II OZ 154/15

Dnia 3 marca 2015 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2015 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 95/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na przewlekłe prowadzenie przez Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Olsztynie postępowania w rozpoznaniu wniosku z dnia 12 kwietnia 2012 r. o stwierdzenie nieważności postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bartoszycach z dnia [...] lutego 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2015 r., sygn. akt II SAB/Ol 95/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) w Olsztynie odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 3 listopada 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Olsztynie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Podano, że pomimo wskazań, zawartych w postanowieniach sądów wydanych w niniejszej sprawie, skarżący składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy powtórzył jedynie argumentację, jaką zawarł we wcześniejszych wnioskach. Nie odniósł się natomiast w żaden sposób do stanowiska zarówno WSA w Olsztynie, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do nieujawnienia przez niego pełnych danych na temat jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej w zakresie wskazanym przez te sądy. Nie dysponując pełną wiedzą na temat źródeł utrzymania skarżącego oraz jego sytuacji majątkowej nie można stwierdzić bowiem, że składając kolejny wniosek wykazał, że jego sytuacja materialna uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też w zakresie częściowym. Sprzeciw od ww. postanowienia wniósł A. Z. zarzucając mu naruszenie szeregu przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej Ppsa). Sąd I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie postanowieniem z dnia 28 marca 2013 r. WSA w Olsztynie, po rozpoznaniu - na skutek sprzeciwu - wniosku z dnia 24 stycznia 2013 r., odmówił już zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, a następnie Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 10 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 348/13, oddalił jego zażalenie na przedmiotowe postanowienie. Dalej podnosi, że skarżący wniósł następnie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy - z dnia 28 czerwca 2013 r. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Po jego rozpoznaniu - na skutek sprzeciwu - WSA w Olsztynie, postanowieniem z dnia 21 października 2013 r., odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2013 r., sygn. akt II OZ 1118/13, Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił zażalenie skarżącego na przedmiotowe postanowienie. W uzasadnieniu stwierdził m. in., iż uzupełniane przez skarżącego oświadczenia i dokumenty nie obrazują w pełni jego sytuacji majątkowej. W szczególności wskazał, że z przedłożonych dokumentów mających uzupełnić wniosek skarżącego usunięta została większość danych mogących stanowić informację o jego rzeczywistej sytuacji majątkowej (m.in. wartość nieruchomości, przeznaczenie działek). To z kolei budziło wątpliwości co do intencji skarżącego i nie pozwala na przyznanie wiary jego twierdzeniom. Wskazując na powyższe sąd I instancji podkreślił, że ponowny wniosek skarżącego mógłby być rozpatrzony pozytywnie, gdyby zmieniła się sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawcy. Tymczasem skarżący zmienił jedynie zakres swojego wniosku, w stosunku do poprzedniego wniosku modyfikując go jedynie co do zakresu wnioskowanej pomocy prawnej, jednakże poza tym nie zaszły żadne nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości finansowych i majątkowych strony. Wnioskodawca nadal nie przedstawił w sposób klarowny i wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej. W dalszym ciągu natomiast powtarza te same formuły. W ocenie sądu I instancji wnioskujący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania mu prawa pomocy. Tak więc to z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy niemożliwe okazało się ustalenie jego rzeczywistej sytuacji dochodowej i majątkowej. Udzielane bowiem przez skarżącego wyjaśnienia i przedstawiane dowody nadal nie w pełni obrazują rzeczywistą sytuację materialną skarżącego. Skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe, to – zdaniem sądu I instancji - jego wniosek nie mógł być uwzględniony. Zażaleniem A. Z. zaskarżył ww. postanowienie w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na treść postanowienia, tj.: art. 246 § 1 pkt 1 Ppsa w zw. z art. 78 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Konstytucja RP (Dz. U. nr 78, poz. 483 z późn. zm.), art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 243 § 1 Ppsa, art. 246 § 1 pkt 2, art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 252 § 1 Ppsa, art. 245 § 3 i art. 255 Ppsa, art. 141 § 4 w zw. z art. 255 Ppsa, "art. 183 § 1 pkt 5" w zw. z art. 255 Ppsa i domagał się jego zmiany poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 Ppsa prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Art. 246 § 1 Ppsa - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – pkt 2). Z treści tego przepisu bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 Ppsa). Z powyższego wynika zatem obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem poprzez przedstawienie w sposób rzetelny swojego stanu majątkowego, Niedostarczenie zatem żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Należy zgodzić się z twierdzeniem sądu I instancji, że kolejny złożony w sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy mógłby zostać uwzględniony w sytuacji zmiany sytuacji finansowej wnioskodawcy. Strona w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy (wniosek PPF z dnia 25 lutego 2014 r. – data wpływu do WSA w Olsztynie) zmieniła natomiast jedynie zakres swojego wniosku - do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, jednakże poza tym nie zaszły żadne nowe okoliczności uzasadniające odmienną ocenę możliwości finansowych i majątkowych strony. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu I instancji, że strona nie wykazała w sposób pełny swojej sytuacji finansowej i materialnej, co powinna była przedstawić, aby uzyskać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Skoro skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby w sposób nie budzący wątpliwości na jego rzeczywistą sytuację materialną i zdolności finansowe, to jego wniosek nie mógł być uwzględniony. Skarżący nie dopełnił obowiązku współdziałania z Sądem, uniemożliwiając mu tym samym pełne ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego, co uzasadniało odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wskazać należy, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na pokrycie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Z powyżej przedstawionych przyczyn niemożliwym było ustalenie, czy sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Stwierdzić należy zatem, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.