II OZ 410/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia "[...]" Spółka Jawna Z. K., J. K., J. K. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1202/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" Spółka Jawna Z. K., J. K., J. K. w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] października 2011 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Sz 1202/12 odmówił Spółce "[...]" Spółka Jawna Z. K., J.K., J.K. w P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] października 2011 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zaskarżoną decyzją nałożona została na skarżącą Spółkę kara pieniężna za zniszczenie trzech drzew znajdujących się na nieruchomości położonej w P. przy ul. K. w wysokości 719.861,76 zł. Strona skarżąca, wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 7.199 zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazała, że z uwagi na sytuację finansową nie jest w stanie wygospodarować niezbędnych środków na pokrycie kosztów sądowych sprawy, w tym wpisu od skargi. W oświadczeniu o majątku i dochodach podała, że wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 1,8 mln zł, wartość środków trwałych wg. bilansu za ostatni rok określiła na kwotę 856.961 zł, natomiast wysokość zysku na kwotę 125.000,00 zł. Ponadto wskazała, że stan salda posiadanego rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniósł 7.000,00 zł. Wezwaniem z dnia 24 stycznia 2013 r. referendarz sądowy zobowiązał stronę skarżącą do nadesłania: - wyciągu z rachunku bankowego w [...] z jego stanem za okres ostatnich trzech miesięcy, - wyciągu z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (straty), wykaz aktywów i pasywów, ewidencje stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej (stan środków pieniężnych w kasie), - zestawienia należności i zobowiązań spółki na dzień 15 stycznia 2013 r., - bilansu za rok 2011 i 2012 (jeżeli już został sporządzony), - rachunku zysków i strat za rok 2011 oraz 2012 (jeżeli już został sporządzony). W odpowiedzi skarżąca nadesłała wyciąg z posiadanego konta bankowego za wrzesień, październik, listopad oraz grudzień 2012 r. oraz zbiorcze podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2011 i 2012 rok. Pozostałych dokumentów spółka nie przedłożyła. Z nadesłanego wyciągu z konta bankowego wynika, że w miesiącu wrześniu 2012 r. saldo końcowe wyniosło 11.257,79 zł, suma obrotów 33.610,77 zł, w październiku saldo końcowe wyniosło 3.624,95 zł, suma obrotów 34.449,00 zł, w listopadzie saldo końcowe wyniosło 1.603,72 zł, suma obrotów 30.579,39 zł, a w grudniu saldo końcowe wyniosło 2.254,97 zł, a suma obrotów 40.442,95 zł. Ze zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów za rok 2011 wynika, że przychód w podanym roku wyniósł 327.813,87 zł, dochód 171.982,14 zł, zaś koszt uzyskania przychodu 155.831,73 zł. Natomiast w roku 2012 przychód stanowiła kwota 1.450.966,26 zł, koszt uzyskania przychodu 1.018.899,85 zł, z kolei dochód wyniósł 432.066,41 zł. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2013 r. referendarz sądowy odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Spółka podniosła, że ponosząc bieżące koszty stałe prowadzenia działalności gospodarczej, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych. Uiszczenie wymaganych kosztów może wywołać niekorzystne skutki dla jej dalszej działalności gospodarczej. Rozpoznając sprawę na skutek wniesionego przez Spółkę sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie powołanym na wstępie postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołując się na przepis art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Sąd wskazał, że osobie prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskujący o taką pomoc wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jednocześnie, jak podkreślił Sąd, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Jak zauważył Sąd, z oświadczeń zawartych w złożonym wniosku PPF oraz dostarczonych dokumentów wynika, że osiągniętego przez spółkę dochodu (przychód pomniejszony o koszty) w latach 2011 – 2012 nie można określić jako niski, bowiem kolejno kształtował się na poziomie 171.982,14 zł oraz 432.066,41 zł, podobnie jak posiadany przez spółkę majątek, w sytuacji gdy wysokość kapitału zakładowego została przez skarżącą określona na kwotę 1,8 mln zł, a środki trwałe wycenione na kwotę 856.961 zł. Sąd uznał za nieuzasadnione twierdzenie skarżącej Spółki, że niskie saldo jej rachunku bankowego pozwala stwierdzić, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w postępowaniu, bowiem zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych dla oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale także sytuacja takiej jednostki we wcześniejszym okresie. Dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności takiej jednostki mają charakter trwały, czy są jedynie przejściowe. Wskazana analiza doprowadziła Sąd do uznania, że skarżąca posiada jednak środki finansowe na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wedle zawartego w sprzeciwie oświadczenia, fakt ponoszenia stałych kosztów prowadzenia działalności gospodarczej świadczy o możliwościach finansowych skarżącej regulowania na bieżąco swoich zobowiązań. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że skarżąca Spółka nie wykazała, iż faktycznie znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe stwierdzenie nie miał wpływu podniesiony przez skarżącą fakt ponoszenia znacznych kosztów prowadzonej przez nią działalności gospodarczej oraz złej koniunktury gospodarczej w sytuacji gdy, jak zostało to wykazane wyżej, osiąga ona znaczny dochód. W zażaleniu na powyższe postanowienie "[...]" Spółka Jawna Z. K., J. K., J. K., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości. Wskazano, że Sąd I instancji nie dość wnikliwie ocenił zdolność Spółki do ponoszenia kosztów sądowych, pominął bowiem okoliczność permanentnie niskiego stanu salda rachunku bankowego skarżącej. Dla kontynuowania działalności przez skarżącą niezbędne jest posiadanie odpowiedniego zapasu środków finansowych. Pokrycie kosztów postępowania wywoła niekorzystne skutki dla dalszej działalności skarżącej. Uwzględnić bowiem należy znaczną wysokość kosztów prowadzenia działalności gospodarczej w sektorze budowlanym, jak i niskie marże wykonawców, co w połączeniu ze złą koniunkturą gospodarczą prowadzi do konkluzji, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do działania przez wyznaczonego pełnomocnika bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przytoczonych przepisów wynika, że osobę ubiegającą się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego też powinna ona złożyć oświadczenie majątkowe obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w wyznaczonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Prawidłowo więc Sąd stwierdziwszy, że oświadczenie majątkowe skarżącej Spółki jest niewystarczające, wezwał ją w dniu 24 stycznia 2013 r. o uzupełnienie wniosku. Skarżąca, co należy podkreślić, nie wywiązała się w pełni z powyższego obowiązku. Przedstawione zaś Sądowi dokumenty nie mogły stanowić podstawy dla przyjęcia, że skarżąca Spółka nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na tym etapie postępowania sądowego wynoszą 7.199 zł. Uwzględniając zatem wysokość dochodu osiągniętego przez skarżącą w roku 2011 i 2012, właściwie Sąd I instancji ocenił, że skarżąca posiada dostateczne środki na poniesienie opłat sądowych w niniejszej sprawie. Analiza przedłożonych przez Spółkę dokumentów nie pozwala też na przyjęcie prawdziwości twierdzenia pełnomocnika Spółki, że uiszczenie wpisu od skargi wywoła niekorzystne skutki dla dalszej działalności skarżącej. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.