I OZ 444/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 1104/12 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi L.T. na orzeczenie Okręgowej Komisji Lekarskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia zdolności do służby w Policji postanawia oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 11 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 1104/12 odrzucił skargę L.T. na orzeczenie Okręgowej Komisji Lekarskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia zdolności do służby w Policji, z uwagi na upływ terminu do jej wniesienia. W dniu 5 lutego 2013 r. L.T. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na ww. orzeczenie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż uchybił terminowi do wniesienia skargi nie ze swojej winy, bowiem zaskarżone orzeczenie nie zawierało pouczenia o możliwości jego zaskarżenia do sądu administracyjnego. Zarządzeniem z dnia 18 marca 2013 r. L.T. został wezwany do udzielenia informacji, czy w związku z upływem prawie dwóch lat pomiędzy wydaniem orzeczenia z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] a złożeniem przez niego skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w sprawie zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy w rozumieniu przepisu art. 87 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.) oraz wyjaśnienia, kiedy i w jakich okolicznościach powziął wiadomość o możliwości zaskarżenia ww. orzeczenia do Sądu. W piśmie z dnia 27 marca 2013 r. L.T. wskazał, że zaskarżone orzeczenie nie zawierało pouczenia o możliwości jego zaskarżenia, co spowodowało ujemne dla niego skutki prawne, zaś o fakcie, że przysługuje na nie skarga do Sądu dowiedział się dopiero z chwilą doręczenia mu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 11 stycznia 2013 r. w przedmiocie odrzucenia jego skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 1104/12 odrzucił wniosek L.T. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu wskazał, iż wymogi warunkujące dopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu określono w art. 86 i art. 87 P.p.s.a. Zgodnie z tymi przepisami, przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej może nastąpić w sytuacji, gdy strona nie dokonała tej czynności w terminie bez swojej winy. Zarazem jednak, w myśl art. 87 § 5 P.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Z zestawienia wymienionych przepisów wynika, że brak winy w uchybieniu terminu – nawet oczywisty – nie uzasadnia jego przywrócenia, jeżeli minął rok od upływu tego terminu, a rozpoznawany przypadek nie ma charakteru wyjątkowego. Tym samym ustawodawca ochrania utrwalony na skutek upływu czasu stan, powstały w wyniku uchybienia terminu do podjęcia czynności procesowej, zastrzegając, że powrót do sytuacji sprzed upływu tego okresu jest możliwy tylko w przypadku wyjątkowym. Powyższy przepis należy zatem rozumieć w ten sposób, że jeżeli Sąd, w oparciu o informacje przedstawione przez stronę, dojdzie do przekonania, że w sprawie wystąpił przypadek wyjątkowy, może wniosek taki merytorycznie rozpoznać (ustalić czy zostały spełnione inne przesłanki) albo wniosek taki powinien odrzucić jako niedopuszczalny, gdy w sprawie przypadek wyjątkowy nie wystąpił. Ustawodawca nie określa przy tym ani nie egzemplifikuje pojęcia "przypadek wyjątkowy". Pozostawia on ocenę w tym zakresie sędziemu, odwołując się do jego bezstronności, doświadczenia oraz poczucia sprawiedliwości, albowiem dynamika procesów, różnorodność występujących w nich stanów faktycznych, a także rozmaitość i nieprzewidywalność zachowań (działań i zaniechań) stron, nie pozwalają na sformułowanie uniwersalnej definicji normatywnej. Tak więc rzeczą sądu rozpoznającego wniosek o przywrócenie terminu, złożonego po upływie roku od jego uchybienia, jest wyważenie całokształtu okoliczności występujących w konkretnej sprawie, odnoszących się zarówno do elementów przedmiotowych, jak i podmiotowych oraz ocena, czy argumenty wspierające wniosek są mocniejsze od argumentów przemawiających za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie niedokonania czynności procesowej w przepisanym terminie. Konieczne jest zbadanie, czy moc tych argumentów pozwala na stwierdzenie, że w sprawie zachodzi przypadek, który można uznać za wyjątkowy. Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż w niniejszej sprawie nie oceniał przesłanki braku winy strony w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, bowiem przedstawione przez skarżącego argumenty nie dają podstawy do uznania, że w sprawie zachodzi wyjątkowy przypadek, w rozumieniu art. 87 § 5 P.p.s.a. Tylko bowiem wystąpienie tej okoliczności umożliwiałoby przeanalizowanie kwestii istnienia po stronie skarżącego winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Uznał, że przesłanki uzasadniającej zaistnienie "wyjątkowego przypadku" nie można wywodzić z faktu, iż rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 2 listopada 1995 r., zmieniające rozporządzenie w sprawie właściwości i trybu postępowania komisji lekarskich podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych (Dz. U. nr 146, poz. 712 ze zm.), jak również wzór orzeczenia, stanowiący załącznik do tego rozporządzenia, nie zawiera regulacji prawnych, obejmujących obowiązek zamieszczania pouczenia na orzeczeniu wydawanym przez właściwą komisję lekarską o możliwości zaskarżenia tego orzeczenia do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż nie dopatrzył się żadnych wyjątkowych okoliczności, które mogłyby usprawiedliwiać przywrócenie terminu do wniesienia skargi przez L.T. po upływie roku od jego uchybienia. Okoliczności takiej nie stanowi również fakt, iż – jak twierdzi skarżący – o możliwości wniesienia skargi dowiedział się dopiero z chwilą doręczenia mu postanowienia Sądu o jej odrzuceniu. Właśnie bowiem wobec faktu, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 11 stycznia 2013 r. odrzucił skargę L.T. na orzeczenie z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...], twierdzenie takie wydaje się być nielogiczne. Powyższe postanowienie z dnia 18 kwietnia 2013 r. stało się przedmiotem zażalenia L.T. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: a) art. 88 § 1 w związku z art. 87 § 5 P.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek wyjątkowy uzasadniający przywrócenie terminu do wniesienia skargi, co skutkowało odrzuceniem wniosku w tym przedmiocie; b) art. 141 § 4 w związku z art. 166 P.p.s.a., poprzez ograniczenie się do przywołania w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyłącznie przepisu art. 87 § 5 P.p.s.a., jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia, bez jakiegokolwiek jej wyjaśnienia i w zasadzie jednozdaniowy wywód, iż " w sprawie nie występuje wyjątkowy przypadek, o którym mowa w art. 87 § 5 P.p.s.a.". Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podkreślił, że niezależna od strony przyczyna w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, tj. brak pouczenia przez organ o możliwości zaskarżenia orzeczenia, istniała cały czas, aż do momentu złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto działał on bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl zaś art. 87 § 1 i § 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi (art. 87 § 3 P.p.s.a.). Stosownie natomiast do art. 87 § 5 P.p.s.a., po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Sąd jest zatem zobligowany nie tylko do oceny, czy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, ale także do zbadania, czy sytuacja ta miała miejsce w wyjątkowych okolicznościach. Przepis ten zaostrza więc przesłanki przywrócenia terminu, uzależniając możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku od zaistnienia wyjątkowego przypadku. Zaznaczyć należy, iż w świetle przesłanki z art. 86 § 1 P.p.s.a., rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej, poprzedzone być musi zbadaniem dopuszczalności tego wniosku. Wniosek taki powinien spełniać określone wymogi formalne, w przeciwnym razie – na podstawie art. 88 P.p.s.a. – podlegać będzie odrzuceniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "przypadek wyjątkowy", ani nie dostarcza w tym zakresie jakichkolwiek wskazówek interpretacyjnych, lecz pozostawia ocenę danego przypadku Sądowi. Należy jednak przyjąć, że są to nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiały złożenie wniosku o przywrócenie terminu w normalnym terminie (por. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2009 r., s. 272-273). Należy przy tym podkreślić, iż pojęcie wyjątkowego przypadku jest wprawdzie pojęciem niedookreślonym, jednakże trzeba je wykładać ścieśniająco, w przeciwnym bowiem razie każda sytuacja mogłaby uzasadniać przywrócenie terminu, co wypaczałoby sens ustanowienia powyższego przepisu. Jak wynika z akt sprawy, skarga na orzeczenie Okręgowej Komisji Lekarskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji [...] z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] została wniesiona przez L.T. niemal dwa lata od daty jej doręczenia, co skarżący potwierdza w piśmie z dnia 27 marca 2013 r. Należy podkreślić, iż orzeczenie z dnia 15 listopada 2010 r. w istocie nie zawierało stosownego pouczenia o przysługującym środku zaskarżenia, za co z pewnością winy nie może ponosić skarżący, bowiem brak wymaganego prawem pouczenia nie może rodzić ujemnych konsekwencji dla strony. Gdyby zatem wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu roku od momentu jego uchybienia, to taka argumentacja zasługiwałaby wtedy na uwzględnienie i uzasadniałaby przywrócenie uchybionego terminu. W niniejszej sprawie przedmiotowy wniosek skarżący złożył jednak niemal dwa lata od momentu uchybienia terminu, a zatem powoływanie się przez niego w takich okolicznościach wyłącznie na fakt braku stosownego pouczenia nie świadczy o zaistnieniu wyjątkowego przypadku, o którym mowa w art. 87 § 5 P.p.s.a., który uzasadniałby przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia. Istotne w sprawie jest również, iż w orzecznictwie od wielu już lat ugruntowany jest pogląd, iż od ostatecznych orzeczeń komisji lekarskich, w zakresie dotyczącym oceny zdolności do służby, przysługuje skarga do sądu administracyjnego (por. postanowienie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 listopada 2000 r. sygn. akt OSA 1/00, publ. "Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego" 2001, nr 2, poz. 47; uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1999 r. sygn. akt III ZP 9/99, publ. "Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Pracy" 2000, nr 5, poz. 167). Przy uwzględnieniu zatem całokształtu okoliczności występujących w niniejszej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumenty przemawiające za stabilizacją sytuacji ugruntowanej przez upływ czasu, a powstałej w następstwie niedokonania czynności procesowej w przepisanym terminie, są mocniejsze aniżeli argumenty podniesione we wniosku o przywrócenie terminu. W konsekwencji argumentacja skarżącego nie pozwala na uznanie, że w sprawie zachodzi wypadek, który można byłoby uznać za wyjątkowy. Sąd pierwszej instancji prawidłowo zatem odrzucił przedmiotowy wniosek, jako niedopuszczalny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.