II SA/Po 1098/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2013 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych; oddala skargę Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., znak [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 5 ust. 3 w zw. z art. 2 pkt 3, art. 8b i art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1 poz. 7 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) uznał E. M. za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w dniu [...] grudnia 2011 r. do E. M. zostało skierowane wezwanie do osobistego stawiennictwa w siedzibie organu w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. Powyższe wezwanie awizowano w dniu [...] grudnia 2011 r., a następnie powtórnie w dniu [...] grudnia 2011 r. W dniu [...] stycznia 2012 r. nieodbrana przez E. M. korespondencja została zwrócona z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Jak wynika ponadto z zaświadczenia Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym P. – S. M. w P. z dnia [...] marca 2012 r., w okresie ostatnich 6 miesięcy E. M. nie dokonał żadnej wpłaty tytułem alimentów. Wobec tego zaistniały w ocenie organu przesłanki do uznania dłużnika za osobę uchylającą się od płacenia alimentów. Pismem z dnia [...] maja 2012 r. E. M. odwołał się od decyzji organu I instancji, wskazując, że przyczyną nieodebrania kierowanej do niego korespondencji była opieka nad niepełnosprawnym bratem. Skarżący dodał zarazem, że nie uchyla się od płacenia alimentów, lecz jedynie znajduje się w trudnej sytuacji życiowej – posiada czwórkę dzieci, jest osobą bezrobotną, utrzymuje się tylko z zasiłków, a nadto orzeczono wobec niego eksmisję z przyznaniem lokalu socjalnego. Decyzją z dnia [...] września 2012 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podzieliło w pełni stanowisko Prezydenta Miasta P., dodając zarazem, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika za uchylającego od obowiązku alimentacyjnego ma przede wszystkim na celu aktywizację osoby zobowiązanej oraz zapewnienie skuteczności w egzekwowaniu należności alimentacyjnych. Skarżący nie stawił się na skierowane do niego wezwanie, co w efekcie uniemożliwiło przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Tym samym zaistniała podstawa do uznania E. M. za osobę uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego. Z tej perspektywy bez znaczenia pozostają natomiast okoliczności podnoszone w odwołaniu. Skarżący odebrał bowiem osobiście zawiadomienie o wszczęciu postępowaniu i powinien był zainteresować się sprawą, mimo, że wezwanie do stawienia się przed organem I instancji dostało doręczone w trybie zastępczym. Ponadto z zaświadczenia właściwego komornika z dnia [...] marca 2012 r. wynika, że skarżący przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Ostatniej wpłaty dokonał w dniu [...] stycznia 2011 r. w wysokości 100,00 zł, przy czym wysokość zasądzonych alimentów na rzecz córki wynosi 300,00 zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. E. M. zaskarżył powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] września 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o jej zmianę tego rozstrzygnięcia lub przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu E. M. wskazał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze pominęło istotne okoliczności. Skarżący zaznaczył, że już wcześniej składał oświadczenia majątkowego oraz zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Ponadto jest osobą schorowaną – ma tylko jedno oko, co utrudnia mu znalezienie pracy, oraz arytmię komorową serca z nadciśnieniem tętniczym. Dodał także, że jest osobą uczącą się, która pragnie zdobyć wykształcenie, aby w przyszłości znaleźć pracę odpowiadającą jego stanowi zdrowia. E. M. podkreślił, że nie stawił się na wezwanie organu I instancji, gdyż nie wiedział o tym wezwaniu, oświadczając przy tym, że jest osobą wolną i ma prawo wyjechać do innego miasta w celu pomocy schorowanemu bratu. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje wcześniejszej stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr z 2012 r. poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami oraz wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z art. 145 § 1 powołanej ustawy – sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie oraz orzeka o ich uchyleniu, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1 poz. 7 z późn. zm.). Zgodnie z art. 3 ust. 5 powołanej ustawy organ właściwy wierzyciela występuje z wnioskiem do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego w przypadku (1) otrzymania stosownego wniosku od osoby uprawnionego do alimentów, (2) przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego lub (3) umieszczenia osoby uprawnionej w pieczy zastępczej. Z kolei art. 4 ust. 1 cytowanej ustawy nakazuje w razie otrzymania takiego wniosku by organ właściwy dłużnika przeprowadził wywiad alimentacyjny w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, odebrał od dłużnika oświadczenie majątkowe oraz poinformował go o przekazaniu informacji gospodarczej o zobowiązaniu dłużnika w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy do biura informacji gospodarczej. Jak wynika natomiast z art. 5 ust. 3 powołanej ustawy, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od obowiązku alimentacyjnego w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił (1) złożenia oświadczenia majątkowego, (2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy bądź też (3) przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych bez uzasadnionej przyczyny w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Takiej decyzji nie wydaje się jednak w myśl art. 5 ust. 3a cytowanej ustawy, jeżeli dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwot bieżąco ustalonych alimentów. Odnosząc te uwagi do specyfiki niniejszej sprawy, należy zauważyć, że pismem z dnia [...] listopada 2011 r., znak [...], Wójt Gminy D., będący organem właściwym wierzyciela, wystosował na podstawie art. 3 i art. 5 powołanej ustawy wniosek o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego – E. M. (k. 4 akt adm. organu I instancji). Pismem z dnia [...] grudnia 2011 r., znak [...], Prezydent Miasta P. wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa się przed organem I instancji w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego (k. 8 akt adm. organu I instancji). Powyższe pismo, wysłane na adres "B., [...] P.", było awizowano najpierw w dniu [...] grudnia 2011 r., a następnie w dniu [...] grudnia 2011 r. (k. 6-7 akt adm. organu I instancji). Ostatecznie korespondencja powróciła do organu w dniu [...] stycznia 2012 r. z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". Należy zatem podkreślić, że zgodnie z art. 44 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.), w razie niemożliwości doręczenia pisma osobiście adresatowi poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. W tym okresie adresat przesyłki jest w myśl art. 44 § 2 i 3 k.p.a. dwukrotnie zawiadamiany o możliwości podjęcia skierowanej do niego korespondencji, przy czym art. 44 § 4 k.p.a. stwierdza jednoznacznie, że w razie nie podjęcia przesyłki we wskazanym terminie uważa się, że korespondencja została doręczona z upływem ostatniego dnia wspomnianego 14-dniowego okresu, a samo pismo pozostawia się w aktach sprawy. W konsekwencji należy więc uznać, że pismo z dnia [...] grudnia 2011 r. zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu [...] stycznia 2012 r. Jak wynika z wymienionego wcześniej pisma z dnia [...] grudnia 2011 r., E. M. miał się stawić w dniu [...] stycznia 2012 r., a zatem fakt doręczenia zastępczego w trybie art. 44 k.p.a. nie uchybiał możliwości przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego, do czego jednak nie doszło w związku z niestawiennictwem skarżącego. Należy przy tym odnotować, że w zaświadczeniu o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia [...] listopada 2011 r., jak i w piśmie z dnia [...] marca 2012 r. Komornik określił miejsce zamieszkania skarżącego jako "[...] P., os. J. [...]" (k. 3 i 11 akt adm. organu I instancji). Adres ten odbiega wprawdzie od adresu, na jaki zostało wysłane pismo z dnia [...] grudnia 2011 r., lecz niemniej okoliczność ta nie podważa w ocenie Sądu skuteczności doręczenia tego wezwania. Z akt sprawy wynika bowiem, że E. M. potwierdził własnoręcznym podpisem odbiór (1) zawiadomienia z dnia [...] kwietnia 2012 r. o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, znak [...], (2) pisma Prezydenta Miasta P. z dnia [...] maja 2012 r. (k. 12-13, 17-18 akt adm. organu I instancji), a także (3) decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2012 r., znak [...], (k. 9-13 akt adm. organu II instancji), które zostały skierowane na adres "B., [...] P.". Taki też adres skarżący sam wskazał w odwołaniu z dnia [...] maja 2012 r. (k. 1-2 akt adm. organu II instancji), oraz w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] listopada 2012 r. Tym samym nie ulega wątpliwości, że kluczowa korespondencja była wysyłana pod właściwy adres, umożliwiający skarżącemu zapoznanie się z treścią kierowanych do niego pism. Z wymienionego już wyżej pisma Komornika Sadowego przy Sądzie Rejonowym P. – S. M. w P. z dnia [...] marca 2012 r. wynika ponadto, że E. M. dokonał ostatniej wpłaty na poczet alimentów w dniu [...] stycznia 2011 r. w kwocie 100,00 zł. Nie ulega zatem wątpliwości, że w niniejszej sprawie zastosowania nie mógł znaleźć przepis art. 5 ust. 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wobec czego wydanie decyzji uznającej skarżącego za osobę uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego należy uznać za prawidłowe. Argumentacji zaprezentowanej przez E. M. nie można zdaniem Sądu podzielić. Przede wszystkim należy zauważyć, że na mocy art. 3 ust. 5 pkt 2 powołanej ustawy organ właściwy wierzyciela był zobowiązany do wystąpienia do Prezydenta Miasta P. z wnioskiem o podjęcie działań wobec skarżącego z uwagi na fakt, że decyzją z dnia [...] listopada 2011 r., znak [...], Wójt Gminy D. przyznał córce skarżącego, N. M., świadczenie z funduszu alimentacyjnego na okres od dnia [...] listopada 2011 r. do dnia [...] września 2012 r. (k. 2 akt adm. organu I instancji). Trzeba przy tym podkreślić, że procedura przeprowadzania wywiadu alimentacyjnego i odbierania oświadczenia majątkowego jest inicjowana za każdym razem, gdy organ właściwy dłużnika otrzyma stosowny wniosek od organu właściwego wierzyciela. Bez znaczenia jest zatem okoliczność wcześniejszego składania takich oświadczeń przez E. M. Tym bardziej, że zbieranie wspomnianych informacji służy ustaleniu obecnej sytuacji majątkowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, a zatem organ nie może poprzestać na gromadzeniu danych o charakterze historycznym, lecz musi je aktualizować. Z tej perspektywy to właśnie podczas przeprowadzania wywiadu alimentacyjnego, a nie w odwołaniu i skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, skarżący powinien był podnosić okoliczności związane z trudną sytuacją życiową. Wreszcie należy zaznaczyć, że E. M. w dniu [...] kwietnia 2012 r. odebrał, potwierdzając to własnoręcznym podpisem, zawiadomienie z dnia [...] kwietnia 2012 r. o wszczęciu kontrolowanego postępowania. Po otrzymaniu tego pisma nie podjął on jednak żadnych działań zmierzających do wyjaśnienia przyczyn wszczęcia wobec niego postępowania w przedmiocie uznania za osobę uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego. W szczególności nie przedstawił on wtedy okoliczności uzasadniających nieodebranie wezwania z dnia [...] grudnia 2012 r., ani też nie zaproponował przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia stosownego oświadczenia majątkowego. Bierne zachowanie skarżącego uniemożliwiło mu w ocenie Sądu uchylenie się negatywnych skutków związanych z niestawieniem się na powyższe wezwanie, co z kolei można interpretować jako wyrażenie implicite zgody na takie działanie organów administracji publicznej. W tej sytuacji Sąd, rozpoznając sprawę w granicach skargi, nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia. Skarga jako bezzasadna podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).