II FZ 142/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 661/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A.G., G.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 2 października 2012 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 2 października 2012 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r., G.T. podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z bezrobotną od 2000 r. i niepobierającą zasiłku żoną oraz czternastoletnią córką. Jest właścicielem domu (105,4 m2) oraz działki (602 m2). Jest również współwłaścicielem 0,1834 ha łąk trwałych i pastwisk oraz 0,3461 ha gruntów ornych zabudowanych. Wskazał, że z tytułu umowy o pracę osiąga dochód miesięczny w wysokości 8.900 zł brutto. Jednocześnie podał, że w związku z przebytym zawałem serca został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, zdolną do pracy w warunkach chronionych. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na skutek wniesienia sprzeciwu od powyższego orzeczenia, sprawa została poddana pod rozpoznanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, który postanowieniem z dnia 13 lutego 2013 r. oddalił wniosek, wskazując posiadany przez skarżącego majątek jest wystarczający do poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny. Oceny takiej nie zmienia fakt, że uzyskiwany przez skarżącego dochód podlega obowiązkowym obciążeniom ze strony państwa, co powoduje zmniejszenie kwoty faktycznie możliwej do wykorzystania przez skarżącego. Po dokonaniu tego rodzaju obligatoryjnych potrąceń skarżącemu pozostaje bowiem kwota około 5000 zł netto, która umożliwia skarżącemu poniesienie pełnych kosztów postępowania. W zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji, skarżący podniósł, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Sąd nie dokonał pełnej oceny sytuacji rodzinnej skarżącego, nie uwzględnił jego stanu zdrowia i obciążających go kosztów utrzymania i leczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady NSA nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia NSA w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez NSA w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew zarzutom skarżącego, Sąd pierwszej instancji dokonał pełnej i wyczerpującej analizy sytuacji majątkowej wnioskodawcy, dochodząc na tej podstawie do słusznego przekonania, że w sprawie nie zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Porównanie majątku i dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z ponoszonymi przez niego wydatkami, także tymi które wiążą się z kosztami leczenia, prowadzi do wniosku, że skarżący jest w stanie wygospodarować w swoim budżecie domowym kwotę, która umożliwi pokrycie zarówno kosztów sądowych, jak i wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Należy przy tym zauważyć, że o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień skarżącego. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a, Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134. § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracyjnych, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez strony zarzutów. Przeprowadzona w niniejszym postępowaniu zażaleniowym kontrola postanowienia Sądu pierwszej instancji, wykazała, że sąd ten wydając zaskarżone postanowienie nie uchybił przepisom ustawy. To z kolei prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do oddalenia zażalenia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.