I GZ 70/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Po 7/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie opłaty paliwowej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 6 lutego 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., po rozpoznaniu wniosku W. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie określenia wysokości opłaty paliwowej za poszczególne miesiące od lutego do grudnia 2007 r., odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji uzasadniając odmowę przyznania W. M. (dalej: skarżący, wnioskodawca) prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem podał, że w sprzeciwie od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego skarżący podniósł, że dochody strony należy interpretować wyłącznie jako "należne" a nie otrzymane. Ponadto skarżący wskazał na sprawę o sygn. akt III SA/Po 1310/12, w której zwolniono go od uiszczenia wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają stałe dochody, a sam skarżący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej oczekuje na dodatkowe środki finansowe od swoich kontrahentów. Wskazano, że łączne dochody wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawcy wynoszą obecnie 6.400,00 zł netto, zaś wartość przedmiotu zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie wynosi 7.282,00 zł, a wpis od skargi wynosi 291,00 zł. Ponadto w ocenie Sądu, powoływanie się przez skarżącego na sprawę akcyzową postaje bez wpływu na nowe rozstrzygnięcie w tej sprawie. Zdaniem Sądu I instancji, uiszczenie wpisu sądowego we wskazanej wysokości oraz poniesienie rozłożonych w czasie pozostałych kosztów postępowania w niniejszej sprawie, pozostaje w granicach możliwości finansowych skarżącego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla jego rodziny. Mając na uwadze wskazane powyżej okoliczności, Sąd I instancji odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie W. M. złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu podniesiono, że wpis od skargi w rozpoznawanej sprawie wynosi 291,00 zł – co może wydawać się kwotą nieznaczną – jednakże dla skarżącego jest to kwota, której nie jest on w stanie ponieść bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Skarżący zmaga się ze znacznymi problemami finansowymi, co jest związane z wysokością ciążących na nim zobowiązań oraz majątkiem zajętym przez organy administracji. W zaskarżonym postanowieniu wskazano tylko na nieznaczny ułamek zobowiązań, w postaci konieczności spłaty debetu oraz zaciągniętego kredytu. Jednakże do zobowiązań tych należy dodać m.in. znaczne zobowiązania w zakresie podatku od towarów i usług, w zakresie akcyzy za 2006 r., opłaty paliwowej za 2006 r. oraz akcyzy i opłaty paliwowej za 2007 r., co do których wniesiono skargi do sądu (w kwotach: 83.642,00 zł oraz 7.282,00 zł). Ponadto zobowiązania skarżącego ciągle wzrastają, przy jednoczesnym braku proporcjonalnego zwiększenia dochodów. W dalszej części uzasadnienia skarżący podniósł, że prowadzi działalność gospodarczą, a deklarowane przez niego dochody wynoszą miesięcznie 2.800,00 zł netto, jednakże jest to wyłącznie kwota należna, a nie otrzymana, ponieważ oczekuje on na środki finansowe od swoich kontrahentów, wobec czego realne środki, którymi dysponuje są znacznie mniejsze. W. M. wskazał ponadto, że został prawomocnie wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, co uniemożliwia mu pozyskanie środków zewnętrznych na spłatę zadłużenia. W jego ocenie, spełnione zostały zatem przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Na marginesie wnioskodawca podał, że postanowieniem z dnia 3 stycznia 2013r. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 1310/12 został zwolniony od wpisu sądowego w sprawie zobowiązania w podatku akcyzowym za 2007 r., w której wartość przedmiotu zaskarżenia jest znacznie wyższa. Skarżący stwierdził, że jego sytuacja majątkowa nie uległa poprawie lecz stale się pogarsza, wobec czego zasadne było wydanie przez Sąd orzeczenia analogicznego, jak w podanej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona wnosząca o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej - orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez skarżącego okoliczności należy stwierdzić, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA odniósł się zarówno do dochodów uzyskiwanych przez skarżącego oraz pozostałych członków rodziny, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, jak i do wskazanego postanowienia o zwolnieniu od kosztów sądowych w innej sprawie, w której skarżący również jest stroną. Oceniając sytuację materialną strony, Sąd I instancji rozważył zatem wysokość łącznie uzyskiwanych dochodów, w kwocie 6.400 zł, w relacji do obowiązku poniesienia w niniejszej sprawie wpisu sądowego w wysokości 291 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że z oświadczeń przedstawionych przez stronę we wniosku wynika, iż skarżący wraz z pozostałymi domownikami uzyskują stałe miesięczne dochody, zaś koszty niezbędne do poniesienia na obecnym etapie postępowania nie stanowią wartości niemożliwej do uiszczenia z uzyskiwanych przez nich środków. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącego w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów, występujących na drogę sądowoadministracyjną. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazana przez skarżącego okoliczność zwolnienia od wpisu sądowego na mocy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1310/12. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że o braku możliwości uiszczenia wpisu sądowego w rozpoznawanej sprawie nie może przesądzać częściowe przyznanie prawa pomocy w innym postępowaniu. W powołanym przez skarżącego postanowieniu jednoznacznie bowiem stwierdzono, że w sytuacji, gdy łączne dochody w gospodarstwie domowym wnioskodawcy wynoszą 6.400 zł, w granicach możliwości finansowych strony nie mieści się konieczność poniesienia wpisu w kwocie 2000 zł. Wykazana sytuacja finansowa nie świadczy zaś o tym, że skarżący nie jest w stanie ponieść wpisu w wysokości 291 zł. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie bez znaczenia pozostaje również fakt, że skarżący priorytetowo traktuje zobowiązania prywatne w postaci spłaty debetu na rachunku bankowym, bądź też kredytu na zakupiony samochód ciężąrowy, przedkładając obowiązek ich uregulowania ponad zobowiązania, wynikające z przewidzianej prawem konieczności poniesienia kosztów w zainicjowanym przez siebie postępowaniu sądowoadministracyjnym. Takiego stanowiska nie można podzielić, gdyż opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki skarżącego nie mogą być w stosunku do tych opłat traktowane na zasadzie pierwszeństwa (por. post. NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Podsumowując, prawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na przedstawione w sprawie okoliczności wskazujące na faktyczną sytuację materialną wnioskodawcy, brak jest podstaw do przyjęcia, że nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o zwolnienie z których wnioskował. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.