II SA/Ke 886/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 lutego 2013r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...], znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. B. od decyzji działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Zastępcy Kierownika działu ds. Dodatków Mieszkaniowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] znak: [...] w sprawie odmowy przyznania M.B.. dodatku mieszkaniowego, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 2 kpa utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadniniu Kolegium cytując art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 71, poz. 734 ze zm.) stwierdziło, że decyzja wydana w oparciu o ten przepis ma charakter związany, co oznacza, że stwierdzenie rażącej dysproporcji pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu, wykorzystując własne środki i zasoby majątkowe, zobowiązuje organ do wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Dalej SKO wskazało, że źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny M. B. w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o dodatek mieszkaniowy (tj. luty, marzec, kwiecień, 2012 r.) był, zgodnie z deklaracją z dnia 30 maja 2012 r. dochód z tytułu renty pobieranej przez P. Z. w kwocie 2.194,28 zł, świadczenia z MOPR w kwocie 2.273,00 zł oraz zwrot podatku w kwocie 925,00 zł. Łączny dochód rodziny wyniósł więc 5.392,28 zł, czyli miesięcznie 1.797,43 zł, a na osobę 599,14 zł. Na podstawie przedstawionych rachunków opłaconych w miesiącach luty, marzec, kwiecień 2012 r. określono wysokość wydatków na utrzymanie mieszkania w kwocie 1.197,60 zł (w tym czynsz, energia elektryczna i gaz), opłaty za kablówkę, Internet i telefon w kwocie 453,00 zł, koszty paliwa 900,00 zł oraz zakup leków 500,00 zł. W wyniku przeprowadzonego w dniu 13 czerwca 2012 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że mąż wnioskodawczyni P. Z. posiada na terenie gminy B. w miejscowości L. nieruchomość o powierzchni 39 arów zabudowaną domem mieszkalnym z dwoma budynkami gospodarczymi, nabytą w drodze darowizny w dniu 25 kwietnia 2002 r. Z przedstawionych dokumentów oraz oświadczenia P. Z. wynika, iż budynek mieszkalny został przez niego rozbudowany w związku czym jego powierzchnią wzrosła z 54m2 do 150m2. Ponadto z oświadczenia P. Z. złożonego pod odpowiedzialnością karną wynika, że w rozbudowanym domu, położonym na nieruchomosci służącej jako działka rekreacyjna, cały czas prowadzone są prace wykończeniowe i nikt go nie zamieszkuje. Mąż wnioskodawczym wskazał także, że ponosi koszty za energię elektryczną, ubezpieczenie, koszty opału oraz koszty remontu tego domu. Wnioskodawczyni natomiast posiada własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 44,60m2, na utrzymanie którego ubiega się o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Zdaniem Kolegium poczynione przez organ I instancji ustalenia faktyczne wskazują, że sytuacja majątkowa rodziny wnioskodawczyni w sposób wyraźny odbiega od deklarowanego przez nią poziomu dochodów. Posiadanie bowiem działki budowlanej i prowadzenie prac wykończeniowych domu przez osoby, które korzystają ze środków publicznych przy zaspokajaniu swych podstawowych potrzeb bytowych, jest sytuacją odbiegającą od obecnie przyjętych standardów życia, zwłaszcza w regionie województwa świętokrzyskiego, należącego do jednego z najbiedniejszych w kraju. O zasobności osób ubiegających się o dodatek mieszkaniowy świadczą nie tylko zadeklarowane dochody, ale również posiadane dobra materialne. Nie można uznać za normę, że mimo trudnej sytuacji dochodowej, rodzina prowadzi prace wykończeniowe domu o powierzchni 150m2 zlokalizowanego na nieruchomości gruntowej o pow. 39 arów i ponosi koszty związane z utrzymaniem tego domu, tj. płaci podatek od nieruchomości, ponosi koszty związane z opłatami za energię elektryczną, ubezpieczeniem, koszty zakupu opału. Powyższe uzasadnia stwierdzenie, że wykazany dochód jest niewspółmiernie niski w stosunku do faktycznego stanu majątkowego. Stąd też posiadanie i utrzymywanie nieruchomości, rozbudowa domu, czy też prowadzenie jego prac wykończeniowych, jest sytuacją odbiegającą od normy i nasuwa uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości zadeklarowanych, bardzo niskich dochodów rodziny. Organ odwoławczy podkreślił, że kwestia uzyskiwania środków finansowych na remontu domu od rodziców męża wnioskodawczym pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, podobnie fakt, że dom stanowi majątek osobisty P. Z. nabyty w drodze darowizny, czy okoliczność, że dom obciążony jest służebnością osobistą mieszkania. Organ II instancji uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że zasoby majątkowe, jakimi dysponuje rodzina wnioskodawczyni pozwoliłyby jej własnym staraniem wywiązać się z zobowiązań czynszowych, i te zasoby rodzina w pierwszej kolejności powinna przeznaczyć na wydatki związane z zajmowanym mieszkaniem. Kolegium zauważyło, że stan majątkowy gospodarstwa domowego M. B. z dnia złożenia wniosku, pozostaje w rażącej dysproporcji z deklarowaną w nim trudną sytuacją materialną i niskimi dochodami, co uzasadnia stwierdzenie, że dodatek mieszkaniowy się nie należy. Organ dodał, że dodatek mieszkaniowy stanowi formę szeroko pojętej pomocy społecznej, a w konsekwencji jego adresatami są osoby ubogie, znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej, uniemożliwiającej opłacenie zajmowanego mieszkania. Nie sposób więc zgodzić się, aby świadczenie to mogło być przyznawane osobom, które nawet jeżeli znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej, to jednak dysponują majątkiem o znacznej wartości mogącym stanowić źródło pozyskania wystarczających środków na ten cel. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze na powyższą decyzję, domagając się jej uchylenia, M. B. – Z. zarzuciła: naruszenie prawa przez przyjęcie, iż w sytuacji gdy jej mąż otrzymuje rentę w kwocie koło 2000 zł a rodzina jest wspomagana zasiłkiem z MOPR w K., nie jest zasadna prośba o kontynuowanie wypłacenia zasiłku mieszkaniowego tylko z tej tylko przyczyny, iż mąż otrzymał w drodze darowizny, a więc do swego majątku osobistego, nieruchomość z domem w stanie surowym nie nadającym się do zamieszkania, położony w L., mimo, iż nieruchomość ta nie przynosi pożytków, a zamieszkanie na niej nie jest możliwe z uwagi na brak środków na ukończenie domu oraz wydanie skarżonej decyzji na zasadzie pełnej uznaniowości, bez wskazania w jakich konkretnych przypadkach dodatki mieszkaniowe są zainteresowanym przyznawane, a w jakich następuje ich odmowa. W uzasadnieniu wskazała, że decyzja Kolegium jest dla niej krzywdząca i niezrozumiała co do kwestii jakie znaczenie dla dodatku mieszkaniowego ma darowizna domu dla jej małżonka. Podała, że przedmiotowa darowizna nie przynosi żadnych dochodów i niczego w budżecie domowym nie zmieniła. Podała, że dodatek mieszkaniowy winien być przyznawany z uwzględnieniem miesięcznych dochodów rodziny oraz, że zna rodziny, które mają dużo lepszą sytuację finansową niż jej rodzina i dodatek ten dostają. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja odmawiająca przyznania dodatku mieszkaniowego na podstawie art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, zgodnie z którym organ, o którym mowa w ust. 1, odmawia przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami wskazanymi w złożonej deklaracji, o której mowa w ust. 1, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) wykorzystując własne środki i opisane zasoby majątkowe. Powyższy przepis był przedmiotem wykładni wielu orzeczeń sądów administracyjnych. Przykładowo w wyroku NSA z dnia 17 marca 2009 r. w spawie I OSK 1435/08 wskazano, że dysproporcja między zadeklarowanymi dochodami a rzeczywistym stanem majątkowym musi być zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych rażąca, a więc istotna, oczywista i niewątpliwa. To z kolei oznacza, że wyjątkowość powołanego przepisu wymusza ścisłe przestrzeganie jego dyspozycji i interpretację zawężająca. W sprawie tej NSA podkreślił także, że chodzi o wyeliminowanie przypadków, w których dodatek mieszkaniowym byłby wypłacany osobom, których stan majątkowy pozwala na uiszczanie opłat związanych z zajmowanym mieszkaniem, a które wykazują dochody uzasadniające pobieranie świadczenia, a więc o osoby osiągające dochody nielegalnie. Dysproporcja między deklarowanymi dochodami a rzeczywistym stanem majątkowym musi być rażąca, a więc istotna, oczywista i niewątpliwa (Lex nr 580350). W sprawie IV SA/GL 436/09 WSA w Gliwicach wskazał, że w przepisie art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych chodzi o taki stan rzeczy, w którym wnioskodawca deklaruje niskie dochody, zostające w rażącej sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym, który to stan przemawia przeciwko przyznaniu dodatku (Lex nr 600317). Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń organu w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego w związku z zajmowaniem własnościowego lokalu mieszkalnego położonego w K., według wskazań skarżącej źródłem utrzymania jej trzyosobowej rodziny była renta męża – za trzy miesiące łącznie 2194,28 zł, zwrot podatku w wysokości 925 zł, oraz świadczenia z MOPR w postaci zasiłków rodzinnych i dodatków do tego zasiłku, zasiłków pielęgnacyjnych na syna i dodatków do tego zasiłku, świadczenia pielęgnacyjnego wypłacanego w związku z opieką nad synem. Za trzy miesiące łączna kwota świadczeń wypłaconych z MOPR wyniosła 2273 zł. Łączny dochód rodziny za trzy miesiące wyniósł więc 5392,28 zł, co w przeliczeniu na miesiąc dało kwotę 1797,43 zł, a na jedną osobę 599,14 zł. W tym samym okresie rodzina poniosła wydatki na mieszkanie w wysokości 1197,60 zł (w tym czynsz, energię elektryczną i gaz), opłaty za telewizję kablową, Internet i telefon w wysokości 453 zł, koszty paliwa samochodu osobowego w wysokości 900 zł oraz 500 złotych na zakup leków – łącznie 3030,60 zł. Tak więc średnie miesięczne wydatki (nie licząc kosztów wyżywienia, ubrania, środków czystości) wyniosły ponad 1000 złotych, a na jednego członka rodziny 339 złotych. Z porównania dochodu na osobę z tymi wydatkami wynika, iż na jednego członka rodziny na wyżywienie, ubranie i zakup niezbędnych środków czystości pozostała miesięcznie kwota ok. 260 złotych. Jednocześnie z oświadczenia złożonego przez męża skarżącej wynika, że dodatkowo ponosi on koszty utrzymania domu położonego w L. w postaci podatku za ten dom, opłat za energię elektryczną, ubezpieczenie i koszty remontu, a oprócz tego w domu tym, który został 8 lat temu przez niego rozbudowany z powierzchni 54 metrów do obecnej powierzchni 150 metrów i w którym nikt nie mieszka, cały czas są prowadzone prace wykończeniowe, zaś "dom służy jako działka rekreacyjna". Z kolei skarżąca w piśmie wyjaśniającym z dnia 24 lipca 2012 r. skierowanym do SKO wskazała, że ponieważ dom w L. jest obciążony dożywociem na rzecz matki męża, wyklucza to jej i męża w nim zamieszkanie. Jednocześnie potwierdziła, że dom ten jest remontowany przez męża, z tym, że remont finansowany jest z pieniędzy rodziców, do których ona nie ma dostępu. Przy takim stanie faktycznym zgodzić się należy ze stanowiskiem organów obu instancji, że zachodziła podstawa do zastosowania art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Bez wątpienia bowiem dochody, wskazywane jako jedyne źródło utrzymania rodziny, faktycznie nie byłyby wystarczające do uiszczenia stałych opłat związanych z mieszkaniem, wszystkimi mediami w postaci telewizji kablowej, telefonu, Internetu, stosunkowo wysokich (jak na rodzinę, w której nikt nie pracuje, a co za tym idzie nie musi dojeżdżać do pracy) kosztów zakupu paliwa (300 złotych miesięcznie) i wydatków na leki oraz wyżywienie, ubranie, zakup innych niezbędnych do codziennego życia rzeczy i dodatkowo wydatków związanych z utrzymaniem domu w L. i z prowadzonymi w nim pracami wykończeniowymi i remontowym. W tym miejscu wskazać należy, że nie do końca można zgodzić się ze stanowiskiem SKO, że bez znaczenia w sprawie jest okoliczność, iż pieniądze na wykończenie domu mąż skarżącej otrzymuje od rodziców. Okoliczność ta bowiem jedynie potwierdza zasadność zastosowania art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 3 tej ustawy za dochód uważa się wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek. Przepis ten w dalszej części w sposób enumeratywny wylicza, jakie dochody nie wchodzą do dochodu w rozumieniu ustawy, i z regulacji tej wynika, że darowizny nie są wyłączone z tego pojęcia. Jeśli więc mąż skarżącej, z którym prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe, otrzymuje od rodziców pieniądze, które wystarczają na prowadzenie prac związanych z wykańczaniem budowy domu, nawet jeśli dom ten stanowi jego majątek odrębny, niewątpliwie taka sytuacja wskazuje na istnienie innych dochodów, których kwota nie została ujawniona. Odnosząc się do zarzutów skargi należy podkreślić, że w niniejszej sprawie nie stanowił podstawy do zastosowania art. 7 ust. 3 pkt 1ustawy o dodatkach mieszkaniowych sam fakt otrzymania w 2002 r. w darowiźnie przez męża skarżącej od jego rodziców domu o powierzchni 54 metrów kw. Bez większego znaczenia jest także podnoszona przez skarżącą okoliczność, że nieruchomość ta nie przynosi skarżącej dochodów. Powodem, dla którego za uzasadnioną uznać należy odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego jest to, że przy tym domu cały czas są prowadzone przez męża skarżącej prace wykończeniowe i remontowe, a co więcej, są one prowadzone pomimo tego, że jak wynika z powołanego wyżej pisma skarżącej, jej rodzina nie ma zamiaru w domu tym mieszkać, a jest on traktowany tylko jako dom letniskowy. Dlatego właśnie zgodzić się należy z organami, że nie do pogodzenia jest taka sytuacja, aby jednocześnie rodzina ponosiła koszty utrzymania i koszty związane z pracami wykończeniowymi przy domu o powierzchni ponad 150 metrów, traktowanego jako dom letniskowy i jednocześnie korzystała ze wsparcia w postaci dodatku mieszkaniowego, który przeznaczony jest dla osób o niskich dochodach, które przy wykorzystaniu własnych możliwości nie są w stanie podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów utrzymania lokalu, w którym zamieszkują. Mając powyższe na uwadze, ponieważ zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione, a Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonej decyzji, skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami).