II SA/Wa 1893/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Jacek Fronczyk (spr.), Protokolant st. asyst. sędziego Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi P. G. – redaktora naczelnego dziennika [...] na odmowę udzielenia informacji prasowej przez Zarząd Główny [...] postanawia: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić P. G. – redaktorowi naczelnemu dziennika [...] kwotę 200 zł, tytułem zwrotu wpisu sądowego. Pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. R. A., działając z upoważnienia redaktora naczelnego [...], w trybie art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. nr 5, poz. 24 ze zm.), zwrócił się do Zarządu [...] z prośbą o udzielenie informacji na temat tego, jakie działania podjął [...] lub inne jednostki [...] po otrzymaniu pisma S. P. z dnia [...] kwietnia 2012 r., członka [...] w K. W piśmie tym zaznaczono, że w przypadku odmowy udzielenia informacji prasowej w tej sprawie, jej dokonanie winno nastąpić w terminie trzech dni (art. 4 ust. 3 ww. ustawy – Prawo prasowe), natomiast odpowiedź winna zostać przekazana na podany adres poczty elektronicznej lub wskazany adres do korespondencji. Wobec braku odpowiedzi na pismo z dnia [...] sierpnia 2012 r., w dniu [...] sierpnia 2012 r. P. G. – redaktor naczelny [...], wezwał Zarząd [...] do usunięcia naruszenia prawa, wskazując, że nieudzielenie odpowiedzi na zapytanie prasowe w terminie trzech dni jest – w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego – odmową udzielenia informacji prasowej, zaś przedmiotowe wezwanie należy traktować jako zapowiedź skierowania sprawy na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, w przypadku nieotrzymania wnioskowanej informacji. Zarząd [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. poinformował P. G. – redaktora naczelnego [...], że pismo podpisane przez S. P. z dnia [...] kwietnia 2012 r. zostało przesłane, według właściwości, do Zarządu [...] na podstawie § [...] Statutu [...]. Informacja o przekazaniu sprawy została wysłana na adres S. P., jaki został przedstawiony w piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r. W dniu [...] kwietnia 2012 r. [...] otrzymał informację z placówki pocztowej [...] o niedoręczeniu przesyłki z uwagi na fakt, iż pod wskazanym adresem adresat jest nieznany, przez co doręczenie korespondencji S. P. stało się niemożliwe. W piśmie z dnia [...] września 2012 r. P. G. – redaktor naczelny [...], odniósł się do otrzymanej odpowiedzi z dnia [...] sierpnia 2012 r., informując Zarząd [...], że w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r. została zawarta prośba o wskazanie, jakie działania podjął [...] lub inne jednostki [...] po otrzymaniu pisma S. P. z dnia [...] kwietnia 2012 r., członka [...] w K., tymczasem udzielona informacja o przekazaniu sprawy, według właściwości, Zarządowi [...] nie świadczy o zainicjowaniu odpowiednich działań zmierzających do uruchomienia czynności nadzorczych, których celem byłoby doprowadzenie do prawidłowego funkcjonowania [...] w K., zgodnie ze Statutem [...], zważywszy że to [...] sprawuje nadzór nad innymi jednostkami [...], w tym także nad [...]. Zdaniem redaktora naczelnego, w tym kontekście to nie § [...] Statutu winien mieć zastosowanie, ale § [...], który został przez [...] całkowicie pominięty w tej sprawie. P. G. wniósł o uzupełnienie udzielonej informacji, pod rygorem uruchomienia procedury sądowoadministracyjnej, jednocześnie wnosząc również o przesłanie kopii koperty adresowanej do S. P., w której zwrócone zostało przez placówkę pocztową kierowane do niego pismo, z adnotacją, że adresat pod wskazanym adresem jest nieznany. Pismem z dnia [...] września 2012 r. Zarząd [...] poinformował P. G. – redaktora naczelnego [...], o istnieniu wątpliwości co do tego, czy ustawa – Prawo prasowe pozwala na formułowanie takich żądań, jakie zostały zawarte w piśmie z dnia [...] września 2012 r., zwłaszcza że to S. P., będący bezpośrednio zainteresowanym, ma prawo wglądu we wszelką korespondencję, natomiast w sprawie tej nie udzielił on upoważnienia redaktorowi naczelnemu [...], co oznacza, że kopia koperty nie może zostać udostępniona z uwagi na ochronę danych osobowych. Zarząd [...] zwrócił również uwagę, że – wbrew twierdzeniom redaktora naczelnego – w przedmiotowej sprawie zastosowanie miał § [...] Statutu [...], nie zaś przepis § [...], jednakże kwestia ta nie jest objęta zakresem przedmiotowym ustawy – Prawo prasowe i nie wynika z uprawnienia do żądania informacji o działalności [...], lecz jest próbą nawiązania polemiki. [...] wyjaśnił przy tym, że o poczynionych w sprawie ustaleniach S. P. zostanie powiadomiony odrębnym pismem [...]. W dniu [...] września 2012 r. P. G. – redaktor naczelny [...], sformułował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na odmowę udzielenia informacji prasowej, żądanej w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r. przez dziennikarza ww. tytułu prasowego R. A., zarzucając naruszenie: - art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo prasowe, poprzez błędne przyjęcie, że zachodzą podstawy do odmowy udzielenia informacji prasowej przez Zarząd [...]; - art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe, poprzez niezachowanie wymagań, jakie powinna spełniać odmowa udzielenia informacji prasowej, w szczególności niewskazanie powodów odmowy, a ponadto poprzez zwłokę w jej udzieleniu. Przedstawiając powyższe zarzuty, redaktor naczelny [...] wniósł o uchylenie odmowy na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), a także o nakazanie [...] – w trybie art. 146 § 2 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – udzielenia informacji, jakie działania podjęły jednostki [...] wobec pisma S. P. z dnia [...] kwietnia 2012 r., członka [...] w K., oraz o zasądzenie kosztów postępowania według obowiązujących norm. Udzielając odpowiedzi na skargę, Zarząd [...] wniósł o jej odrzucenie jako przedwczesnej, ewentualnie o oddalenie skargi jako bezzasadnej, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. nr 5, poz. 24 ze zm.) zapewnia ochronę sądowoadministracyjną w sprawach odmowy udzielenia informacji prasowej i w sytuacji niezachowania wymogów formy tej odmowy. W myśl art. 4 ust. 3 powołanej ustawy, w przypadku odmowy udzielenia informacji, na żądanie redaktora naczelnego, odmowę doręcza się zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, w terminie trzech dni; odmowa powinna zawierać oznaczenie organu, jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi, datę jej udzielenia, redakcję, której dotyczy, oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy. Z kolei, stosownie do ust. 4 tego przepisu, odmowę, o której mowa w ust. 3, lub niezachowanie wymogów określonych w tym przepisie, można zaskarżyć do sądu administracyjnego w terminie 30 dni; w postępowaniu przed sądem stosuje się odpowiednio przepisy o zaskarżaniu do sądu decyzji administracyjnych. Z powołanego przepisu wynika, że skarga do sądu administracyjnego, wnoszona w trybie ustawy – Prawo prasowe, przysługuje w sytuacji, gdy – po pierwsze – został złożony wniosek o udzielenie informacji przez podmiot należący do kategorii pojęciowej "prasa", po drugie – gdy wniosek ten dotyczył informacji prasowej (określonej przedmiotowo w art. 4 ust. 1) i po trzecie – gdy odmówiono udzielenia informacji w formie pisemnej, ewentualnie odmówiono udzielenia informacji prasowej, nie zachowując wymogów formy tej odmowy (przedmiot zaskarżenia). W rozpoznawanej sprawie P. G. – redaktor naczelny [...], jest podmiotem mieszczącym się w kategorii pojęciowej "prasa", jak również żądanie zawarte w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r., skierowane przez dziennikarza ww. tytułu prasowego R. A. do Zarządu [...], spełnia kryterium przedmiotowe stosowania ustawy – Prawo prasowe, zważywszy na treść jej art. 4 ust. 1, zgodnie z którym przedsiębiorcy i podmioty niezaliczone do sektora finansów publicznych oraz niedziałające w celu osiągnięcia zysku są obowiązane do udzielenia prasie informacji o swojej działalności, o ile na podstawie odrębnych przepisów informacja nie jest objęta tajemnicą lub nie narusza prawa do prywatności. Sformułowana do Zarządu [...] prośba o udzielenie informacji na temat tego, jakie działania podjął [...] lub inne jednostki [...] po otrzymaniu pisma S. P. z dnia [...] kwietnia 2012 r., członka [...] w K., z pewnością nie może być rozpoznawana w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. nr 112, poz. 1198 ze zm.), do stosowania której upoważnia art. 3a ustawy – Prawo prasowe, wszak dotyczy indywidualnej sprawy jednego z członków [...] i to w wymiarze czysto osobistym, a zatem treść wniosku nie może być kwalifikowana w kategoriach sprawy publicznej. Jednak brzmienie cyt. art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo prasowe pozwala na potraktowanie żądania jako wniosku o udzielenie informacji prasowej, biorąc pod uwagę, że informacja prasowa jest pojęciem szerszym od pojęcia "informacji publicznej", zawierającym informacje o szeroko pojętej działalności podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji prasowej, w tym także informacji o podjętych w indywidualnej sprawie czynnościach przez podmiot zobowiązany, którym – w rozumieniu tego przepisu – jest także Zarząd [...]. W myśl art. 4 ust. 3 ww. ustawy – Prawo prasowe, jeśli podmiot zobowiązany do udzielenia informacji prasowej odmówi jej udzielenia, to – na żądanie redaktora naczelnego – ma obowiązek doręczenia odmowy zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, zgodnie z wymogami określonymi w tym przepisie, czyniąc to w terminie trzech dni. Z przepisów ustawy – Prawo prasowe jednoznacznie wynika, że ustawodawca nie określił terminu udzielenia informacji prasowej przez podmioty obowiązane do jej udostępnienia, jak uczynił to w odniesieniu do informacji publicznej, wskazując w art. 13 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, że udostępnienie informacji na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 13 ust. 2 i art. 15 ust. 2 ustawy. Przyjąć zatem należy, że informacja prasowa powinna zostać udzielona bez nieuzasadnionej zwłoki, a więc niezwłocznie, co ma przede wszystkim umożliwić prasie działanie możliwie szybkie, zgodnie z przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jak i ustawy – Prawo prasowe (art. 1 ustawy). Jeśli natomiast podmiot obowiązany ignoruje złożony wniosek, nie zamierza udzielić informacji prasowej, ewentualnie odmawia jej udostępnienia, wówczas materializuje się uprawnienie redaktora naczelnego do wystąpienia z żądaniem doręczenia odmowy na piśmie. Zgłoszenie żądania otwiera trzydniowy termin na udzielenie odmowy w formie pisemnej. Doręczenie pisemnej odmowy otwiera z kolei trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Analogicznie jest w przypadku niezachowania wymogów formy odmowy, a więc także wówczas, gdy podmiot zobowiązany do udzielenia informacji prasowej w ogóle niezachowuje pisemnej formy odmowy, tzn. milczy wobec żądania redaktora naczelnego doręczenia odmowy na piśmie, nie rozpoznając jego wystąpienia. Ma to znaczenie dla wyjaśnienia problemu ewentualnej bezczynności podmiotu obowiązanego do udzielenia informacji prasie. W takim bowiem przypadku bezskuteczny upływ trzydniowego terminu na wydanie pisemnej odmowy otwiera trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 grudnia 2001 r. o sygn. akt II SAB 254/01 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że zważywszy na istotę bezczynności organu, polegającą na braku reakcji procesowej na żądanie strony postępowania oraz cel skargi na bezczynność, polegający na uzyskaniu wyroku sądu administracyjnego zobowiązującego organ do wydania stosownego aktu, należy przyjąć, że w sprawach o udzielenie informacji prasowej (w sprawach prasowych) taka bezczynność nie istnieje, lecz oznacza odmowę udzielenia informacji, w rozumieniu art. 4 ust. 3 i 4 ustawy – Prawo prasowe. Wynika z tego, że w sprawach o udzielenie informacji prasowej nie ma podstaw prawnych, by przedmiotem skargi czynić bezczynność podmiotu zobowiązanego do jej udzielenia. Warto także zwrócić uwagę, że wspomniany trzydniowy termin na wydanie pisemnej odmowy na żądnie redaktora naczelnego ma w tych sprawach podwójne znaczenie prawne. Ma nie tylko służyć dyscyplinowaniu podmiotów obowiązanych do udzielania informacji prasowej (z pewnością z tego względu ustawodawca zrezygnował z określenia terminów, w jakich winno dojść do udzielenia informacji prasowej), ale także – jako tryb zmierzający do uruchomienia środka zaskarżenia – stanowi kryterium czasowe, mające wpływ na liczenie terminu do wniesienia skargi, jako że jej przedmiotem może być tylko odmowa udzielenia informacji prasowej, względnie niezachowanie wymogów formy odmowy, które tworzą w tego rodzaju sprawach przedmiot zaskarżenia, w których to sprawach ustawodawca zdecydował o odpowiednim stosowaniu w postępowaniu przed sądem administracyjnym przepisów o zaskarżaniu do sądu decyzji administracyjnych. Powyższe oznacza, że w postępowaniu tym sąd administracyjny może dokonać merytorycznej oceny zasadności skargi na odmowę udzielenia informacji prasowej (odmowę wyrażoną w formie pisemnej, jak i odmowę, której wymogów formy nie zachowano), jeśli w sprawie doszło do odmowy i został wyczerpany tryb z art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe, jako warunek dopuszczalności skargi. W niniejszej sprawie P. G. – redaktor naczelny [...], czyniąc przedmiotem skargi do Sądu odmowę udzielenia informacji prasowej, działa jednak w mylnym przekonaniu, że Zarząd [...] odmówił mu udzielenia informacji prasowej. Przede wszystkim ze sprawy wynika, że [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. poinformował redaktora naczelnego [...], że pismo podpisane przez S. P. z dnia [...] kwietnia 2012 r. zostało przesłane, według właściwości, do Zarządu [...] na podstawie § [...] Statutu [...]. Informacja o przekazaniu sprawy została wysłana na adres S. P., jaki został przedstawiony w piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r., natomiast w dniu [...] kwietnia 2012 r. [...] otrzymał informację z placówki pocztowej [...] o niedoręczeniu przesyłki z uwagi na fakt, iż pod wskazanym adresem adresat jest nieznany, przez co doręczenie korespondencji S. P. stało się niemożliwe. Przedstawiona informacja stanowi odpowiedź na pismo z dnia [...] sierpnia 2012 r. i nie wskazuje bynajmniej, że Zarząd [...] odmawia udzielenia informacji prasowej, lecz przekazuje ją w takim zakresie, w jakim żądana informacja jest dla niego dostępna (jest w jego posiadaniu). Dostrzega to także sam P. G., który w piśmie z dnia [...] września 2012 r. wniósł o uzupełnienie udzielonej już informacji, sugerując, jakie czynności [...] winien podjąć w sprawie S. P., a przez to, jakie informacje winien posiadać. Gdyby więc informacja nie została wcześniej udzielona, nie byłoby potrzeby formułowania wniosku o jej uzupełnienie i wyrażania tego rodzaju sugestii, zważywszy że informacja prasowa dotyczy sfery faktów, a przez to wniosek o udzielenie takiej informacji nie może zmierzać do jej kwestionowania, czy być próbą nawiązania polemiki, czy też podjęcia interwencji. Wobec udzielenia posiadanej informacji prasowej, wniosek o jej uzupełnienie pod kątem czynionych przez redaktora naczelnego wskazań, jak również dalsza korespondencja prowadzona przez skarżącego z [...] wskazują jedynie na polemiczny charakter kierowanych przez P. G. pism. Podejmowanie zaś polemiki przez redaktora naczelnego z podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji prasowej nie może być traktowane w kategoriach realizowania prawa dostępu do informacji prasowej. Co więcej, to udzielona informacja prasowa stała się powodem prowadzenia rzeczonej polemiki, wskutek czego skarżący nie zażądał w formie pisemnej odmowy udzielenia informacji prasowej, jak tego wymaga art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe. Żądania redaktora naczelnego, o którym mowa w tym przepisie, nie można utożsamiać z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa, z jakim skarżący się zwrócił, bowiem ma ono zupełnie inny charakter procesowy. Niezgłoszenie przez redaktora naczelnego przedmiotowego żądania sprawia, że nie został otwarty trzydniowy termin na udzielenie pisemnej odmowy, toteż nie doszło do otwarcia trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi na odmowę udzielenia informacji prasowej, względnie niezachowania wymogów formy odmowy. Innymi słowy, redaktor naczelny [...] w istocie miał świadomość, że w sprawie doszło do udzielenia informacji prasowej, a nie odmowy, natomiast będąc nieusatysfakcjonowanym z działań poczynionych przez [...] w sprawie S. P., podjął polemikę w przedmiocie udzielonej mu informacji, której wyrazem jest także wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Przedstawiając sugestie, jakie działania powinien podjąć [...] w sprawie S. P., skarżący z pewnością w ich treści nie zawarł żądania uzyskania pisemnej odmowy, co jest zresztą uzasadnione, wszak okoliczności sprawy nie wskazują, by intencją [...] była odmowa udzielenia informacji prasowej. Wprawdzie [...] nie udzielił informacji niezwłocznie na postawione w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r. pytanie, niemniej jednak odpowiedź nie nosi znamion odmowy. Zatem istniejąca po stronie skarżącego świadomość braku przedmiotu zaskarżenia (odmowy) była powodem niezwrócenia się z wyraźnym żądaniem udzielenia odmowy w formie pisemnej. Jeśli zaś – zdaniem skarżącego – skierowana przez organ odpowiedź stanowiła odmowę, zamiast wyrażać swoje niezadowolenie z niej w formie polemiki, winien on w sposób jednoznaczny zażądać wydania odmowy na piśmie, celem otwarcia najpierw trzydniowego, a następnie trzydziestodniowego terminu, czego jednak nie uczynił. Domagając się udzielenia informacji prasowej, a następnie kwestionując uzyskaną od [...] informację i polemizując na temat obowiązków nadzorczych [...] w sprawie jednego z członków [...], skarżący pominął więc całkowicie tryb umożliwiający mu skuteczne wniesienie skargi do sądu administracyjnego, nie zażądał bowiem pisemnej odmowy udzielenia informacji, co po jej doręczeniu, względnie po bezskutecznym upływie trzydniowego terminu, określonego w art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe, otworzyłoby trzydziestodniowy termin do wniesienia skargi do sądu administracyjnego – odpowiednio – na odmowę udzielenia informacji prasowej lub niezachowanie wymogów formy odmowy. Skoro zatem redaktor naczelny [...] nie wyczerpał trybu poprzedzającego wniesienie skargi w sprawach prasowych, o którym mowa w art. 4 ust. 3 ustawy – Prawo prasowe, to wniesioną skargę należy uznać za niedopuszczalną i podlegającą odrzuceniu. Z tych względów, stosując art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Sąd zwrócił P. G. – redaktorowi naczelnemu [...], kwotę 200 zł, tytułem zwrotu wpisu sądowego od wniesionej skargi. Odnosząc się także do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku Zarządu [...] o zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania, należy wskazać, że stosownie do przepisów działu V ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, regulującego kwestię kosztów postępowania, przed sądem administracyjnym pierwszej instancji wyłączone zostało stosowanie zasady odpowiedzialności za wynik postępowania. Koszty postępowania zasądza się jedynie w razie uwzględnienia skargi i tylko na rzecz skarżącego (art. 200 ww. ustawy).