I OSK 1000/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędzia WSA del. Michał Ruszyński Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 10 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 1123/12 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Wyrokiem z dnia 6 lutego 2103 r., sygn. akt II SA/Łd 1123/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, że w dniu 13 sierpnia 2012 r. J. G. wystąpił o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego. W dniu 17 sierpnia 2012 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy ustalając, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w urzędzie pracy. W dniu 30 stycznia 2012 r. wnioskodawca opuścił zakład karny, obecnie mieszka w dwupokojowym mieszkaniu z matką, córką i żoną, z którą orzeczoną ma separację sądową; zajmuje jeden pokój wspólnie z córką i żoną, śpi na materacu, ma wydzieloną półkę w szafie oraz w lodówce. Wszelkie opłaty za mieszkanie regulowane są przez matkę i żonę. Wnioskodawca, nie ma żadnego stałego źródła dochodu, nie podejmuje też prac dorywczych, w lipcu otrzymał zasiłek okresowy i zasiłek celowy na zakup posiłku. Cierpi na nadciśnienie tętnicze i wielopoziomową dyskopatię kręgosłupa. Strona ma orzeczone sądownie na rzecz córki alimenty, których nie uiszcza i aktualne zadłużenie wynosi około 23.000 zł. Pracownik zaproponował stronie podpisanie kontraktu socjalnego - skierowanie do Klubu Integracji Społecznej, jednakże wnioskodawca odmówił podpisania kontraktu, podobnie oświadczenia, iż nie jest zainteresowany współpracą z Klubem. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2012r. Prezydent Miasta Łodzi odmówił J. G. przyznania zasiłku okresowego. Organ wyjaśnił, iż stosownie do art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Jak wynika z dokumentów sprawy, wnioskodawca odmówił podpisania kontraktu socjalnego, a okoliczność ta, w świetle art. 11 ust. 2 ustawy stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy. Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium powtórzyło ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego dodatkowo wskazując, iż faktycznie w dniu 28 sierpnia 2012 r. pracownik socjalny zaproponował podpisanie kontraktu socjalnego i przystąpienie do Klubu Integracji Społecznej, jednak odwołujący odmówił twierdząc, iż nie jest alkoholikiem, ani narkomanem. Nadto stronie została zaproponowana pomoc doradcy zawodowego, którą wnioskodawca nie był zainteresowany. Organ wskazał także, iż w związku ze zgłaszanym przez stronę brakiem środków na życie, w miesiącu czerwcu 2012 r. pracownik socjalny zaproponował skorzystanie z ciepłych posiłków, ale pomoc tę strona odrzuciła twierdząc, iż nie będzie tracił pieniędzy na dojazd. Z kolei we wrześniu 2012 roku podczas wizyty środowiskowej strona nie byłą obecna, pracownik uzyskał informację, iż wnioskodawca wyjechał. Organ podał, iż jak wynika z opinii pracownika socjalnego, wnioskodawca sprawia wrażenie osoby mało zainteresowanej poprawą swojej sytuacji finansowej i życiowej oraz podjęciem zatrudnienia. Prezentuje natomiast bardzo roszczeniową postawę. Mając powyższe na uwadze Kolegium przywołało treść art. 4, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 38 ust. 1 ustawy podkreślając, iż strona zobowiązana jest do współpracy w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji. Organ przyznał, iż skoro strona nie osiąga żadnego dochodu to nie przekracza kryterium dochodowego w wysokości 477 zł (art. 8 ust. 1 ustawy) i sytuacja jej niewątpliwie stanowi przesłankę do przyznania pomocy. Jednocześnie jednak odwołujący nie współdziała z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Ustawodawca precyzyjnie określił warunki przyznawania pomocy społecznej, zastrzegając m.in. w art. 4 ustawy obowiązek współdziałania. A jednocześnie przewidział, iż brak takiego współdziałania stanowi przesłankę do odmowy przyznania pomocy (art. 11 ust. 2 ustawy). W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie uznał, iż w tym przypadku pomimo spełnienia ustawowego kryterium dochodowego, należy odmówić pomocy w formie zasiłku okresowego z uwagi na rezygnację z zawarcia i podpisania kontraktu socjalnego w celu poszukiwania zatrudnienia poprzez sprawdzanie ofert w Klubie Integracji Społecznej. Zdaniem organu działania takie świadczą o braku zainteresowania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Odwołujący sam zrezygnował z możliwości zatrudnienia, poprawy życia, co świadczy o braku zaangażowania w poszukiwaniu zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, że przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 tej ustawy, gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyśiności życiowych. Tym samym brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Stosownie do powołanego wyżej art. 11 ust. 2 ustawy, w zakresie znajdującym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, takim brakiem aktywności będzie brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Reasumując Kolegium podkreśliło, iż rozumie trudną sytuacją życiową i materialną strony, jednak organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył zasad określonych w ustawie o pomocy społecznej, ani przepisów postępowania, a w świetle zgromadzonego materiału dowodowego prawidłowo zastosował art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy. Skargę na powyższą decyzję złożył J. G. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, i skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd wskazał, iż zarówno rodzaj, jak i zakres świadczenia, o które wnioskował skarżący, nie jest kwestią najistotniejszą dla rozwiązania sporu powstałego na tle kontrolowanej decyzji, bowiem istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać ż pomocy społecznej. Spełnienie bowiem szczegółowych przesłanek warunkujących przyznanie poszczególnych świadczeń pomocowych nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją uzyskania przez wnioskodawcę świadczenia. Dodatkowo bowiem ustawodawca sformułował obowiązek współdziałania osoby wnioskującej o przyznanie jej pomocy ze środków publicznych w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazła. Powyższy obowiązek został wyrażony wprost w przepisie art. 4 ustawy. Ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawiane ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Sąd podkreślił, że pomoc przyznawana na gruncie omawianej ustawy - bez względu na jej rodzaj - ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe w jakich się znalazła w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy. Powyższy przepis statuuje po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jego stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Wobec tego na organach administracji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczeń pomocowych. Uprawnienie organu w zakresie wpływu dokonanej przez niego negatywnej oceny postawy strony ubiegającej się o środki pomocowe zostały wprost określone w przepisach art. 11 ust. 1 i 2 ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego. Natomiast brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Sąd wskazał, iż organy administracji obu instancji nie dysponowały materiałem dowodowym pozwalającym na wyprowadzenie wniosku o braku współdziałania za strony skarżącego w przezwyciężaniu sytuacji, w której się znalazł, ale jednocześnie udokumentowane zostały okoliczności wskazujące, iż skarżący odmówił zawarcia kontraktu socjalnego. Okoliczności niniejszej sprawy nie pozwalają na wyprowadzenie wniosku, iż skarżący odmawiał współdziałania z pracownikiem socjalnym w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazł. W aktach sprawy brak jest bowiem informacji źródłowych wskazujących na odmowę skorzystania z proponowanej przez pracownika socjalnego pomocy w formie ciepłych posiłków. Podobnie nie ma dowodów wskazujących na brak zainteresowania ze strony skarżącego pomocą doradcy zawodowego w przezwyciężeniu długotrwałego bezrobocia. Okoliczności te winny wynikać z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, natomiast w aktach sprawy znajduje się tylko wywiad z dnia 17 sierpnia 2012 r., w którym powyższych informacji brak. Samodzielną podstawą zastosowania rygoru odmowy przyznania świadczenia - w oparciu o przepis art. 11 ust. 2 ustawy - może być natomiast odmowa zawarcia kontraktu socjalnego. W realiach niniejszej sprawy pracownik socjalny w dniu 28 sierpnia 2012 r. zaproponował skarżącemu zawarcie takiego kontraktu w celu aktywizacji zawodowej poprzez sprawdzanie ofert pracy w Klubie Integracji Społecznej. Skarżący odmówił zawarcia takiego kontraktu, jak również podpisania oświadczenia o braku zainteresowania współpracą z owym Klubem. Tym samym skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję przepisu art. 11 ust. 2 omawianej ustawy. Zastosowanie rygoru odmowy przyznania świadczenia w oparciu o powyższą podstawę prawną ma charakter fakultatywny o czym świadczy sformułowanie "mogą stanowić podstawę". Organ odwoławczy w sposób adekwatny do okoliczności sprawy podjął czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Wydane rozstrzygnięcie uwzględnia przy tym zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes obywatela. Sporządzone uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia spełnia wymagania art. 107 § 3 K.p.a. i pozbawione jest dowolności. Odnosząc się do zarzutów skargi w ocenie Sądu, nie można zgodzić się ze skarżącym w kwestii niewyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. W zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosku skarżącego z dnia 13 sierpnia 2012r. organy poczyniły ustalenia wskazujące jednoznacznie, zarówno na spełnienie przez skarżącego kryteriów do przyznania wnioskowanego świadczenia, jak i okoliczności, które na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy mogły usprawiedliwiać odmowę przyznania świadczenia. Okoliczności te wynikają z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, który stanowi zasadnicze źródło informacji w niniejszej sprawie. Na żadnym etapie postępowania skarżący informacji wynikających z przeprowadzonego wywiadu nie dezawuował, a wręcz przeciwnie w piśmie dnia 10 września 2012r., które zostało uznane za odwołanie od decyzji organu I instancji jednoznacznie wskazał, iż wie jakiej aktywności z jego strony wymagałoby podpisanie kontraktu społecznego. Trudno więc uznać za uzasadnione stanowisko skarżącego, iż nie znał warunków prawnych i skutków kontraktu. Z całą pewnością znał natomiast skutki odmowy jego zawarcia. Sąd podzielił natomiast zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 K.p.a. poprzez brak umożliwienia skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Skoro jednak skarżący formułujące powyższy zarzut nie wskazał, w jakim zakresie i o jakie okoliczności uniemożliwiło to poszerzenie materiału dowodowego, to tym samym powyższe naruszenie przepisów postępowania nie miało istotnego charakteru i nie wpłynęło na treść wydanego rozstrzygnięcia, a tylko naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 145 §1 pkt 1"a" P.p.s.a.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył J. G., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Wyrok zaskarżono w całości, zarzucając: I. naruszenie przepisów postępowania tj.: 1.art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 ppsa w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) dalej pusa oraz w zw. z art. 7 i 77 § 1 kpa, polegające na bezpodstawnym oddaleniu skargi na skutek przyjęcia przez Sąd, iż organ administracji publicznej prawidłowo ustalił zaistniały w sprawie stan faktyczny poprzez przyjęcie, iż skarżący nie był uprawniony do otrzymania zasiłku okresowego z uwagi na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym polegający na odmowie podpisania kontraktu socjalnego, podczas gdy powyższe ustalenia nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Nieustalenie rzeczywistego stanu faktycznego spowodowało, iż orzeczenie jest oczywiście nieprawidłowe, gdyby bowiem organy administracji publicznej lub Sąd uznały za prawdziwe twierdzenia skarżącego to oczywistym jest, iż nie istniałaby przesłanka do wydawania zaskarżonych decyzji i odpowiednio - istniałaby przesłanka co do uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zaskarżonej decyzji wydanej przez organ II instancji, albowiem należałoby uznać, iż skarżący nie odmówił podpisania kontraktu socjalnego, a jedynie zażądał przedstawienia mu warunków tegoż kontraktu, czego niestety organ administracji nie uczynił, a okoliczność ta (zapoznanie skarżącego z warunkami kontraktu) jako istotna dla rozstrzygnięcia sprawy nie została udowodniona. 2. art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 ppsa w zw. z art. 1 § 2 pusa oraz w zw. z art. 7 kpa, 10 § 1 kpa i 79 § 1 i 2 kpa, polegających na bezpodstawnym oddaleniu skargi na skutek przyjęcia przez Sąd, iż organ administracji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, mimo naruszenia podstawowych zasad postępowania (w tym prawa strony do brania czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów), co miało istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia, ponieważ doprowadziło do nieustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie. 3. art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 ppsa w związku z art. 1 § 2 pusa oraz w zw. z art., 7 kpa, 77 § 1 kpa i art., 80 kpa, polegających na bezpodstawnym oddaleniu skargi na skutek przyjęcia przez Sąd, iż organ administracji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, mimo iż organ nie zebrał materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, ponieważ nie przeprowadził żadnego dowodu na okoliczność rzeczywistych przyczyn odmowy podpisania przez skarżącego kontraktu socjalnego i tym samym wydał decyzję w oparciu o niepełny materiał dowodowy, eo ipso nieprawidłowo ustalono stan faktyczny; 4. art. 141 § 4 ppsa poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia do wszystkich zarzutów zawartych w skardze; II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 6 pkt 6 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (tj., Dz. U., z 2009 r., nr 175, poz. 1362 - dalej u.p.s.) i w konsekwencji przyjęcie, że współdziałanie skarżącego z pracownikiem socjalnym polegające na zażądaniu przedstawienia warunków, w tym praw i obowiązków wynikających z zawarcia kontraktu socjalnego, stanowiło nieuzasadnioną odmowę podpisania kontraktu socjalnego skutkującą odmową przyznania świadczenia w sytuacji, gdy art. 11 ust. 2 tej ustawy nie przewiduje takiej sankcji w sposób obligatoryjny, zaś z materiału dowodowego nie wynika, że skarżący odmówił podpisania kontraktu, ani też, że przedstawiono mu jego warunki. W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia w zakresie naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi w dniu [...] sierpnia 2012 r. zaproponował skarżącemu zawarcie kontraktu socjalnego w celu aktywizacji zawodowej poprzez sprawdzanie ofert pracy w Klubie Integracji Społecznej. Skarżący odmówił zawarcia takiego kontraktu, jak również podpisania oświadczenia o odmowie zawarcia kontraktu. Tym samym skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s Należy zwrócić uwagę, że przepis ten stanowi, iż odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Fakt odmowy powinien jednak znaleźć swoje potwierdzenie w materiale dowodowym. Zajmując stanowisko wobec tej kwestii wskazać należy, że zgodnie z art. 6 pkt 6 u.p.s, kontrakt socjalny jest pisemną umową zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. Przepis art. 108 ust. 1 u.p.s stanowi natomiast, że kontrakt socjalny zawierany jest w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej. Analizując dokumentację zawartą w aktach administracyjnych należy stwierdzić, że brak jest dowodu potwierdzającego przywoływaną w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji okoliczność odmowy przez skarżącego zawarcia kontraktu socjalnego. Wprawdzie w aktach administracyjnych znajduje się kwestionariusz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym w dniu 17 sierpnia 2012 r., lecz okoliczność odmowy zawarcia kontraktu socjalnego ze skarżącym potwierdza jedynie adnotacja pracownika socjalnego, iż propozycja zawarcia kontraktu została złożona. W konsekwencji, w myśl powyższych uwag uznać należało, że Sąd I instancji bez wyjaśnienia powyższej okoliczności, przedwcześnie wypowiedział się, że skarżącemu złożono propozycję zawarcia kontaktu socjalnego a w konsekwencji, że skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s. Mając na uwadze wskazane uregulowania jak też wynikający z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego (Dz.U. z 2010 r., nr 218, poz. 1439), wzór kontraktu, zaznaczyć także trzeba, że nie można przyjąć, iż sama propozycja aktywizacji zawodowej poprzez sprawdzanie ofert pracy w Klubie Integracji Społecznej może być uznana za propozycję zawarcia kontraktu socjalnego. Nie negując pozytywnych rezultatów takiej aktywizacji wskazać należy, że kontrakt socjalny musi ustanawiać uprawnienia i zobowiązania obu jego stron, w ramach wspólnie podejmowanych działań osoby ubiegającej się o świadczenia i pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej a nie tylko jednej strony kontraktu. Tymczasem z akt nie wynika jakie zobowiązania w tym zakresie miałby przyjąć na siebie pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi. W świetle powyższych rozważań należało uznać, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a okazał się uzasadniony. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.