I OZ 234/13

Dnia 18 kwietnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (del.) po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 1401/12 o odrzuceniu skargi oraz odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. M. na działalność Burmistrza Miasta Pasłęk w przedmiocie zwrotu dokonanych wpłat postanawia: 1. uchylić punkt 2 zaskarżonego postanowienia, 2. w uchylonym zakresie przekazać sprawę wniosku o przyznanie prawa pomocy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 1401/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w sprawie ze skargi S.M. na działalność Burmistrza P. w przedmiocie zwrotu dokonanych wpłat odrzucił skargę oraz jednocześnie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Z uzasadnienia wydanego orzeczenia wynika, że S. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na działalność Burmistrza P. w sprawie zwrotu wpłaconych w przeszłości kwot na rzecz spółki Wodno-Ściekowej w P. Ponadto skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów postępowania sądowego oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W odpowiedzi na skargę Burmistrz Miasta P. wniósł o jej odrzucenie, wskazując, że podnoszone przez skarżącego zarzuty odnoszące się do niezaspokojenia wysuwanych względem Gminy P. roszczeń z tytułu wpłat, dokonanych w przeszłości na rzecz Spółki Wodno-Ściekowej w P., nie podlegają kognicji sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 18 stycznia 2013 r. odrzucił skargę oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Sąd podkreślił, że kontrola sądowa obejmuje orzekanie w sprawach skarg w zakresie enumeratywnie wyliczonym w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270). Przedmiotem skargi w rozpoznawanej sprawie nie była czynność z zakresu administracji publicznej, tym samym nie podlegała ona kontroli sądowoadministracyjnej. Sprawa o zapłatę ma charakter cywilnoprawny, co oznacza, że do rozpoznawania sporów wynikłych z żądania skarżącego właściwy jest sąd powszechny (art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Tym samym może ona zostać rozpoznana wyłącznie na drodze postępowania cywilnoprawnego, a nie sądowoadministracyjnego. Sąd mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę S. M. odrzucił jako nienależącą do właściwości sądu administracyjnego. Natomiast odnosząc się do sprawy z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego Sąd uznał, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Taka bezzasadność zachodzi wówczas, gdy obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie, bez konieczności dokonywania głębszej analizy prawnej wyklucza możliwość uznania żądania skarżącego. W ocenie Sądu tego rodzaju sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Wniesiona skarga nie należała bowiem do właściwości sądów administracyjnych i z tego względu podlegała odrzuceniu. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę odrzucił oraz z mocy art. 247 tej ustawy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł S. M. Skarżący zarzucił Sądowi I instancji błędy formalne, merytoryczne i prawne i wniósł o wznowienie postępowania sądowego w jego sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.), który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 powołanej ustawy i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z przywołanego art. 246 § 1. Stosownie do art. 247 prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 574, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06, ONSAiWSA 2006, nr 4 poz. 102). Powyższa konstatacja nie oznacza jednak zasadności podjętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji bezzasadność skargi wniesionej przez S. M. wyraża się w tym, że sprawa o zapłatę ma charakter cywilnoprawny, co oznacza, że do rozpoznawania sporów wynikłych z żądania skarżącego właściwy jest sąd powszechny (art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Tym samym, może ona zostać rozpoznana wyłącznie na drodze postępowania cywilnoprawnego, a nie sądowoadministracyjnego. Ta okoliczność stanowiła przesłankę uznania skargi za niedopuszczalną w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i jej odrzucenia postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 stycznia 2013 r. Należy stwierdzić, że powoływanie się przez Sąd I instancji na bezzasadność skargi, rozumianą jako jej niedopuszczalność, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy i jednoczesne wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi oznacza faktycznie badanie przez Sąd I instancji zasadności tego postanowienia. Takie działanie Sądu I instancji jest niedopuszczalne, bowiem mogłoby prowadzić do pozbawienia strony możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę (art. 173) i naruszało wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności. Sąd I instancji nie jest władny do oceny zasadności środka odwoławczego, jak i oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność środka odwoławczego bądź też oczywistą bezzasadność skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06). Na bezzasadność skargi Sąd I instancji może powoływać się, rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w toku postępowania przed Sądem I instancji. Natomiast przy jednoczesnym wydaniu postanowienia o odrzuceniu skargi z uwagi na jej niedopuszczalność (art. 58 § 1) Sąd I instancji nie może na podstawie art. 247 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odmówić przyznania prawa pomocy z powołaniem się na oczywistą bezzasadność skargi rozumianą jako niedopuszczalność skargi. W rozpoznawanej sprawie oddalenie wniosku S. M. o przyznanie prawa pomocy nastąpiło z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. W tej sytuacji należy uznać, że Sąd I instancji winien ponownie ocenić wniosek strony w świetle przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, albowiem oddalenie wniosku może w tym stanie rzeczy nastąpić tylko przy braku przesłanek określonych w tym przepisie. Dodatkowo jedynie zwrócić należy uwagę, że zgodnie z treścią art. 173 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi od postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, a takim jest postanowienie o odrzuceniu skargi, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący skorzystał z tego środka prawnego. W rozpatrywanej sprawie skarżący złożył jedynie zażalenie, które jest środkiem odwoławczym od postanowień niekończących postępowania w sprawie, czyli w niniejszej sprawie od postanowienia o odmowie przyznania wnioskowanego prawa pomocy. W tej sytuacji przypomnieć jedynie należy, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, to może ona ubiegać się o przywrócenie przez Sąd terminu do dokonania tej czynności (wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi) na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 193 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeśli oczywiście spełnia przesłanki zawarte w tym przepisie, czyli nie dokonała czynności w terminie bez swojej winy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) orzekł jak w sentencji.