I FZ 95/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. sp. z o.o. z siedzibą w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 5 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Ke 15/13 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 listopada .2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2011 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach. Postanowieniem z 5 marca 2013 r., sygn. akt: I SA/Ke 15/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek E. sp. z o.o. z siedzibą w O. (dalej: "spółka", "skarżąca") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Przedstawiając okoliczności faktyczne w jakich zapadło powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż 1 lutego 2012 r. spółka wystąpiła do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych, podając iż nie jest w stanie ich ponieść z uwagi na złą sytuację majątkową. W załączeniu do złożonego formularza skarżąca przedłożyła rachunek zysków i strat za 2012 r. potwierdzający stratę netto w wysokości 2.623.772,59 zł oraz zestawienie obrotów i sald za 2012 r., z którego wynika, że ma zaległości nie tylko względem kontrahentów, ale także nieuregulowane zobowiązania publicznoprawne, m.in. względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego, w podatku od nieruchomości i z tytułu użytkowania wieczystego, które obecnie stara się spłacić. Dodatkowo we wniosku skarżąca podała, że wysokość jej kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych wynosi 9.720.000 zł., a środki trwałe według bilansu za ostatni rok miały wartość 4.156.955,71 zł. Spółka wskazała również na stan rachunków bankowych: Credit Agricole: 0 zł, Polbank: 982,99 zł i Bank Spółdzielczy: 36,89 zł. podkreślając przy tym, że wszystkie te konta są zajęte przez komorników, a spółka może pobierać z nich jedynie środki pieniężne na wynagrodzenia dla pracowników. W dalszej kolejności spółka wskazała, że jej trudna sytuacja finansowa była przyczyną zwolnienia z kosztów sądowych przez Sąd Rejonowy w K, na dowód czego przedłożyła kserokopię postanowienia tego Sądu z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt I Co 1149/12. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego oddalił wniosek spółki uznając, że nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Sąd podkreślił przy tym, iż skarżąca w 2012 roku uzyskała przychody w wysokości 6.957.756 zł, wartość środków trwałych wyniosła 4.156.955,71 zł, oprócz tego pomimo sygnalizowanych problemów finansowych nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, a z oświadczeń przez nią składanych nie wynika, aby zamierzała zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Powyższe wielkości w porównaniu z skalą na jaką spółka prowadzi działalność gospodarczą oraz z wysokością wpisu w przedmiotowej sprawie, który wynosi 1.500 zł, nie pozwalają – zdaniem Sądu – na stwierdzenie, że spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. Oceny powyższej nie zmieniła również argumentacja spółki odwołująca się do obowiązku regulowania zobowiązań u kontrahentów oraz zobowiązań publicznoprawnych, gdyż koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Dodatkowo odnośnie straty osiągniętej przez spółkę za poprzedni rok obrotowy Sąd stwierdził, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast realnego braku środków finansowych. Sąd nie dał wiary także wyjaśnieniom spółki zawartym w złożonym sprzeciwie, która wskazywała, że trudności finansowe dotyczyły nie tylko roku 2012, lecz również lat poprzednich, jednakże w przedmiotowym wniosku nie ma bowiem żadnych danych ani dokumentów na poparcie tego twierdzenia. Podobny wniosek Sąd przyjął w odniesieniu do wskazanych przez skarżącą hipotek ustanowionych na jej nieruchomościach oraz co do zajętych rachunków bankowych. Spółka powołując się na powyższe okoliczności nie potwierdziła ich żadnymi dowodami, co czyniło twierdzenia spółki, w ocenie Sądu, za co najmniej gołosłowne. Odnosząc się natomiast do treści przedłożonego przez spółkę postanowienia Sąd podkreślił, iż nie wynika z powyższego orzeczenia, żeby zapadło ono w przynajmniej podobnym stanie faktycznym do niniejszego (choćby w odniesieniu do wysokości kosztów, od których została zwolniona skarżąca). Tym samym treść tego orzeczenia nie może podważyć wyżej prezentowanej argumentacji. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: "P.p.s.a."), poprzez błędne przyjęcie jakoby spółka posiadała dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania. W uzasadnieniu zażalenia spółka w znacznej części powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz w sprzeciwie, a na jej potwierdzenie powołała szereg orzeczeń sądów administracyjnych podkreślając, że jej zła sytuacja finansowa dotyczy nie tylko roku 2012, gdyż strata została również wykazana w bilansie za rok 2011 oraz lata poprzednie. Spółka w szczególności podkreśliła, iż nie ma obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu, gdyż czynsze dzierżawne spływają na konta bankowe, które są pozajmowane a na wszystkich jej nieruchomościach są ustanowione hipoteki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy, sąd może przyznać takiej jednostce prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jej dostępu do sądu. Należy zauważyć, iż regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 cytowanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, stosownie, do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym, to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Należy podkreślić, że z treści art. 252 § 1 P.p.s.a. wynika, iż sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 P.p.s.a., wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie skorzystał jednak z takiej możliwości. Naczelny Sąd Administracyjny mając na uwadze powyższe oraz oświadczenia i dokumenty załączone do przedmiotowego wniosku uznał, iż Sąd pierwszej instancji błędnie ustalił, iż stanowią one wystarczającą przesłankę do odmowy rozstrzygnięcia w zakresie prawa pomocy. Sam rachunek zysków i strat oraz zestawienie obrotów i sald – zdaniem Sądu - nie stanowią bowiem wystarczających dowodów, na podstawie których można by dokonać oceny sytuacji materialnej spółki, gdyż nie obrazują one całokształtu zysków ponoszonych przez spółkę z tytułu prowadzonej działalności. Sam Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, iż twierdzenia spółki są "co najmniej gołosłowne", więc skoro Sąd powziął wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej spółki tym bardziej powinien, stosownie do dyspozycji art. 255 P.p.s.a., wezwać skarżącą do przedłożenia dodatkowych dokumentów w celu dokonania oceny poprawności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 255 P.p.s.a. powinien wezwać spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej rzeczywistą sytuację majątkową, które uzasadniają przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W szczególności powinny to być dokumenty potwierdzające zajęcia rachunków bankowych i prowadzone postępowania egzekucyjne, na podstawie których doszło do zabezpieczenia nieruchomości poprzez ustanowienie na nich hipotek oraz inne oświadczenia i dokumenty, które potwierdzają złą sytuację finansową spółki za lata ubiegłe. Dopiero po przedłożeniu tych dokumentów Sąd powinien dokonać oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Kielcach.