IV SA/Po 1179/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska WSA Izabela Bąk-Marciniak /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2013r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2012r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2012r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2012r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2012r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że decyzją z dnia [...] listopada 2011r. nr [...] Prezydent Miasta Kalisza przyznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku od 18 lat do ukończenia 25 roku życia, przyznawane na P. W. w kwocie 350,00 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2011 r. do dnia 30 września 2012 r. Następnie Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] września 2012r. nr [...] uchylił od dnia [...] czerwca 2012r. decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2011r. i odmówił od dnia 29.06.2012r. prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznanego na osobę uprawnioną P. W. W uzasadnieniu organ wskazał, iż uprawniona w czerwcu 2012r. ukończyła studia, a w dniu 28.06.2012r. obroniła pracę magisterską. W związku z zakończeniem nauki świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone uprawnionej w okresie od lipca do sierpnia 2012r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła P. W. i domagała się odstąpienia od żądania zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych. Ponadto podniosłą, iż myślała, że miesiące lipiec i sierpień należą jeszcze do roku akademickiego. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz.U. z 2011r., Nr 205, poz.1212). W ocenie Kolegium zaskarżona decyzja okazała się zasadna. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z art.9 ust.1 cytowanej ustawy, świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności – bezterminowo. Odwołująca zakończyła naukę w dniu 28 czerwca 2012r. (data złożenia obrony pracy magisterskiej) i z tą datą utraciła prawo do świadczeń alimentacyjnych. Organ I instancji prawidłowo odmówił dalszej wypłaty przedmiotowego świadczenia od tej daty. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła P. W. podnosząc te same argumenty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone we wskazanym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrole nad działalnością administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną, jednakże z przyczyn innych aniżeli w niej zawarte. Podstawę materialnoprawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) Zgodnie z art. 24 ust. 1 tej ustawy organ właściwy wierzyciela może bez zgody osoby uprawnionej albo jej przedstawiciela ustawowego zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń, egzekucja stała się skuteczna, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów z zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenia. Z art. 2 pkt 7 lit. a ustawy wynika zaś, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu, oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia. Należy przypomnieć, że instytucja uchylenia i zmiany decyzji administracyjnej na, mocy której strona nabyła prawo unormowana została w Rozdziale 13 Działu II Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji. Decyzje administracyjne tworzące dla stron prawa nabyte korzystają, co do zasady, ze szczególnie gwarantowanej trwałości, przez uzależnienie dopuszczalności ich wzruszenia od zgody stron korzystającychz praw nabytych. Nabycie prawa na podstawie decyzji oznacza bowiem wystąpienie przysporzenia na rzecz określonego podmiotu w sferze prawnej. Decyzja przyznająca stronie świadczenie jest decyzją konstytutywną tworzącą określony stan prawny. Uchylenie lub zmiana decyzji na mocy, której strona nabyła prawo prowadzi do pozbawienia strony tego prawa ma ona zatem również charakter konstytutywny. Art. 163 k.p.a. przewiduje przy tym możliwość stosowania innych zasad wzruszenia takich decyzji niż przyjęte w k.p.a., o ile przewidują to przepisy szczególne. Jedną z tych regulacji stanowi wskazany powyżej art. 24 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podkreślenia wymaga, że uchylenie lub zmiana decyzji administracyjnej w trybie art. 24 ust. 1 tej ustawy, na mocy której strona nabyła prawo następuje w określonym celu. Celem tym jest zmiana –ukształtowanego decyzją przyznającą świadczenie, stanu prawnego. Zmiana lub uchylenie decyzji prowadzą zatem do pozbawienia strony nabytego prawa do świadczeń. Pozbawienie strony przyznanego jej decyzją prawa z mocą wsteczną nastąpić może wyjątkowo, jedynie w sytuacji, gdy wyraźnie przewiduje to przepis prawa, a art. 24 ust. 1 ustawy takiej sytuacji nie reguluje. Wobec powyższego uznać należy, że postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie prawa strony do świadczeń dotąd przez nią nie otrzymanych. Celem takiego postępowania jest bowiem wyeliminowanie decyzji (lub jej części), wywołującej określone skutki prawne (tworzącej określony stan prawny). Nie chodzi tu o usunięcie konsekwencji prawnych wywołanych przez rozstrzygnięcie, na podstawie którego wypłacono już świadczenia. Przewidziana w powołanym przepisie decyzja weryfikująca jest bowiem aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania. W sytuacji zatem gdy upłynęło już kilka miesięcy, na jakie świadczenie zostało przyznane, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy decyzji przyznającej świadczenie za ten okres. Zastosowanie znaleźć tu może jedynie materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W niniejszej sprawie organ I instancji w dniu [...] września 2012r. uchylił własną decyzję z dnia [...] listopada 2011 r., którą przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2011 r. do dnia 30 września 2012 r. i orzekł o odmowie przyznania wyżej wymienionych świadczeń na okres od dnia 29.06.2012r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaakceptowało to rozstrzygnięcie. Taki stan rzeczy uznać należy za niedopuszczalny i sprzeczny z przyjętą przez Sąd wykładnią art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Jak już bowiem wskazano w sytuacji, gdy upłynął już czas na jaki świadczenie zostało przyznane, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 24 ust. 1 ustawy, ostatecznej decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną. Z treści bowiem powyższych unormowań nie wynika, aby decyzja w przedmiocie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego mogła określać sytuację prawną jej adresata w okresie poprzedzającym wydanie takiej decyzji. Decyzja tego rodzaju posiada walor decyzji konstytutywnej i skutkuje zmianą lub rozwiązaniem stosunku administracyjnoprawnego ex nunc, tj. z chwilą wejścia tej decyzji do obrotu prawnego (por. wyrok NSA z 8 lutego 2012 r., sygn. I OSK 1662/11 LEX Nr 11206/5). Brak jest zatem podstaw prawnych do wydawania w oparciu o regulację art.24 u. p. o. u. a. decyzji zmieniającej czy uchylającej ostateczne rozstrzygnięcie na mocy którego strona pobrała już świadczenia z funduszu. Zatem postępowanie administracyjne w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego może dotyczyć jedynie aktu administracyjnego, który nadal reguluje sytuację prawną osoby otrzymującej bieżące świadczenia z funduszu, a rozstrzygnięcie wydane w tym postępowaniu może dotyczyć jedynie praw strony do świadczeń dotąd przez nią nieotrzymanych. Reasumując stwierdzić należy, że organy obu instancji orzekły z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dlatego przy ponownym jej rozstrzygnięciu rzeczą organów orzekających powinno być uwzględnienie przedstawionych zapatrywań prawnych Sądu, co do wykładni przepisu art. 24 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawionym do alimentów. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 135 i 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.