrodzenia za sporządzenie ww. opinii. Na ww. postanowienie adw. M.B. wniósł sprzeciw, sformułowany w dniu 30 grudnia 2013 r. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2014 r. o sygn. akt IV SAB/Wr 124/12 odmówiono przyznania od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, adwokatowi ustanowionemu z urzędu, M.B., wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W ocenie sądu pierwszej instancji wniosek pełnomocnika z urzędu z dnia 6 grudnia 2013 r. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia Sądu z dnia 22 października 2013 r. umarzającego postępowanie przed sądem administracyjnym o dokonanie wykładni postanowienia Sądu z dnia 10 stycznia 2013 r. odrzucającego skargę – nie zasługiwał na uwzględnienie. Zdaniem sądu pierwszej instancji, postanowienie umarzające postępowanie wszczęte wnioskiem o dokonanie wykładni postanowienia sądu nie jest, wbrew twierdzeniom pełnomocnika z urzędu zawartym w sprzeciwie, postanowieniem kończącym postępowanie, a zatem nie podlega zaskarżeniu. Jak wskazał WSA, postanowienie umarzające postępowanie sądowoadministracyjne wszczęte kolejnym wnioskiem o dokonanie wykładni postanowienia sądu jest postanowieniem o charakterze wpadkowym (incydentalnym) prowadzonym w ramach postępowania ze skargi. Od postanowienia tego nie przysługuje zatem – w ocenie WSA – prawo do wniesienia skargi kasacyjnej, uregulowanej w art. 173 § 1 p.p.s.a., z którego wynika, że od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przysługuje skarga kasacyjna. Stąd uznał, że pełnomocnikowi nie należało się wynagrodzenie za sporządzenie opinii. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad prawnych określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrot niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). Przepis § 19 cytowanego wyżej rozporządzenia stanowi, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb państwa obejmują: 1) opłatę w wysokości nie wyższej niż 150 % stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 – 5 oraz 2) niezbędne udokumentowane wydatki adwokata. Natomiast § 20 tego rozporządzenia stanowi, że wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z treści § 18 ust. 1 pkt 1 lit "d" rozporządzenia wynika, że stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w drugiej instancji w postępowaniu zażaleniowym 120 zł. Stosownie do § 2 ust. 3 rozporządzenia, w sprawach w których strona korzysta z pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, opłaty o których mowa w ust. 1, sąd podwyższa o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach. Stawka podatku od towarów i usług wynosi zaś 23% (art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i sług; Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Z powyższych regulacji nie sposób, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyinterpretować, że wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia przysługuje pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu tylko w sytuacji, gdy sąd administracyjny uzna poglądy zawarte w opinii za prawidłowe. Co więcej, jak zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2004 r. o sygn. akt OZ 720/04 (publ. ONSAiWSA 2005, nr 5, poz. 93), "w przypadku opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej wyrazem udzielenia pomocy prawnej jest opinia sporządzona na piśmie i doręczona przez pełnomocnika stronie. Opinię sporządza się bowiem dla strony i w jej interesie. Przepis § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. b cyt. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ani też żaden z przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie przewidują natomiast obowiązku przedkładania Sądowi sporządzonej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Powołany § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku – przyznanie wynagrodzenia wiąże jedynie z obowiązkiem sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Z uprawnienia Sądu do ustalenia, czy pomoc prawna została udzielna, także nie wynika norma stwierdzająca, że wyłącznym dowodem udzielenia pomocy prawnej jest przedstawienie Sądowi pisemnej opinii." Oznacza to, że sąd może nawet nie zapoznać się z treścią takiej opinii. Treść ta jest bowiem irrelewanta z punktu widzenia ustalenia, czy doszło do udzielenia z urzędu pomocy prawnej. W tym miejscu należy zaznaczyć, że w sytuacji, gdy od danego orzeczenia nie przysługuje skarga kasacyjna, pełnomocnik ustanowiony z urzędu również może sporządzić opinię, w której stwierdzi brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, a to z uwagi na jej niedopuszczalność. Czynność ta również będzie stanowiła sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, wymagające wynagrodzenia. Z podobną sytuacją mamy do czynienia w warunkach niniejszej sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę, sąd pierwszej instancji powinien zatem ponownie przeanalizować zasadność przyznania adwokatowi ustanowionemu z urzędu – adw. M.B. – stosownego wynagrodzenia za sporządzoną opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Odrębną kwestią jest możliwość dostrzeżenia przez sąd nadużycia prawa, które odnosić można również do nadużycia prawa do wynagrodzenia za pomoc świadczoną z urzędu (np. właśnie sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej). Nadużycie takie wyklucza przyznanie stosowanego wynagrodzenia, gdyż jest niedopuszczalne w państwie prawnym, chcącym urzeczywistniać zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 ustawy zasadniczej), zwłaszcza biorąc pod uwagę zasadę konstytucyjną ochrony równowagi finansów publicznych (wywodzonej przez Trybunał Konstytucyjny z całokształtu regulacji konstytucyjnych zawartych w rozdziale X Konstytucji, zwłaszcza zaś z art. 216 oraz art. 220 Konstytucji, ale także z art. 1 Konstytucji – zob. np. wyrok TK z dnia 27 lutego 2002 r. o sygn. akt K 47/01; wyrok TK z dnia 12 grudnia 2012 r. o sygn. akt K 1/12, publ. http://trybunal.gov.pl). Nadużycie takie nie zostało jednak wykazane w zaskarżonym postanowieniu. Mając powyższe na uwadze, stosując art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.