I OSK 687/13
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2014-06-13
Skład orzekający: Jolanta Rudnicka, Wojciech Mazur, Roman Ciąglewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy osoba pracująca za granicą, która gromadzi środki finansowe na zakup nieruchomości w Polsce i utrzymuje tam rodzinę, może być uznana za osobę zamieszkującą w Polsce w rozumieniu przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, co pozwala na przyznanie jej prawa do zasiłku dla bezrobotnych?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie zinterpretował przepisy dotyczące ustalania miejsca zamieszkania w kontekście koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo zastosował art. 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 987/2009, przedkładając nadmiernie znaczenie okoliczności subiektywnych (art. 11 ust. 2) nad obiektywnymi kryteriami (art. 11 ust. 1), takimi jak ośrodek interesów życiowych, czas i ciągłość pobytu oraz status podatkowy. W konsekwencji, NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę, uznając, że skarżący nie spełnił warunków do przyznania zasiłku dla bezrobotnych.Stan faktyczny
Skarżący D. K. zarejestrował się jako bezrobotny w Polsce i złożył wniosek o zasiłek dla bezrobotnych, powołując się na okresy ubezpieczenia w Wielkiej Brytanii. Organy administracji odmówiły przyznania zasiłku, uznając, że skarżący nie spełnia wymogu ostatniego okresu ubezpieczenia w Polsce ani nie posiada miejsca zamieszkania w Polsce w rozumieniu przepisów UE. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów, uznając, że nieprawidłowo oceniono materiał dowodowy i nie wyjaśniono istotnych okoliczności dotyczących celu wyjazdu i centrum interesów życiowych skarżącego. Minister Pracy i Polityki Społecznej złożył skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i oddalił skargę D. K. Zasądził od D. K. na rzecz Ministra Pracy i Polityki Społecznej zwrot kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Mazur Sędzia del NSA Roman Ciąglewicz (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 1785/12 w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od D. K. na rzecz Ministra Pracy i Polityki Społecznej kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Wa 1785/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej, z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...].
Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy.
W dniu 10 stycznia 2012 r. D. K., zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w B.. 12 stycznia 2012 r. wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych na zasadach określonych przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W aktach sprawy znajdowało się, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, oświadczenie dotyczące sytuacji życiowej skarżącego w trakcie zatrudnienia za granicą oraz dokumenty od brytyjskiego pracodawcy w celu uzyskania urzędowego potwierdzenia okresów jego ostatniego ubezpieczenia, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek w Zjednoczonym Królestwie Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. W dniu 9 stycznia 2012 r. WUP wystąpił do brytyjskiej instytucji o wystawienie ww. dokumentu. W dniu 24 maja 2012 r. do WUP wpłynął dokument SED U002, który potwierdził okres ubezpieczenia z tytułu zatrudnienia skarżącego w Wielkiej Brytanii od 1 grudnia 2007 r. do 3 stycznia 2012 r.
Marszałek Województwa [...], decyzją z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...], znak: [...], odmówił przyznania D. K. prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Powołał się na art. 61 i art. 65 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r. ze zm.), art. 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r., dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 (...) (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r. ze zm.), art. 8 ust. 1 pkt 8 lit. c ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.), a także § 2 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowego trybu przyznania zasiłku dla bezrobotnych, stypendium i dodatku aktywizacyjnego (Dz. U. z 2009 r. nr 136, poz.1118 ze zm.). W uzasadnieniu wskazał, że wnioskodawca nie spełnia wymogu ostatniego okresu ubezpieczenia na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, a także nie może on zostać uznany za pracownika, który podczas pracy za granicą posiadał miejsce zamieszkania w Polsce.
W odwołaniu skarżący podniósł, że przez cały czas pobytu za granicą, jego interesy życiowe koncentrowały się w Polsce. Tu przebywała i nadal przebywa jego córka, na której utrzymanie co miesiąc łoży alimenty. Ponadto, odwołujący się od 2002 r. powraca do miejsca stałego zamieszkania, tj. mieszkania własnościowego, które utrzymuje. W dalszej kolejności podał, że przyjeżdża do kraju dwa, trzy razy do roku na okres dwóch i trzech tygodni, gdyż tyle urlopu miał wskazane w kontrakcie z brytyjskim pracodawcą. Poinformował, iż nie podlegał obowiązkowi podatkowemu w Polsce od dochodów uzyskanych za granicą, "gdyż obowiązek ten w celu uniknięcia podwójnego opodatkowania został zniesiony w roku w którym wyjechał do Wielkiej Brytanii".
Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z [...] sierpnia 2012 r., nr [...], na podstawie art. 8 ust. 2 oraz art. 71 ust. 1 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.); art. 61. ust. 2 oraz art. 65 ust. 2 i 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r. ze zm.), a także § 2 ust. 1 i 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowego trybu przyznania zasiłku dla bezrobotnych, stypendium i dodatku aktywizacyjnego (Dz. U. z 2009 r. nr 136, poz.1118 ze zm.) w związku z art. 11 art. 12 ust. 1 i art. 54 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r., dotyczącego wykonania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 (...) (Dz. Urz. UE L 284 z 30 października 2009 r. ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Minister wskazał, że zgodnie z art. 61 ust. 2 rozporządzenia 883/2004, uwzględnienie okresów ubezpieczenia spełnionych za granicą może nastąpić wyłącznie pod warunkiem spełnienia przez bezrobotnego ostatniego okresu ubezpieczenia na terytorium państwa, w którym ubiega się o zasiłek. Wyjątek od powyższej zasady wprowadzony art. 65 ust. 2 i 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, zgodnie z którym bezrobotny, który w okresie swojego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek zamieszkiwał w innym państwie członkowskim niż państwo wykonania pracy, i który nadal mieszka w tym państwie lub powróci do tego państwa, pozostaje w dyspozycji służb zatrudnienia państwa zamieszkania oraz korzysta ze świadczeń zgodnie z ustawodawstwem tego państwa tak, jakby był tam ostatnio zatrudniony. Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009, przy ustalaniu miejsca zamieszkania danej osoby należy porównać czas trwania i ciągłość pobytu danej osoby w obu państwach, a także dokonać analizy sytuacji osobistej tej osoby, na którą składają się: charakter i specyfika jej pracy, jej więzi rodzinne, prowadzenie jakiejkolwiek działalności o charakterze niezarobkowym, jej sytuacja mieszkaniowa oraz państwo, w którym dana osoba uważna jest za rezydenta dla celów podatkowych. Zgodnie z art. 11 ust. 2 cytowanego rozporządzenia, dopiero w przypadku, gdy ww. kryteria nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie miejsca zamieszkania danej osoby, należy brać pod uwagę zamiar tej osoby oraz cel jej wyjazdu do innego państwa. Dodatkowo, zgodnie z art. 71 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, prawo do zasiłku dla bezrobotnych przysługuje bezrobotnemu, który w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień rejestracji w PUP był zatrudniony lub ubezpieczony łącznie przez co najmniej 365 dni. Zdaniem Ministra, skarżący nie może być uznany za osobę posiadającą miejsce zamieszkania w Polsce, ponieważ pracuje na terytorium Wielkiej Brytanii, zatem nie może zostać objęty postanowieniami preferencyjnego przepisu art. 65 ust. 2 i 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004. W ocenie organu, nie udokumentował on żadnych spełnionych na terytorium Polski w okresie 18 miesięcy poprzedzających dzień rejestracji w PUP okresów uprawniających do zasiłku dla bezrobotnych w rozumieniu art. 71 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, a więc nie jest możliwe przyznanie mu prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Podniósł, że okresów ubezpieczenia nie udokumentował, gdyż przed wyjazdem był bezrobotny i jest nim po powrocie. Natomiast posiadał i posiada wymagane ubezpieczenie.
W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zauważył, że zgodnie z art. 71 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, okres posiadania statusu osoby bezrobotnej nie jest okresem ubezpieczenia, który uprawnia do nabycia prawa do zasiłku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, mimo obszernego uzasadnienia zaskarżonej decyzji, decyzja ta, jak i decyzja organu I instancji zawierają wady dotyczące oceny materiału dowodowego oraz braki co do wyjaśnienia istotnych dla niniejszej sprawy okoliczności. W tym zakresie oba organy naruszyły przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w sposób, który miał wpływ na rozstrzygnięcie istoty sprawy, co z kolei musiało skutkować uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarówno zaskarżonej, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji.
Zdaniem Sądu, analizując przepisy art. 61 ust. 2 i art. 65 ust. 2 i 5 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, a zwłaszcza tego ostatniego przepisu, Minister Pracy i Polityki Społecznej trafnie wywodzi, iż prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy polega na ustaleniu, czy skarżący może być traktowany jako osoba mająca status zamieszkującego w Polsce podczas świadczenia pracy w Wielkiej Brytanii. Jednak zebrany w sprawie materiał dowodowy, jak i jego ocena dokonana przez organ nie jest prawidłowa. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że na wstępie organy obu instancji winny wziąć pod uwagę, wskazany przez skarżącego w oświadczeniu z dnia 12 stycznia 2012 r., cel wyjazdu – uzyskania środków finansowych. Dopiero potem organ winien dokonać oceny różnych działań i zachowań skarżącego oraz okoliczności towarzyszących świadczeniu pracy, która to ocena powinna zmierzać do rozstrzygnięcia kwestii, czy skarżący może być traktowany jako osoba mająca status zamieszkującej w Polsce podczas świadczenia pracy w Wielkiej Brytanii. Sąd zaakcentował potrzebę dogłębnego i wszechstronnego rozpatrzenia i ocenienia wszelkich aspektów sprawy z uwagi na długoletni pobyt skarżącego w Wielkiej Brytanii. Kontynuując wywód Sąd wskazał, że należy dokładnie ustalić jaką pracę skarżący tam wykonywał, czy charakter tej pracy umożliwiał częste wyjazdy poza miejsce świadczenia pracy, w tym do Polski. Sąd wskazał także na potrzebę ustalenia następujących okoliczności: czy praca łączyła się z zapewnieniem przez pracodawcę mieszkania i utrzymania, co skarżący robił z zarobionymi pieniędzmi, czy przeznaczał je na jakieś cele w Polsce, łączące się z dalszym jego pobytem w Polsce po zakończeniu pracy w Wielkiej Brytanii, czy też czynił jakieś inwestycje w Wielkiej Brytanii, mogące świadczyć o zamiarze zamieszkania tam na stałe, albo zamieszkania w innym kraju.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, tezę, iż centrum interesów życiowych skarżącego była Wielka Brytania, zaś przyjeżdżając do Polski zmienił on tylko miejsce zamieszkania, organ buduje nie na dogłębnej analizie wszystkich aspektów sprawy, traktowanych kompleksowo, ale jedynie na wybranych aspektach sprawy, traktowanych jako poszczególne hasła, bez wszechstronnego i dogłębnego wyjaśnienia istoty sprawy. Jako przykład Sąd podał posiadanie nowego mieszkania w Polsce oraz pozostawienie w Polsce małoletniej córki, na której utrzymanie łożył, co organ traktuje jako okoliczności, które nie wpływają na określenie miejsca jego pobytu. Zdaniem Sądu, argumentacja taka jest błędna. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zakup mieszkania w Polsce wskazuje na ugruntowany zamiar skarżącego pobytu w Polsce i polepszenia sobie i małoletniej córce warunków tego pobytu. Należy zatem uznać, że praca w Wielkiej Brytanii stanowiła dla skarżącego jedynie środek do realizacji powyższego celu.
Według Sądu, nie należy przeceniać okoliczności długotrwałego pobytu skarżącego w Wielkiej Brytanii. Taki okres może wskazywać na zamiar stałego pobytu w tym kraju zwłaszcza, iż skarżący legitymował się umową o pracę zawartą na czas nieokreślony. Jednak okoliczność ta powinna być oceniana nie w oderwaniu od innych okoliczności, ale łącznie z nimi i łącznie z kluczowym zagadnieniem – po co skarżący pojechał do Wielkiej Brytanii, na jaki cel gromadził zarobione w Wielkiej Brytanii pieniądze i jaką pracę wykonywał. W oderwaniu od motywacji skarżącego wszelkie ustalenia są chybione.
Nie może także, argumentował dalej Sąd, stanowić miarodajnej przesłanki dla oceny istoty sprawy fakt opłacania przez skarżącego podatków w Wielkiej Brytanii. Okoliczność ta nie może w żaden sposób rzutować na ocenę, czy skarżącego należy traktować jako osobę mającą stałe zamieszkanie w Polsce, mimo wykonywania przez niego pracy w innym kraju. Natomiast oczywiste jest, iż skarżącemu wygodniej było opłacać podatki w kraju uzyskiwania przychodu, korzystając z zasady unikania podwójnego opodatkowania, niż w Polsce, gdzie przebywał na krótkich urlopach wypoczynkowych.
Sąd podsumował, że zebrany przez oba organy materiał dowodowy wymaga uzupełnienia we wskazanych wyżej kierunkach.
Skargę kasacyjną złożył Minister Pracy i Polityki Społecznej, reprezentowany przez radcę prawnego.
Na podstawie art. 176 w związku z art. 185 § 1 ustawy P.p.s.a. wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;
2) zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z dnia 30 października 2009 r., z późn. zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem 987/2009, przez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy z pominięciem w/w przepisu;
- naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy P.p.s.a., tj.: art.145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a. w związku z art. 7, 8, 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.), zwanej dalej K.p.a., przez przyjęcie, że Minister Pracy i Polityki Społecznej nie dokonał w niniejszej sprawie wystarczających ustaleń faktycznych oraz dopuścił się błędów w ocenie materiału dowodowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
Przepis art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. Z uwagi na to, że przesłanki nieważności w niniejszej sprawie nie występują, należało ograniczyć się do rozważenia zarzutów podstaw kasacyjnych.
Przesądzające znaczenie mają uchybienia materialnoprawne. Naruszenia procesowe są jedynie konsekwencją niewłaściwego zastosowania norm prawa materialnego. Z tego powodu w pierwszej kolejności należy poddać analizie materialną podstawę kasacji.
Kontrola sądowa dotyczy sprawy o przyznanie prawa do zasiłku dla bezrobotnych, a więc zastosowania art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach runku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.). W przypadku osób, o których mowa w art. 2 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. (Dz. U.UE.L.04.166.1), okres uprawniający do zasiłku jest ustalany przy zastosowaniu reguł kolizyjnych zawartych w przepisach Rozdziału 6 Tytułu III tego rozporządzenia. W myśl art. 61 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004, uwzględnienie okresu ubezpieczenia, zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, ukończone na podstawie ustawodawstwa innego Państwa Członkowskiego, uzależnione jest od spełnienia ostatnio przez zainteresowanego, zgodnie z ustawodawstwem, na podstawie którego ubiega się on o świadczenie, okresów ubezpieczenia, zatrudnienia i pracy na własny rachunek. Warunek spełnienia tych okresów ostatnio nie dotyczy przypadków, o których mowa w art. 65 ust. 5 lit a rozporządzenia nr 883/2004. Zgodnie z art. 65 ust. 5 lit. a, bezrobotny, o którym mowa w ust. 2 zdanie pierwsze i drugie, otrzymuje świadczenie zgodnie z ustawodawstwem Państwa Członkowskiego, w którym ma on miejsce zamieszkania, tak, jak gdyby podlegał temu ustawodawstwu w okresie swego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek. Świadczenia te udzielane są przez instytucję miejsca zamieszkania. W myśl zaś art. 65 ust. 2 zdanie pierwsze, całkowicie bezrobotny, który w okresie swego ostatniego zatrudnienia lub pracy na własny rachunek miał miejsce zamieszkania w innym Państwie Członkowskim, niż właściwe państwo członkowskie, i który nadal mieszka w tym państwie lub powróci do tego państwa, pozostaje w dyspozycji urzędów zatrudnienia Państwa Członkowskiego, w którym ma miejsce zamieszkania.
Przed dalszymi uwagami zwrócić uwagę trzeba na to, że jak każdy wyjątek od reguły lex loci labori, sformułowanej w punkcie 17 preambuły do rozporządzenia nr 883/2004, również wyjątek z art. 65 ust. 5 lit. a), powinien być stosowany w sposób ścisły. Skoro dla zastosowania art. 65 ust. 5 lit. a) w związku z art. 65 ust.2 istotna jest przesłanka miejsca zamieszkania, należy najpierw wyłożyć treść tego określenia. Interpretacja musi uwzględniać fakt, że prawodawca wspólnotowy, jako ten który ustanowił zasadę i wyjątek, jest uprawniony do zakreślenia granic tego wyjątku. Elementem tego zakreślenia jest zdefiniowanie pojęcia miejsca zamieszkania. W tym zakresie, zgodnie z zasadą pierwszeństwa, nie ma zastosowania definicja miejsca zamieszkania sformułowana w art. 25 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 1 lit. j) rozporządzenia nr 883/2004, określenie "zamieszkanie" oznacza miejsca, w którym osoba zwykle przebywa. Definicja ta odnosi się do wszystkich zagadnień objętych rozporządzeniem w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a więc także do świadczeń dla bezrobotnych (art. 3 ust. 1 lit. h rozporządzenia nr 883/2004). Natomiast przepis art. 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE.L.09.284.1) wskazuje elementy służące ustaleniu miejsca zamieszkania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafna jest wykładnia dokonana w decyzji Komisji Administracyjnej do Spraw Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Nr U2, z dnia 12 czerwca 2009 r. (Dz. U. UE.C.2010.10643), według której, ustalenie miejsca zamieszkania, w trakcie stosowania art. 65 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004, następuje zgodnie z art. 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009. Zgodnie zaś z art. 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia nr 987/2009, za miejsce zamieszkania uznaje się ośrodek interesów życiowych. W pierwszej kolejności należy brać pod uwagę okoliczności dotyczące czasu i ciągłości pobytu oraz sytuacji danej osoby. Wśród tych okoliczności istotne jest państwo członkowskie, w którym osoba uważana jest za mającą miejsce zamieszkania dla celów podatkowych. Okoliczności subiektywne, takie jak zamiar danej osoby, są uznawane za rozstrzygające, gdy uwzględnienie kryteriów w oparciu o istotne okoliczności wymienione w ust. 1, nie doprowadzi do ustalenia miejsca zamieszkania.
Sąd pierwszej instancji nie wskazał jako części podstawy prawnej przepisu art. 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009. Powołując się w pierwszej kolejności na okoliczności subiektywne określone w art. 11 ust. 2 tego rozporządzenia, zastosował niewłaściwie normy art. 11 ust. 1 i 2. Doszło zatem do naruszenia prawa materialnego polegającego na błędnej wykładni art. 11 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 oraz art. 65 ust. 5 lit. a oraz art. 65 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, a w konsekwencji niewłaściwym zastosowaniu tych przepisów. Skoro miejsce zamieszkania skarżącego zostało ustalone na podstawie okoliczności wskazanych w art. 11 ust. 1, to niedopuszczalne było przyjęcie, że należy ustalać nadto okoliczności, o których mowa w art. 11 ust. 2. Stan faktyczny, co okoliczności istotnych z punktu widzenia prawa materialnego, nie budził wątpliwości. Ocena Sądu pierwszej instancji o braku istotnych ustaleń faktycznych nie była uchybieniem, o którym mowa w art. 188 P.p.s.a.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 151 P.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 203 pkt 2 P.p.s.a. Jakkolwiek w sytuacji wyroku reformatoryjnego Naczelnego Sądu Administracyjnego jest mowa o kosztach postępowania sądowego, to w niniejszej sprawie były to wyłącznie koszty postępowania kasacyjnego.
-----------------------
1
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło