I OZ 189/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 806/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 806/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M. D. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że wnioskiem z dnia 27 listopada 2012 r., uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF i sprecyzowanym co do zakresu w dniu 31 grudnia 2012 r. skarżący M. D. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powołanego postanowienia w ustawowym terminie sprzeciw wniósł skarżący, podnosząc m.in., że przedstawiona przez niego sytuacja materialna i życiowa, poparta nadesłanymi na żądanie sądu dokumentami uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Skarżący zmodyfikował żądanie co do zakresu wniosku, domagając się na etapie sprzeciwu wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie posiadającą jakichkolwiek dochodów, oszczędności oraz majątku. Ponadto oświadczył, że jest osobą przewlekle chorą oraz wyjaśnił, że podany przez niego adres do korespondencji w Starogardzie Gdańskim, jest adresem zamieszkania jego rodziców i brata, z którymi nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Z treści wniesionej do Sądu skargi wynikało, że wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, przy czym z żoną nie utrzymuje kontaktów. W tych okolicznościach, zarządzeniem z dnia 13 stycznia 2012 r. wydanym w trybie art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca został wezwany do dodatkowych oświadczeń i dokumentów, które obrazowałyby jego rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze, w tym dokumentów dotyczących żony tj. m.in. zeznań podatkowych lub informacji o wysokości osiągniętego dochodu oraz wyciągów z kont bankowych lub oświadczeń o nieposiadaniu rachunków bankowych. Wobec informacji, że wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami został on wezwany do złożenia oświadczenia, gdzie zamieszkuje i jakie ponosi z tego tytułu koszty oraz do przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość pozostałych kosztów utrzymania i leczenia. Wnioskodawca nadesłał zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Starogardzie Gdańskim potwierdzające brak złożenia zeznania podatkowego za rok 2011 oraz zaświadczenie wydane przez Starostę Powiatu Starogard Gdański w przedmiocie posiadania statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Złożył ponadto pismo, w którym wskazał, że jest osobą bezdomną, korzystającą z pomocy rodziny w sprawach zakupu najbardziej potrzebnych lekarstw. Równocześnie wnioskodawca wskazał, że z żoną nie utrzymuje jakichkolwiek kontaktów od ponad 16 lat i nie jest w stanie przedstawić jakichkolwiek informacji na temat jej stanu majątkowego. Na dowód braku kontaktów z żoną wnioskodawca przedłożył kserokopię pozwu rozwodowego datowanego na dzień 14 grudnia 2012 r. Skarżący z zaznaczył, że brak dochodów powoduje, że nie może wykazać kosztów jakie ponosi w związku z utrzymaniem Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Sąd I instancji wskazał, iż stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie takich okoliczności należy do strony wnioskującej, która powinna we wniosku PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów. O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje sąd, który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Bezspornym w niniejszej sprawie jest fakt, że w odpowiedzi na takie wezwanie skarżący nadesłał szereg dokumentów źródłowych, jednakże w ocenie Sądu nie dają one możliwości dokonania pełnej oceny zasadności złożonego wniosku. Sąd I instancji nie zakwestionował, że skarżący jest osobą bezrobotną nie uzyskującą samodzielnie żadnych dochodów. Wobec potwierdzonej przez Sąd Okręgowy w Gdańsku informacji o toczącej się sprawie rozwodowej, nie budzi wątpliwości, że skarżący nie ma realnej możliwości otrzymania pomocy finansowej od żony, z którą pozostaje w konflikcie. Niewątpliwie skarżący jest również osobą przewlekle chorą, której stan zdrowia wymaga systematycznego leczenia, w tym ponoszenia z tego tytułu znacznych kosztów. Sąd zaznaczył jednak, że skarżący nie przestawił jakichkolwiek dokumentów, w tym choćby oświadczeń, z których wynikałoby jakiego rzędu koszty są związane z jego utrzymaniem i leczeniem, niezależnie od okoliczności kto te koszty rzeczywiście ponosi. Złożone w tym zakresie oświadczenie wnioskodawcy, że koszt zakupu najpotrzebniejszych leków finansuje rodzina, nie wyjaśnia kwestii wysokości tych wydatków. Pomimo wezwania w trybie art. 255 skarżący nie określił także gdzie aktualnie zamieszkuje. Twierdzenie o bezdomności i nieprowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami budzi natomiast uzasadnione wątpliwości Sądu, ponieważ nie znajduje pokrycia w aktach sprawy. Ustalenie, czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe z innymi osobami, w ocenie Sądu I instancji, jest okolicznością istotną z punktu widzenia przyznania prawa pomocy. Ustalenie wspólnych dochodów i wydatków tego gospodarstwa pozwoliłoby ostatecznie oszacować, czy skarżący faktycznie nie posiada środków na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Pomimo wezwania skarżący nie wyjaśnił wątpliwości istniejących w zakresie nieprowadzenia gospodarstwa domowego z rodzicami oraz wysokości ponoszonych wydatków, co zdaniem Sądu stanowiło istotną przeszkodę w przyznaniu mu prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. D., wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. i wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Należy podkreślić, iż skarżący wezwany do uzupełnienia oświadczenia powinien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie wezwanie o uzupełnienie wniosku wystosował do skarżącego referendarz sądowy, który zażądał m. in. zeznań podatkowych lub informacji o wysokości osiągniętego dochodu oraz wyciągów z kont bankowych lub oświadczeń o nieposiadaniu rachunków bankowych. Wobec informacji, że wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami został on wezwany do złożenia oświadczenia, gdzie zamieszkuje i jakie ponosi z tego tytułu koszty oraz do przedłożenia dokumentów obrazujących wysokość pozostałych kosztów utrzymania i leczenia. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca nadesłał zaświadczenie wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Starogardzie Gdańskim potwierdzające brak złożenia zeznania podatkowego za rok 2011 oraz zaświadczenie wydane przez Starostę Powiatu Starogard Gdański w przedmiocie posiadania statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Złożył ponadto pismo, w którym wskazał, że jest osobą bezdomną, korzystającą z pomocy rodziny w sprawach zakupu najbardziej potrzebnych lekarstw, nie przedstawił natomiast jakichkolwiek dokumentów, w tym choćby oświadczeń, z których wynikałoby jakiego rzędu koszty są związane z jego utrzymaniem i leczeniem, niezależnie od okoliczności kto te koszty rzeczywiście ponosi, jak również nie wyjaśnił wątpliwości w zakresie nieprowadzenia gospodarstwa domowego z rodzicami oraz nie określił gdzie aktualnie zamieszkuje. W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w literaturze dotyczącej tego zagadnienia przyjęty został pogląd, podzielany w pełni przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie, że niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Należy więc uznać, że przedstawione przez skarżącego argumenty w żaden sposób nie mogły wyjaśnić wątpliwości, jakie powstały w toku rozpatrywania jego wniosku o częściowe przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, że strona uniemożliwiła dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Brak właściwego wykonania wezwania Sądu skutkować musiał odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy, wobec niewykazania, że w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.