I FZ 116/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia ZPUH "I" s.c. w D na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 22 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Gl 1456/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi ZPUH "I" s.c. w D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Gl 1456/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych ZPUH "I." s.c. w D. Na podstawie oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również dokumentacji opisującej stan majątkowy samej spółki, jak i jej wspólników, Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, iż spółka dysponuje środkami umożliwiającymi jej uiszczenie kosztów sądowych w całości (w niniejszej sprawie 1.257 zł). Sąd wskazał, że spółka prowadząc działalność gospodarczą wykazuje regularny obrót. Z zestawienia rocznego przychodów i rozchodów znajdującego się w aktach sprawy wynika, iż za okres od stycznia do sierpnia 2012 r. spółka osiągnęła przychód w kwocie 105.000 zł. Ponadto przedłożone deklaracje VAT – 7 za okres od czerwca do listopada 2012 r. wskazują, iż w tym okresie podstawa opodatkowania podatku należnego waha się od kwoty 22.840 złotych w październiku do 334.719 zł w lipcu. W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów wskazujących, że wobec spółki prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Ponadto Sąd oceniając sytuację materialną wspólników spółki cywilnej wskazał, że I. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z 19-letnim synem, natomiast ich dochody zawierają się w kwocie 1266 zł, gdzie 300 zł to alimenty zasądzone na rzecz syna I. G., natomiast kwota 966 zł to dochód pochodzący z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Sąd zwrócił uwagę, że przedstawione dochody nie korespondują w pełni z danymi wynikającymi z wyciągów z rachunku bankowego I. G. Sąd podkreślił, że znajdujące się w aktach sprawy wyciągi z tego rachunku za wrzesień, październik oraz listopada 2012 r. wskazują, iż stan konta waha się od kwoty 5.723,22 zł (listopad) do kwoty 7.948,36 zł (październik), przy czym wpłacane i wypłacane są bardzo wysokie kwoty (suma wpłat i wypłat we wrześniu 2012 r. wynosiła odpowiednio 375.735,89 zł i 376.881,78 zł). Operacje dokonywane na opisanym rachunku wskazują na realne możliwości dysponowania przez I. G. wysokimi kwotami pieniężnymi. Określając sytuację majątkową J. G. Sąd podał, iż tworzy on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, rodzicami, córką w wieku 20 lat oraz małoletnimi córkami w wieku 11 i 4 lata. Miesięczne dochody w gospodarstwie domowym J. G., zamykają się w kwocie około 4.600 zł (wynagrodzenie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej – 966 zł oraz emerytury rodziców : matki – 914,75 zł, ojca – 2.713,75 zł). J. G. wskazał, że działalność gospodarcza prowadzona przez jego żonę przynosi stratę, ponadto zobowiązany jest do spłaty miesięcznych rat kredytowych kwocie 1.511,34 zł oraz 1.644,24 zł, co łącznie daje kwotę 3.156 zł. Sąd, opierając się na dokumentach zawartych w aktach sprawy w tym kopii deklaracji PIT-36 za rok 2011, uznał, iż straty poniesione w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę J. G. nie wynikają ze złej kondycji finansowej tej działalności, ale z wykazanymi dużymi kosztami uzyskania przychodu. Nadto Sąd wskazał, że z wyciągów z rachunku bankowego prowadzonego przez żonę J. G. wynika, że rachunek ten jest regularnie zasilany przelewami wewnętrznymi dokonywanymi przez J. G. w znacznych kwotach (suma wpłat dokonanych przez J. G. w 2012 r. wynosiła: we wrześniu 20.400 zł, w październiku 6.500 zł, w listopadzie 21.000 zł, a w grudniu 10.500 zł). Częste wpłaty dokonywane przez J. G. na konto bankowe żony, wskazują – zdaniem Sądu – iż dysponuje on dużymi kwotami gotówki. Sąd podkreślił przy tym, że wprawdzie wspólne konto małżonków G. wykazuje ujemne saldo, jednakże utrzymuje się ono na stałym, poziomie, a kwota wydatków równoważona jest przez wpłaty gotówkowe realizowane przez J. G. Sąd zwrócił też uwagę, że wspólnicy skarżącej spółki posiadają kilka nieruchomości. J. G. jest właścicielem: domu o powierzchni 214,60 m², działki o powierzchni 412 m² i 139 m², domu do remontu o powierzchni 97,90 m² i 101 m² i działki o powierzchni 585 m², natomiast I. G. jest właścicielką nieruchomości o powierzchni 135,40 m² i 201 m² i gruntów o powierzchni 346 m² i 403 m² oraz mieszkania o powierzchni 72,87 m² w D. Sąd przyjął, że brak jest podstaw do uznania, że wykazane nieruchomości służą jedynie zaspokojeniu własnych potrzeb mieszkaniowych wspólników skarżącej spółki. Sąd stwierdził, że poszczególne nieruchomości mogą być źródłem pożytków na podstawie określonych stosunków prawnych o charakterze zobowiązaniowym (np. najmu, czy dzierżawy) czy o charakterze rzeczowym (np. oddanie nieruchomości w odpłatne użytkowanie). Mając na uwadze ww. okoliczności Sąd stwierdził, iż skarżąca spółka, jak i jej wspólnicy – J. G. i I. G. dysponują środkami finansowymi umożliwiającymi uiszczenie kosztów sądowych, nawet przy uwzględnieniu, że łączna kwota wpisów sądowych w niniejszej sprawie i w drugiej toczącej się ze skargi spółki sprawie (III SA/Gl 1457/12) wynosi 3.257 zł. Tym samym Sąd uznał, że strona nie spełnia przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a."), które by uzasadniały przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Strona zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji, zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że strona "(...) jest w stanie uiścić wpis sądowy od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny". Wniosła przy tym o uchylenie skarżonego postanowienia i rozpoznanie sprawy poprzez orzeczenie o przyznaniu stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie tego postanowienia i przekazanie sprawy WSA w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Strona stwierdziła, że nie sposób zgodzić się z argumentacją Sądu pierwszej instancji, iż spółka nie wykazała, że jej obecna sytuacja finansowa nie pozwala ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Podkreśliła, że przychody generowane przez spółkę są przeznaczane na pokrycie jej bieżących zobowiązań, a uiszczenie opłaty sądowej może skutkować tym, że spółka nie będzie w stanie regulować tychże zobowiązań i straci wiarygodność w oczach kontrahentów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest spółka cywilna, będzie miał zastosowanie przepis art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej niemającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z uwagi jednak na specyfikę spółki cywilnej przyjmuje się, że do oceny przesłanek jej wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych niezbędne jest złożenie przez wspólników takiej spółki oświadczeń o ich stanie rodzinnym, majątku i dochodach. W tym wypadku zarówno spółka, jak i wspólnicy muszą wykazać, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowo administracyjnych" – S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, str. 265. Wyd. Lexis Nexis W-wa 2007 r.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie, w kontekście powyższych uwag, należy uznać za zasadne. Sąd pierwszej instancji słusznie bowiem przyjął, że strona skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, nawet przy uwzględnieniu łącznej kwoty wpisów sądowych w obu sprawach zainicjowanych przez tę stronę (sprawy o sygn. akt III SA/Gl 1456/12 i III SA/Gl 1457/12). Trafnie przy tym Sąd pierwszej instancji, analizując przesłankę warunkującą przyznanie spółce cywilnej prawa pomocy wziął pod uwagę nie tylko możliwości finansowe tej spółki, ale również jej wspólników – I. G. i J. G. Sąd pierwszej instancji bardzo szczegółowo uzasadnił swoją ocenę w tym przedmiocie, odnosząc się w sposób wyczerpujący zarówno do oświadczeń wspólników, jak i nadesłanych przez nich dokumentów i trafnie przyjął, że ich status finansowy nie uzasadnia przyznania spółce cywilnej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodzić się trzeba z Sądem pierwszej instancji, że między innymi takie okoliczności, jak fakt, iż każdy ze wspólników jest właścicielem kilku nieruchomości, z których nie wszystkie służą zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych tychże wspólników i ich rodzin a także miesięczne przepływy na rachunkach bankowych w kwotach znacznie przewyższających deklarowane przez wspólników dochody oraz kwoty wpisów sądowych w obu sprawach, świadczą o tym, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jest to tym bardziej uzasadnione, że strona w zażaleniu w żaden sposób nie próbowała nawet podważyć stanowiska Sądu pierwszej instancji w powyższym zakresie, a jej argumentacja sprowadza się w zasadzie do polemiki z tymże stanowiskiem. W zażaleniu strona nie ustosunkowała się bowiem do żadnej konkretnej okoliczności podniesionej przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, nie wyjaśniła również dlaczego – jej zdaniem – ocena Sądu dokonana w oparciu o oświadczenia i dokumenty złożone w sprawie nie jest obiektywna. Ogólne twierdzenia skarżącej w tym zakresie same w sobie nie mogą podważyć dokonanej przez Sąd pierwszej instancji oceny możliwości płatniczych strony. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, w oparciu o przepis art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.