II FZ 711/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej w sprawie z zażalenia W. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1005/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 23 kwietnia 2012 r. o nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych postanawia : oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1005/12 odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd I instancji wskazał, że w dniu 21 lutego 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia Skarżący wniósł sprzeciw. Zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. wezwano wnioskodawcę do przedstawienia dokumentów źródłowych, obrazujących jego sytuację finansową. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, Skarżący w piśmie z dnia 7 maja 2013 r. podał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Jednocześnie wyjaśnił, że nie jest w stanie przedstawić sytuacji swojej żony z uwagi na to, że w jego małżeństwie została wyłączona ustawowa wspólność majątkowa, a małżonkowie prowadzą osobne gospodarstwa domowe. Ponadto wnioskodawca załączył odpisy postanowień dotyczących przyznania mu w toku postępowań cywilnych : zwolnienia od kosztów sądowych, ustanowienia pełnomocnika z urzędu oraz umorzenia kosztów postępowań egzekucyjnych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Sąd przywołując treść art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej : "p.p.s.a.") podkreślił, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Ponadto wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo zauważył, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd I instancji uznał, że pomimo wezwania Skarżącego do przedstawienia dokumentów potwierdzających jego trudną sytuację, nie przedstawił on kompletnej dokumentacji co w konsekwencji oznaczało, że nie dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w rezutacie wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie WSA w Gdańsku zakwestionował treść oświadczenia Skarżącego. Sąd nie dał wiary wyjaśnieniom jakoby wnioskodawca był całkowicie pozbawiony środków finansowych. Skarżący w dniu 27 czerwca 2013 r. złożył zażalenie od tego postanowienia, w którym wniósł o jego uchylenie i dodatkowo o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu stwierdził, że odmowa przyznania mu tego prawa narusza jego konstytucyjne prawo do sądu, gdyż jego zdaniem Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.; zwana dalej : "Konstytucja RP") gwarantuje podatnikom prawo do sądu niezależnie od sytuacji w jakiej znajduje się ubiegający się o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu. Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że zarządzeniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. wezwano go do przedstawienia dokumentów źródłowych, przedstawiających jego sytuację finansową. Pomimo tego nie przedstawił on żadnych dokumentów, które mogłyby zostać ocenione przez Sąd I instancji w kontekście spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a., a dotyczących przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Odnosząc się do argumentu jakoby odmowa przyznania prawa pomocy naruszała jego konstytucyjne prawo do sądu, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie m.in. osobom fizycznym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu - art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże wykonanie tego prawa poprzez przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez osobę ubiegającą się o nie swojej trudnej sytuacji finansowej. W konsekwencji należy stwierdzić, że wnioskodawca uchylił się od tego obowiązku i w efekcie Sąd I instancji nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. Ponadto należy podkreślić, że w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.