II SA/Wa 1385/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Sędziowie WSA Olga Żurawska – Matusiak (spr.), Andrzej Góraj, , , Protokolant specjalista Elwira Sipak, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Rektora [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia studiów oddala skargę Decyzją nr [...] z [...] maja 2012 r. Rektor [...] (dalej jako "Rektor [...] "), wydaną na podstawie art. 127 § 3 K.p.a. w związku z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. nr 164, poz. 1365 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję nr [...] z [...] marca 2012 r. o odmowie wznowienia studiów. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie prawnym i faktycznym. K. Z. (dalej jako "skarżąca") studiowała w Akademii [...] w latach 2006-2011. Podaniem z 27 września 2011 r. skarżąca wystąpiła, na podstawie § 40 ust. 2 regulaminu studiów Akademii [...] do Rektora [...] o wyrażenie zgody na przesunięcie terminu złożenia pracy dyplomowej do 31 grudnia 2011 r. oraz o nienaliczanie odsetek od dotychczas nieuiszczonej opłaty za ostatni semestr studiów. Rektor [...] wyraził zgodę na przedłużenie złożenia pracy magisterskiej, natomiast w sprawie opłaty za studia poinformował o konieczności złożenia do Rektora [...] odrębnego wniosku. Decyzję tę skarżąca otrzymała 30 września 2011 r. Decyzją na [...] z [...] października 2011 r., wydaną na podstawie art. 190 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 207 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i §33 ust. 2 pkt 3 regulaminu studiów [...] , Rektor [...] , skreślił skarżącą z listy studentów Akademii [...] w związku z brakiem uiszczenia do 13 października 2011 r. opłaty za studia, do której wniesienia skarżąca była zobowiązana na podstawie umowy o warunkach odpłatności za studia. Wnioskiem z 26 stycznia 2012 r. skarżąca wystąpiła do Rektora [...] o wyrażenie zgody na wznowienie studiów w roku akademickim 2011/2012 w semestrze dziesiątym w formie studiów niestacjonarnych. Decyzją nr [...] z [...] lutego 2012 r., wydaną na podstawie art. 207 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i § 6 ust. 10 i ust. 13 Zarządzenia Rektora [...] nr [...] z [...] maja 2011 r. w sprawie opłat za studia wyższe, Rektor [...] nie wyraził zgody na wznowienie przez skarżącą studiów na kierunku [...] w Akademii [...] w semestrze 10 w roku akademickim 2011/2012, z uwagi na nieuregulowanie zaległości finansowych wobec uczelni. Podaniem z 27 lutego 2012 r. skarżąca ponownie wystąpiła do Rektora [...] o wznowienie studiów, podając, że zaliczyła wszystkie wymagane egzaminy w obowiązującym terminie i uregulowała zaległość wobec uczelni. Jednocześnie zwróciła się z prośbą o umożliwienie ukończenia studiów w trybie indywidualnym, polegającym na odstąpieniu od konieczności zaliczenia różnic programowych. Rektor [...] decyzją nr [...] z [...] marca 2012 r., wydana na podstawie art. 207 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i § 34 ust. 1 i ust. 2 regulaminu studiów [...] , nie wyraził zgody na wznowienie przez skarżącą studiów na kierunku prawo w formie studiów niestacjonarnych w semestrze 10 w roku akademickim 2011/2012. W uzasadnieniu decyzji podał, że wznawiając studia w roku akademickim 2011/2012, skarżąca podlega obowiązkowi realizacji programu studiów obowiązującego w roku akademickim, na który jest wpisywana. W związku ze zmianą programu studiów występują różnice programowe, które zgodnie z § 34 pkt 2 regulaminu studiów [...] nie podlegają uchyleniu. Od decyzji tej skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniosła, że otrzymana decyzja jest dla niej krzywdząca. Zdaniem skarżącej, obowiązek zaliczenia różnic programowych byłby uzasadniony gdyby nie miała zaliczonych przedmiotów i wznawiała studia w trakcie ich trwania lub gdyby zmieniła uczelnię. Natomiast w sytuacji zmiany programu nauczania, ostatni rocznik, który realizował poprzedni program powinien być traktowany indywidualnie i według tego poprzedniego programu. W wyniku rozpatrzenia odwołania organ wydał wskazaną na wstępie decyzję, w uzasadnieniu której wskazał, że wznowienie studiów na zasadach podanych przez skarżącą jest niezgodne z obowiązującymi przepisami. Różnice programowe stosownie do § 34 pkt 2 regulaminu studiów [...] wyznacza Rektor zgodnie z planem i programem kształcenia obowiązującym w roku akademickim, na którym student wznawia studia. Regulamin studiów [...] nie przewiduje możliwości odstąpienia od obowiązku zaliczenia wyznaczonych różnic programowych. Wznawiając studia w roku akademickim 2011/2012 skarżąca podlegałaby obowiązkowi realizacji programu studiów obowiązującego w roku akademickim, na który zastanie wpisana. W związku ze zmianą programu studiów skarżąca zobowiązana by była do zaliczenia 11 różnic programowych i przedmiotów, które są do zaliczenia w semestrze dziesiątym. Z tych też względów, w ocenie organu, nie jest możliwe wznowienie studiów na warunkach wskazanych przez skarżącą. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi K. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi przypomniała stan faktyczny sprawy i podniosła, że wymaganie realizacji programu studiów, który obowiązywał w latach 2007 – 2012 jest wobec niej nadużyciem. Zdaniem skarżącej, o realizacji programu nie można mówić w sytuacji, gdy od studenta w ostatnim semestrze wymaga się zaliczenia 11 wykładów, które były realizowane w innej podstawie programowej. Na realizację programu składają się wykłady w określonej liczbie godzin, które stanowią przygotowanie do zaliczenia egzaminów. Podkreśliła, że uczelnia powinna sprzyjać studentom i ułatwiać im ukończenie studiów, a nie w ostatnim semestrze, tuż przed złożeniem pracy magisterskiej, stawiać takie wymagania. Zmiana programu studiów nie powinna wpływać niekorzystnie na sytuację studentów. Skarżąca nie zgodziła się ponadto ze stanowiskiem, że obowiązujący regulamin nie dopuszcza podejmowania decyzji w drodze wyjątku. Zgodnie z § 34 ust. 2 regulaminu zasady wznowienia studiów wyznacza Rektor, zgodnie z programem obowiązującym w roku akademickim, na którym student wznawia studia. W ocenie skarżącej, powołany przepis nie precyzuje o jaki program nauczania chodzi. Wskazuje jedynie, iż Rektor określa warunki, termin i sposób uzupełnianie różnic wynikających z programu nauczania i planów studiów. Nie jest określone, że chodzi o program nauczania w roku akademickim, na którym następuje wznowienie studiów. W związku z tym, interpretacja Rektora zawarta w zaskarżonej decyzji jest szersza, niż wynika to wprost z regulacji, co w konsekwencji powoduje, iż jest niekorzystna dla studenta. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że uczynienie zadość żądaniu skarżącej, tj. wznowienie studiów w celu złożenia pracy magisterskiej i przystąpienia do egzaminu magisterskiego, nie było prawnie możliwe, bowiem obowiązujący w uczelni regulamin studiów nie zna takiej instytucji wznowienia. W § 34 ust. 1 regulaminu studiów [...] wprost stwierdza się, że osoba, która na mocy ostatecznej decyzji została skreślona z listy studentów, może wystąpić do rektora o zgodę na wznowienie studiów. W razie pozytywnej decyzji, student wznawia naukę na semestrze wyznaczonym przez rektora oraz - w razie istnienia różnic w programach nauczania i planach studiów - określa się warunki, termin i sposób uzupełnienia różnic programowych. Ponadto organ podniósł, że kwestie związane z ustaleniem uzupełnienia różnic programowych, w razie wznowienia studiów, należą do rozstrzygnięć zakładowych o charakterze wewnętrznym i jako takie nie podlegają kontroli sądowoadministracyjnej, nawet w wypadku, gdy z przyczyn czysto technicznych i związanych z szybkością postępowania są one określone w decyzji o wznowieniu studiów. Skoro zaś określenie czy i w jakim zakresie (na jakich warunkach i w jakim terminie) student, w razie wznowienia studiów, musi uzupełnić różnice programowe należy do sfery władztwa wewnętrznego, to organy uczelni mogą kwestię tę regulować dowolnie w ramach przysługującej uczelni wyższej autonomii – nie są w tej mierze związane przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Organ zwrócił uwagę, że konieczność zaliczenia wszystkich przedmiotów przewidzianych programem nauczenia i planem studiów obowiązującym w czasie ukończenia studiów daje gwarancje pełnego i adekwatnego poziomu wykształcenia. Nie jest więc możliwe, aby student otrzymał dyplom ukończenia studiów na danym kierunku, jeżeli nie zrealizuje całego programu nauczania. Jedyne odstępstwo, niezmienność planu studiów i programu nauczania, od tej zasady przewidziane zostało w stosunku do studentów, którzy rozpoczęli studia i nieprzerwanie kontynuują naukę. Zatem osoby, które z jakiejkolwiek przyczyny zostały skreślone z listy studentów, tracąc tym samym status studenta, mogą, na jednolitych zasadach, wznowić studia, z tym że zobowiązane są do uzupełnienia różnic programowych, wynikających z porównania planów studiów i programów nauczania: obowiązującego byłego studenta w czasie, gdy studiował oraz obowiązującego w semestrze, na który następuje wznowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli decyzje wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, badając, czy właściwie zastosowano przepisy prawa materialnego i przestrzegano przepisów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym. Tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa Sąd władny jest wzruszyć zaskarżoną decyzję. Art. 145 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako P.p.s.a.) określa w jakich sytuacjach decyzje podlegają uchyleniu. Sąd nie może wypowiadać się na temat celowości lub słuszności rozwiązań zawartych w decyzji, jak również kierować się przyszłymi faktycznymi lub ekonomicznymi skutkami własnego rozstrzygnięcia. Dokonując oceny zasadności skargi K. Z. na decyzję Rektora [...], Sąd doszedł do przekonania, że skarga ta nie zawiera uzasadnionych podstaw. Zgodnie z art. 160 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Stosownie do art. 161 ust. 1 ww. ustawy regulamin studiów uchwala senat uczelni. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi § 34 Regulamin Studiów Akademii [...] uchwalony przez Senat uchwałą nr [...] Senatu [...] z [...] lipca 2006 r. ze zmianami wprowadzonymi uchwałą nr [...] Senatu [...] z [...] marca 2007 r., uchwałą nr [...] Senatu Akademii [...] z [...] kwietnia 2009 r. oraz uchwałą nr [...] Senatu Akademii [...] z [...] marca 2010 r. w sprawie zmian w regulaminie studiów. Zgodnie z treścią tego przepisu osoba, która na mocy decyzji ostatecznej została skreślona z listy studentów, może wystąpić do rektora o zgodę na wznowienie studiów (ust. 1). Student wznawia naukę na semestrze wyznaczonym przez rektora. Rektor, podejmując decyzję o wznowieniu studiów, określa warunki, termin i sposób uzupełniania przez studenta różnic programowych, wynikających z planów studiów i programów nauczania (ust. 2). W sprawie niesporne jest, że skarżąca decyzją ostateczną z [...] października 2011 r. została skreślona z listy studentów, a zatem była uprawniona do wnioskowania o wyrażenie przez rektora zgody na wznowienie przez nią studiów. Wbrew jednak twierdzeniom skargi nie było możliwe wznowienie przez skarżącą studiów na warunkach przez nią wskazanych, tj. w trybie indywidualnym, przy odstąpieniu od konieczności zaliczenia różnić programowych. Regulamin studiów takiej możliwości bowiem nie przewiduje. Odbywanie studiów według Indywidualnego Planu Studiów i Programu Nauczania oraz Indywidualnej Realizacji Planu Studiów i Programu Nauczania zostało określone w rozdziale 6 ww. regulaminu. Uprawnienia przewidziane przepisami tego rozdziału dotyczą studentów, a skarżąca wobec skreślenia jej z listy studentów ze statusu studenta nie korzysta. Ponadto na podkreślenie zasługuje, że Indywidualny Plan Studiów i Programu Nauczania ma na celu zapewnienia studentowi szczególnej opieki dydaktyczno-naukowej i indywidualny dobór treści i form kształcenia, w ten sposób zmierzając do poszerzenia wiedzy w ramach studiowanego kierunku lub specjalności albo do zmiany przedmiotu w ramach danego kierunku. Indywidualna Realizacja Planu Studiów i Programu Nauczania ma natomiast umożliwić studentowi, w uzasadnionych przypadkach, ustalenie indywidualnych terminów wywiązywania się z obowiązków wynikających z planu studiów i programu nauczania. W konsekwencji oznacza, że skarżąca nie mogła ubiegać się o taki plan studiów, do czego de facto zmierzał jej wniosek. Na podkreślenie zasługuje przy tym, że, wbrew przekonaniu skarżącej, nie ukończyła ona Akademii [...]. Datą ukończenia studiów, stosownie do art. 167 ust. 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym, a także § 44 ust. 1 Regulaminu studiów, jest data złożenia egzaminu dyplomowego z oceną co najmniej dostateczną. Skarżąca nie złożyła pracy magisterskiej i w konsekwencji nie przystąpiła do egzaminu magisterskiego, co w konsekwencji – w świetle powyższych uregulowań – oznacza, że nie ukończyła studiów wyższych na kierunku [...] w Akademii [...]. Do wznowienia przez skarżącą studiów dojść mogło jedynie na warunkach określonych przez Rektora. Zgodnie z § 34 ust. 1 regulaminu rektor, zezwalając na wznowienie nauki na semestrze przez siebie wyznaczonym, obowiązany jest określić także termin i sposób uzupełnienia różnić programowych, wynikających z planów studiów i programów nauczania. W sytuacji, gdy takie różnice programowe występują, przepisy regulaminu nie przewidują możliwości odstąpienia od obowiązku ich uzupełniania. Marginalnie zwrócić można uwagę, że kwestie związane z ustaleniem uzupełnienia różnic programowych należą jednak do rozstrzygnięć zakładowych o charakterze wewnętrznym i jako takie nie podlegają kontroli sądowoadministracyjnej. W rozpoznawanej sprawie rozstrzygnięcia takie były jednak podejmowane z uwagi na treść wniosku skarżącej. W zaskarżonej decyzji organ wskazał jakie różnice programowe obowiązywałyby w przypadku, gdyby skarżąca zdecydowała się na wznowienie studiów na zasadach wynikających z regulaminu studiów. Wbrew twierdzeniom skargi organ był uprawniony do przyjęcia, że skarżąca, wznawiając studia w roku akademickim 2011/2012 podlegałaby obowiązkowi realizacji programu studiów obowiązującego w roku akademickim, na który zostałaby wpisana. Z treści § 34 ust. 2 regulaminu w sposób nienasuwający wątpliwości wynika, że dla określenia różnic programowych należy wziąć pod uwagę dwa plany i programy studiów. Pierwszym z nich jest plan i program studiów z okresu, w którym osoba starająca się o wznowienie studiów studiowała, drugim zaś plan i program studiów z chwili wznowienia studiów. Branie pod uwagę innych okresów byłoby zupełnie nieracjonalne i sprzeczne z celem powyższego przepisu, którym niewątpliwie jest, aby studenci kończący studia w danym roku akademickim czynili to na jednolitych zasadach, dających gwarancję pełnego i adekwatnego poziomu wykształcenia. Student rozpoczynający proces kształcenia na podstawie ustalonego programu, co do zasady kontynuuje naukę według tego programu aż do czasu ukończenia studiów. Inaczej przedstawia się natomiast sytuacja studenta skreślonego z listy studentów, wobec którego przerwany zostaje proces kształcenia. Regulamin studiów daje takiemu studentowi możliwość ukończenia studiów, poprzez instytucję ich wznowienia. Studia wznawia się wówczas z początkiem kolejnego semestru/roku akademickiego, a osoba korzystająca z tej instytucji kontynuuje proces kształcenia z kolejnym rokiem, który studiuje według konkretnego planu i programu nauczania. Ewentualne zmiany programowe obligują studenta do uzupełnienia programu o tzw. różnice programowe, niezależnie od liczby zaliczonych przez niego semestrów. Uzupełnienie różnic ma bowiem na celu zrealizowanie przez studenta wszystkich przedmiotów objętych aktualnym planem studiów i programem nauczania, a w konsekwencji umożliwienie ukończenia studiów i otrzymanie dyplomu ukończenia studiów na danym kierunku. Zwrócić przy tym należy uwagę, że przepis § 34 regulaminu nie różnicuje sytuacji osób starających się o wznowienie studiów w zależności od tego, na którym roku studiów chcą oni wznowić naukę. Zasady w nim przewidziane dotyczą całego toku studiów. Przepisy regulaminu nie dopuszczają wznowienia studiów w celu złożenia pracy magisterskiej i przystąpienia do egzaminu magisterskiego. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy bez znaczenia są powody, dlaczego regulamin studiów, przy zmianie programu nauczania, nie przewiduje dla studentów okresu przejściowego. Decyzje w tym zakresie zostały pozostawione autonomicznej władzy uczelni. Skarżąca, decydując się na studia w Akademii [...], zgodziła się podporządkować przepisom regulaminu, do czego zobowiązał ją art. 189 ust. 1 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. W zaskarżonej decyzji organ wskazał też na zasady pobierania opłat za różnice programowe. Opłata taka pobierana jest za nie więcej niż trzy przedmioty bez względu na liczbę różnic programowych i wynosi 420 zł za każdy przedmiot (albo 820 zł, jeżeli realizowany jest on w formie ćwiczeń i wykładów). Zważywszy, że opłata za wznowienie studiów po skreśleniu z listy studentów wynosi 200 zł, to przedstawione w skardze dodatkowe kwoty, które w ocenie skarżącej musiałaby ponosić wznawiając studia na zasadach określonych przez uczelnię, są zdecydowanie zawyżone. Podkreślić także należy, że kwestia opłat pozostaje bez związku z legalnością zaskarżonej decyzji, gdyż nie stanowi ona elementu kształtującego rozstrzygnięcie. W rozpoznawanej sprawie kluczowa jest okoliczność, że Regulaminu studiów obowiązujący w Akademii [...] nie zawiera takich uregulowań, które pozwalałyby na wznowienie studiów na zasadach oczekiwanych przez skarżącą. Oznacza to, że zaskarżona decyzja odmawiająca wznowienia studiów przez skarżącą – jest zgodna z prawem i dlatego też skarga jako nieuzasadniona, na podstawie art. 151 P.p.s.a., podlegała oddaleniu.