II SA/Kr 1708/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie: Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz Sędzia WSA Mariusz Kotulski (spr.) Protokolant: Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2013 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "[...] w K. " na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 27 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew skargę oddala. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. Prezydent Miasta K. zezwolił Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" na usunięcie różnych gatunków drzew, rosnących na terenie nieruchomości stanowiącej współwłasność Spółdzielni. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ I instancji stwierdził, że wniosek o wydanie zezwolenia został złożony przez posiadacza nieruchomości, który jest jednocześnie współwłaścicielem nieruchomości, na których znajdują się wnioskowane do usunięcia drzewa. Prezydent Miasta K. ustalił również, że pozostałymi współwłaścicielami ww. nieruchomości są osoby fizyczne - członkowie Spółdzielni, w imieniu których sprawuje ona zarząd nad nieruchomościami. Zdaniem organu administracyjnego, jedyną stroną przedmiotowego postępowania była Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" jako zarządca nieruchomości, gdyż sprawy utrzymania i korzystania z drzew to sprawy zwykłego zarządu nad nieruchomości. Od opisanej decyzji odwołanie złożył J.P. . Samorządowe Kolegium Odwoławcze w decyzji z dnia [...] września 2012r., działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. - o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009r., nr 151, poz. 1220 z późn. zm.) oraz art. 10 § 1, art. 28 i art. 79 § 1 w zw. z art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), uchyliło zaskarżone rozstrzygniecie i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał, że z przepisu art.83 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody wynika zobowiązanie wnioskodawcy - by do wniosku o zezwolenie na wycięcie drzew dołączono zgodę pozostałych współwłaścicieli. Organ administracyjny jest natomiast zobligowany do zweryfikowania, czy zgoda została udzielona przez wszystkich współwłaścicieli. W ocenie organu II instancji, nawet gdyby przyjąć interpretację wskazaną przez Prezydenta Miasta K. że usunięcie drzewa nie jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu nieruchomością, to i tak, do skutecznego złożenia wniosku o zezwolenie na usunięcie wymagana byłaby zgoda wszystkich współwłaścicieli. W niniejszej sprawie zaniechanie opisanemu powyżej obowiązkowi skutkowało tym, że współwłaściciel jednej z nieruchomości, który nie wyrażał zgody na usunięcie drzewa z terenu swojej nieruchomości złożył odwołanie. Nieuznanie go za stronę postępowania skutkowało także tym, że nie umożliwiono mu aktywnego udziału w postępowaniu, czym naruszono art. 10 § 1 i art. 79 § 1 k.p.a. W dalszej części uzasadnienia SKO wskazało organowi I instancji jakich czynności powinien dokonać w ponownie prowadzonym postępowaniu. Po pierwsze powinien wezwać wnioskodawcę o uzupełnienie jego wniosku o zgodę wszystkich współwłaścicieli i to nie tylko nieruchomości przy ul. [...], ale także przy ul[...] Po drugie powinien zbadać, czy wszyscy wyrazili swą zgodę na usunięcie drzew z terenów nieruchomości, których są współwłaścicielami. Po trzecie wreszcie jako stronom, zapewnić tym współwłaścicielom udział w postępowaniu. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję Kolegium złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa [...]", wnosząc w niej o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i utrzymanie decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] kwietnia 2012r. znak[...]. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła, że zawarte w niej stanowisko Kolegium jest błędne, bowiem sprawa usunięcia drzewa nie stanowi czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu i nie jest wymagane uzyskanie zgody pozostałych współwłaścicieli. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenia podtrzymując wcześniejsze stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisów art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż w ramach dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać legalność rozstrzygnięcia zapadłego w danym postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego, według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu. Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w omawianym zakresie, sąd oceniając legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, iż odpowiada ona prawu. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii, czy spółdzielnia mieszkaniowa będąca współwłaścicielem nieruchomości wspólnej, musi uzyskać zgodę pozostałych współwłaścicieli nieruchomości wspólnej, występując z wnioskiem do właściwego organu o udzielenia zezwolenia na usunięcie drzew rosnących na tej nieruchomości. Rozstrzygając przedmiot sporu należy w pierwszej kolejności wskazać, że gdy spółdzielnia mieszkaniowa pozostaje współwłaścicielem nieruchomości wspólnej, to do zarządu tą nieruchomością nie mają zastosowania przepisy kodeksu cywilnego, w tym art. 199 kc. Sąd w przedmiotowej sprawie podziela stanowisko prawne wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 26 listopada 2008r., sygn. akt III CZP 100/08, iż w takim wypadku, potencjalnie może wystąpić kolizja dwóch ustaw określających reżim zarządu nieruchomością wspólną: tj. ustawy o własności lokali i ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, niemniej ustawodawca w art.27 ustawy z dnia 15 grudnia 2000r. o spółdzielniach mieszkaniowych (t.j. Dz. U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm.) rozstrzygnął o wyborze spółdzielczego, a nie powszechnego, reżimu zarządu nieruchomością wspólną. Wprawdzie, w myśl art.27 ust.1 wskazanej ustawy, w zakresie nieuregulowanym w ustawie do prawa odrębnej własności lokalu stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 24 czerwca 1994r. o własności lokali, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, co może sugerować poddanie omawianej sfery stosunków unormowaniom ustawy o własności lokali, jednakże zakres stosowania przepisów o zarządzie nieruchomością wspólną określa nie ust. 1, lecz ust. 2 tego artykułu, rozstrzygający o bardzo ograniczonym stosowaniu odpowiednich przepisów ustawy o własności lokali. Zgodnie bowiem z treścią art. 27 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych zarząd nieruchomością wspólną stanowiącymi współwłasność spółdzielni jest wykonywany przez spółdzielnię jak zarząd powierzony, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy o własności lokali, z zastrzeżeniem art. 24¹ i art. 26. Oznacza to, iż spółdzielnia sprawuje zarząd nieruchomością wspólną z mocy ustawy i zarządza nią tak jak zarządza nieruchomościami stanowiącymi jej wyłączną własność, stosownie do założeń ustawy z dnia 16 września 1982r. Prawo spółdzielcze (t.j. Dz. U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1848 ze zm.). Z treści zatem art. 27 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych wynika de facto, że do nieruchomości wspólnych stanowiących współwłasność spółdzielni nie mają zastosowania te przepisy ustawy o własności lokali, które dotyczą zarządu nieruchomością wspólną, w tym w szczególności procedura funkcjonowania wspólnoty mieszkaniowej, powołanej głównie po to, aby właściciele lokali mogli sprawnie zarządzać nieruchomością wspólną. Wyłączenie stosowania przepisów ustawy o własności lokali o zarządzie nieruchomością wspólną jest w spółdzielniach mieszkaniowych zrozumiałe, gdyż w innym przypadku mielibyśmy do czynienia ze stosowaniem dwóch procedur dotyczących zarządzania tą samą nieruchomością, tj. procedur właściwych dla spółdzielni i procedur właściwych dla wspólnoty mieszkaniowej, co w konsekwencji prowadziłoby do sytuacji, w której w tym samym przedmiocie dwa różne ciała mogłyby podjąć różne decyzje. Dlatego też ustawodawca zdecydował, iż w spółdzielniach mieszkaniowych, po pojawieniu się także innych, niż spółdzielnia właścicieli lokali, należy stosować procedury spółdzielcze. Skoro więc do zarządu nieruchomością wspólną funkcjonującą w ramach spółdzielni mieszkaniowej w związku z ustanowieniem praw odrębnych własności lokali, nie mają zastosowania przepisy ustawy o własności lokali, to tym samym nie ma do niego zastosowania także art. 19 ustawy o własności lokali, odsyłający do odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego odnośnie zarządu nieruchomością wspólną w sytuacji gdy liczba lokali wyodrębnionych i niewyodrębnionych nie jest większa niż siedem (tzw. system zarządu bezpośredniego). Spółdzielczy reżim zarządu nieruchomością wspólną wyłącza bowiem zarówno system zarządu pośredniego (art. 20 w/w ustawy) jak i bezpośredniego (art. 19 w/w ustawy), a także procedurę funkcjonowania wspólnoty mieszkaniowej (art. 6 w/w ustawy), określonych ustawą o własności lokali, opierając się na zarządzie sprawowanym z mocy prawa przez spółdzielnie mieszkaniową stosownie do założeń ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych i ustawy - Prawo spółdzielcze. Przesądzenie o spółdzielczym reżimie zarządu nieruchomością wspólną, gdy spółdzielnia mieszkaniowa pozostaje jej współwłaścicielem, nie oznacza jednak, iż właścicielem którego zgoda jest wymagana do złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na usunięcie drzew jest wyłącznie spółdzielnia mieszkaniowa, albowiem w stosunku do pozostałych współwłaścicieli nieruchomości wspólnej, w tym zakresie, zachodzi brak interesu prawnego opartego na przepisie prawa materialnego. Normą bowiem prawa materialnego określająca krąg podmiotów uprawnionych do wyrażenia zgody na usunięcie drzew i do wystąpienia z wnioskiem do właściwego organu o uzyskanie zezwolenia na ich usuniecie, mającą charakter normy lex specialis, w stosunku zapisu art. 27 ust. 2 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, jest art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z treścią wskazanego przepisu, usunięcie drzew lub krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić, z zastrzeżeniem ust. 2, po uzyskaniu zezwolenia wydanego przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości. Jeżeli posiadacz nieruchomości nie jest właścicielem do wniosku dołącza się zgodę jej właściciela. Z przytoczonego przepisu wynika, iż w przypadku wystąpienia z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew przez posiadacza niebędącego właścicielem nieruchomości niezbędne jest wyrażenie zgody przez właściciela nieruchomości. Tak samo jest w sytuacji gdy nieruchomość ma kilku właścicieli. W takim przypadku również potrzebna jest zgoda wszystkich współwłaścicieli. Współwłasność jest bowiem prawem własności, tyle że przysługującym niepodzielnie kilku osobom w stosunku do tej samej rzeczy (art. 195 kc), w związku z czym przepis art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, w pełni się do niej odnosi. Tym samym organy administracji, rozpatrując wniosek o udzielnie zezwolenia na usuniecie drzew, zobligowane są do badania, czy w sprawie zgodę na usunięcie drzew wyrazili, poza wnioskodawcą, wszyscy pozostali współwłaściciele nieruchomości lub jedyny właściciel nieruchomości. Celowi temu służy niewątpliwie obowiązek załączenia do wniosku stosownej zgody właścicieli oraz wskazanie w samym wniosku informacji dotyczących imienia, nazwiska i adresu albo nazwy i siedziby posiadacza i właściciela nieruchomości oraz tytułu prawnego władania nieruchomością. Należy wskazać, iż w niniejszej sprawie, Zarząd Spółdzielni Mieszkaniowej dołączył do wniosku o wyrażenie zgody na usunięcie drzew spis wszystkich współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości, określający wielkość przysługujących im w niej udziałów. Wniosek ten jednak nie zawierał zgody wskazanych w spisie współwłaścicieli nieruchomości na usunięcie wnioskowanych drzew. Dlatego też należy stwierdzić, iż SKO słusznie uznało, że w sprawie organ I instancji wydał decyzję z naruszeniem art. 83 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, gdyż pominięcie wynikającego ze wskazanego przepisu obligatoryjnego wymogu załączenia do wniosku zgody wszystkich współwłaścicieli, czy też ewentualnie uzyskania jej w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, przesądziło o jej niezgodności z prawem. Niezależnie bowiem od formy sprawowania zarządu nieruchomością wspólną, obowiązek wyrażenia zgody przez wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, ma charakter obligatoryjny i wynika, jak już wcześniej wskazano, z normy prawnej mającej charakter lex specialis w stosunku do norm określających zarząd nieruchomością wspólną w sytuacji gdy spółdzielnia mieszkaniowa pozostaje jej współwłaścicielem. W stosunku bowiem do norm, których zakresy stosowania pozostają w stosunku zawierania się, norma lex specialis wyłącza zastosowanie w konkretnej sprawie normy lex generalis, w myśl reguły lex specialis derogat legi generali, określającej kryteria obowiązywania aktów normatywnych oraz zawartych w nich przepisów prawnych w przypadku ich zbiegu. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca musi się legitymować zgodą współwłaścicieli na wystąpienie do organu o zezwolenia na usunięcie drzewa. Nie chodzi tu o czynności zwykłego zarządu związane np. z bieżącym utrzymaniem nieruchomości, posprzątaniem trawnika itp. Jest to czynność przekraczająca zwykły zarząd, odnosząca się do składnika majątkowego będącego we współwłasności na zasadzie superfices solo cedit. Zatem wszyscy współwłaściciele muszą być o tych zamierzeniach zawiadomieni i wyrazić zgodę na dysponowanie swoją własnością. W przypadku ewentualnego sporu można wystąpić do sądu powszechnego w trybie art.199 k.c. o wydanie stosownego rozstrzygnięcia. Podnieść należy, że wydanie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji kasacyjnej uzasadnia konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania z udziałem wszystkich współwłaścicieli nieruchomości jako jego stron, niezależnie od kwestii uzyskania ich zgody na wycięcie drzew. Na marginesie powyższych rozważań należy wskazać, że to na współwłaścicielach spoczywa obowiązek utrzymania nieruchomości w należytym stanie. W konsekwencji zgodnie z unormowaniami kodeksu cywilnego (art. 415 kc i następne) za szkodą wyrządzoną na osobie lub mieniu przez upadające drzewo lub gałąź, odpowiada właściciel (współwłaściciel) nieruchomości, na której się ono znajduje. Zatem współwłaściciele nieruchomości w przedmiotowej sprawie powinni rozważyć, czy ewentualna wycinka drzew jest potrzebna i czy nie leży ona w ich interesie. W przeciwnym razie, w przypadku zaniechania stosownych działań zmierzających do usunięcia drzewa znajdującego się w złym stanie fizycznym, muszą się liczyć z konsekwencjami tego i odpowiedzialnością za szkody wyrządzone przez ich drzewo. Z przedstawionych wyżej względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono o oddaleniu skargi.