II SA/Sz 1287/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 lutego 2013 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie uzupełnienia aktu zgonu uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzające ją postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] Nr [...]. Pismem z dnia [...] r., opatrzonym sygn. akt [...], Sąd Okręgowy w [...]Wydział Cywilny, zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z prośbą o wszczęcie postępowania o uzupełnienie aktu zgonu O.P. nr [...] przez wpisanie, w rubryce II.2 tego aktu, adnotacji o godzinie zgonu O.P. Sąd wyjaśnił, że toczy się sprawa z wniosku Ł.P. z udziałem I.M. o stwierdzenie nabycia spadku po M.P., który zginął w pożarze, jaki miał miejsce w [...], w nocy z [...] r. (akt zgonu nr [...], USC w [...]). W pożarze tym zginęła też córka M.P. – O.P., (akt zgonu nr [...] USC). W niniejszym postępowaniu spadkowym, jak wyjaśnił Sąd, bardzo ważne znaczenie ma ustalenie dokładnego momentu zgonu obu tych osób. Jeżeli bowiem O.P. przeżyła ojca choćby o minutę, to dziedziczy po nim spadek. Jeżeli zaś M.P. przeżył córkę lub zgon tych osób był równoczesny, to spadek po nim odziedziczą jego rodzice. Jak zauważył Sąd, w obu aktach zgonów nie wypełniono rubryki II.2 "Godzina Zgonu". Decyzją z dnia [...], na podstawie art. 36 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r., Nr 161, poz. 1688 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, powołując się na wniosek Sądu Okręgowego postanowił uzupełnić akt zgonu nr [...] r. dotyczący O.P., zmarłej w dniu [...] r., przez wpisanie w rubryce II poz. 2 tego aktu, godziny jej zgonu: "[...]". Organ wskazał, że podstawę uzupełnienia aktu zgonu stanowiło ksero dokumentacji medycznej (karty obserwacyjnej z izby przyjęć oraz karty skierowania do kostnicy zwłok O.P.), wydanej i potwierdzonej przez Szpital [...]. W dniu [...] r. Z.P. (ojciec M.P.), powołując się na art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., tj. na fakt, iż jako strona postępowania bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu dotyczącym uzupełnienia aktu zgonu, zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną z dnia [...] o uzupełnienie aktu zgonu nr [...]. Wnioskodawca podał, że ww. decyzja nie została mu doręczona i w związku z tym nie miał możliwości jej zaskarżyć w trybie instancyjnym. Z.P. dodał, że toczy się postępowanie dotyczące ustalenia spadkobierców po zmarłych M.P. (synu wnioskodawcy) i O.P. (wnuczce wnioskodawcy). Według Z.P., biorąc pod uwagę zasadę z art. 7 K.p.a., nie został wyjaśniony należycie stan faktyczny sprawy w oparciu o który Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego dokonał uzupełnienia aktu zgonu O.P. Jak zauważył wnioskodawca, organ miał obowiązek podjąć wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz umożliwić stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji. Postanowieniem z dnia [...], wydanym na podstawie art. 149 § 3 K.p.a., Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego, po rozpatrzeniu wniosku Z.P., odmówił wszczęcia postępowania o wznowienie postępowania administracyjnego, zakończonego decyzją ostateczną tego organu z dnia [...], orzekającą o uzupełnieniu aktu zgonu nr [...]. W uzasadnieniu postanowienia organ wyjaśnił, że decyzja uzupełniająca akt zgonu nr [...] została wydana na wniosek Sądu Okręgowego, który prowadzi sprawę z udziałem I.M. – matki O.P., która w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego była stroną w postępowaniu administracyjnym w sprawie. Decyzja została wydana w oparciu o dokumentację medyczną udostępnioną organowi przez Szpital [...], z której jednoznacznie wynika godzina i miejsce zgonu O.P. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził brak podstaw do wznowienia postępowania. Z.P. złożył zażalenie na powyższe postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] r., argumentując, że nie zgadza się ze stanowiskiem organu o braku podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego. Składający zażalenie wskazał, że do uzupełnienia aktu zgonu doszło na wniosek Sądu Okręgowego, przed którym toczy się postępowanie sądowe (sygn. [...]) z wniosku Ł.P. z udziałem I.M., A.S., M.P., N.P. i Z.P. o stwierdzenie nabycia spadku po M.P. Zdaniem Z.P., wynika z tego, że zgodnie z art. 28 K.p.a., osoby wyżej wskazane mają przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym. Z.P. dodał, że w przedstawionych powodach odmowy wznowienia postępowania administracyjnego nie znajduje ani jednej przesłanki, która stanowiłaby podstawę do takiego rozstrzygnięcia organu. Zauważył, że akty zgonu powinny odzwierciedlać zdarzenia w nich zawarte w sposób jak najpełniejszy, aby objąć wszystkie prawnie istotne elementy, a obowiązek dążenia do uzyskania tego stanu spoczywa na kierownikach urzędu stanu cywilnego. Według strony, przedmiotowa sprawa prowadzona jest przez organ niewłaściwie. Składający zażalenie stwierdził ponadto, że w przedmiotowej sprawie nie wyszły na jaw nowe dowodowy po wydaniu decyzji uzupełniającej akt zgonu O.P. i przed wydaniem tej decyzji wiadome było organowi, że toczy się ww. postępowanie spadkowe. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 K.p.a., Wojewoda utrzymał w mocy postanowienie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] o odmowie wszczęcia postępowania wywołanego wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego. Uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia Wojewoda wyjaśnił, iż z akt sprawy wynika, że Z.P. nie posiadał przymiotu strony w postępowaniu głównym dotyczącym aktu zgonu O.P. Zdaniem Wojewody, postępowanie w tej sprawie toczyło się z urzędu, nie zaś na wniosek Z.P. i brak w nim było stron postępowania. Organ drugiej instancji zauważył, że akt zgonu jest szczególnym aktem stanu cywilnego, bowiem dotyczy osoby zmarłej, a zatem nieistniejącej i z tej przyczyny brak jest osób, które z mocy prawa posiadają przymiot strony, jeżeli postępowanie takie prowadzone jest z urzędu. Zdaniem Wojewody, Z.P. mógł jednak uzyskać przymiot strony, jeżeli zainicjowałby zwykłe postępowanie dotyczące aktu zgonu O.P. Organ uznał za bezsporne, że fakt złożenia wniosku o wznowienie postępowania przez osobę, która nie jest stroną, stanowi podmiotową przyczynę wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 K.p.a.). Oceniając wniosek Z.P. o wznowienie postępowania Wojewoda uznał, że organ pierwszej instancji prawidłowo postąpił odmawiając wznowienia postępowania administracyjnego. Dodatkowo Wojewoda zauważył, że Z.P. może zwrócić się do sądu powszechnego z żądaniem sprostowania danych zawartych w akcie zgonu O.P., jeżeli tylko uważa, że dane te zostały zapisane w akcie zgonu w błędny sposób. Z.P. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzję Wojewody z dnia [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania wznowieniowego, wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący, tak jak uprzednio w zażaleniu wskazał, że organ pierwszej instancji odmówił wznowienia postępowania z uwagi na brak ku temu podstaw, lecz nie wyjaśnił jakie to przesłanki o tym zdecydowały. Odnosząc się do argumentacji Wojewody o braku po jego stronie legitymacji procesowej do uruchomienia weryfikacji decyzji ostatecznej z powodu braku stron postępowania, skarżący stwierdził, że przeczy temu postanowienie wydane przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, który w uzasadnieniu odmowy wznowienia postępowania uznał za stronę I.M., będącą jedną z uczestniczek postępowania spadkowego. Skarżący wywodząc swój interes prawny w sprawie, powołał się na treść art. 28 K.p.a. oraz stanowisko orzecznictwa dotyczące problematyki interesu prawnego podmiotu żądającego wznowienia postępowania administracyjnego. Według skarżącego, Wojewoda zaskarżoną decyzją naruszył zasady zawarte w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z.P. nadmienił, że to sąd powszechny zwrócił się o uzupełnienie aktu zgonu i nie ma uzasadnienia wyjaśnienie Wojewody o możliwości zwrócenia się do sądu powszechnego z żądaniem sprostowania danych zawartych w akcie zgonu O.P. Niniejsza sprawa o wznowienie postępowania dotyczy decyzji uzupełniającej akt zgonu, wydanej na podstawie art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, a nie na podstawie art. 31 ww. ustawy, który dotyczy sprostowania. Wojewoda udzielając odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Przedmiotem kontroli stało się orzeczenie odmawiające wznowienia postępowania w sprawie uzupełnienia aktu stanu cywilnego, a konkretnie aktu zgonu. Przyczyną odmowy wznowienia postępowania, według Wojewody, było to, że skarżący Z.P. nie posiadał przymiotu strony w postępowaniu o uzupełnieniu aktu zgonu, a ponadto organ podkreślił, że postępowanie to prowadzone było z urzędu. Zdaniem organu, skarżący mógłby posiadać przymiot strony jeżeli to on zainicjowałby postępowanie o uzupełnienie aktu zgonu. Z taką argumentacją nie sposób się zgodzić. To, czy postępowanie zakończone ostateczną decyzją administracyjną było prowadzone z urzędu, czy na wniosek, nie może determinować tego, czy określona osoba posiada przymiot strony postępowania. Niezarozumiały jest wywód organu, że gdyby postępowanie zwykłe było prowadzone na wniosek skarżącego, to miałby on w nim przymiot strony. To nie złożenie wniosku decyduje o posiadaniu przez określony podmiot przymiotu strony postępowania, ale konkretne przepisy prawa. Zgodnie z art. 28 K.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W ocenie Sądu, organ niewłaściwie ocenił brak interesu prawnego po stronie skarżącego do wznowienia postępowania w sprawie uzupełnienia aktu zgonu, który dotyczył jego wnuczki. Skarżący wskazał we wniosku o wznowienie, że toczy się postępowanie sądowe dotyczące ustalenia spadkobierców po zmarłym M.P., jego synu, oraz po O.P., jego wnuczce. Co więcej, decyzja o uzupełnieniu aktu zgonu polegająca na wpisaniu godziny zgonu O.P. mogła mieć istotne znaczenie dla ustalenia dziedziczenia. Dlatego, zdaniem Sądu, skarżący wykazał istnienie interesu prawnego w sprawie o uzupełnienie aktu zgonu, a tym samym również w sprawie o wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] r., Nr [...]. To z kolei oznacza, że przyczyna wydania zaskarżonego orzeczenia okazała się niezasadna. Ponadto, należy zauważyć, że już w chwili wydawania przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego decyzji organ ten posiadał wiedzę o wadze i możliwych skutkach uzupełniania aktu zgonu, co wynikało z pisma z Sądu Okręgowego z dnia [...] r., inicjującego, acz nie wszczynającego formalnie postępowania o uzupełnienie aktu zgonu. Już wówczas organ winien mieć świadomość istnienia kręgu osób, które mogą mieć interes prawny w uczestniczeniu w tymże postępowaniu, mimo prowadzenia go z urzędu. Z ww. pisma Sądu Okręgowego wynikało bowiem, że prowadzone jest postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po M.P., w którym uczestniczą Ł.P. i I.M. Tych osób organ I instancji również nie powiadomił o wszczęciu postępowania i nie doręczył im swojej decyzji. Na obecnym etapie postępowania Sąd nie może przesądzić, czy powinno dojść do skutecznego wznowienia postępowania na wniosek skarżącego z dnia [...] r. Uzależnione jest to bowiem od uprzedniego zbadania, czy wniosek ten został złożony z zachowaniem terminu określonego dla tego rodzaju czynności przez art. 148 § 2 K.p.a. Jeżeli do takiego skutecznego wznowienia postępowania doszłoby, wówczas organ powinien podjąć starania do ustalenia możliwie wszystkich osób, które mogą w nim posiadać przymiot strony. Dla porządku prawnego należy zauważyć, że wydając zaskarżoną decyzję Wojewoda naruszył również art. 149 § 3 K.p.a., który nie daje podstaw do wydania decyzji w sprawie odmowy wznowienia postępowania, lecz przewiduje formę postanowienia. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie doszło do naruszenia art. 149 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającego ją postanowienia Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270).