II FZ 1157/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1005/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 23 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia podatku rolnego za 2010 r. oraz I i II raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 19 marca 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 1005/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 12 listopada 2013 r., skarżący zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku dołączył odpisy postanowienia z dnia 20 czerwca 2013 r. sądu rejonowego zwalniającego go od ponoszenia opłaty od zażalenia oraz zarządzenia prezesa sądu rejonowego z dnia 11 października 2012 r. umarzającego koszty sądowe. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę nie uzyskuje on żadnego dochodu, nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W uzasadnieniu wnioskodawca podał, że nie posiada majątku ani źródła utrzymania, zatem nie stać go na ponoszenie kosztów sądowych. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej p.p.s.a.,) referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia dokumentów wskazujących na jego trudną sytuacje. Skarżący przedłożył oświadczenie z dnia 27 grudnia 2013 r., w którym podał, że: 1) nie składa żadnych zeznań podatkowych, gdyż nie ma żadnego dochodu, 2) nie uzyskuje dochodu z umów, 3) nie prowadzi dokumentacji księgowej, 4) nie posiada kont, gdyż nie ma środków, 5) nie posiada dokumentów świadczących o wydatkach i kosztach utrzymania, 6) nie korzysta z pomocy społecznej, 7) od 1998 r. posiada rozdzielność majątkową z żoną i każdy z małżonków prowadzi swoje gospodarstwo domowe, 8) nie jest w stanie przedstawić sytuacji i danych odnoszących się do współmałżonki z uwagi na zniesioną wspólność majątkową. Do powyższego oświadczenia wnioskodawca załączył odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 7 kwietnia 1998 r. oraz na okoliczność jego trudnej sytuacji majątkowej przedłożone już wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy odpisy postanowienia sądu rejonowego z dnia 20 czerwca 2013 r. i zarządzenia prezesa sądu rejonowego z dnia 11 października 2012 r., jak również odpis postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2013 r. przyznającego mu prawo pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Na powyższe rozstrzygnięcie wniesiony został sprzeciw. WSA w Gdańsku orzeczeniem przywołanym na wstępie odmówił przyznania prawa pomocy w żądnym zakresie. Sąd I instancji zauważył, że nie sposób uznać by wnioskodawca w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawił nowe okoliczności odnoszące się kompleksowo do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Sąd I instancji zauważył, że analiza złożonego formularza PPF oraz przedłożonych dokumentów i oświadczeń ponownie wykazała, że dane co do sytuacji materialnej wnioskodawcy są rozbieżne a sam wnioskodawca nie chce usunąć wszelkich zaistniałych w tej materii niejasności. We wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zawarto jakichkolwiek danych, które w istocie mogłyby obrazować sytuację majątkową wnioskodawcy. Wszystkie rubryki formularza PPF mające zobrazować ww. okoliczności faktyczne (tj. rubryki od 6 do 11) zostały przez wnioskodawcę wypełnione sformułowaniem "brak". Dodatkowo Sąd I instancji podniósł, że skarżący uchylił obowiązkowi nałożonemu na niego w trybie art. 255 p.p.s.a. W konsekwencji stanowiło to przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 22 kwietnia 2014 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. Wniósł o uchylenie postanowienia z dnia 19 marca 2014 r. i przyznanie prawa pomocy. W treści zażalenia przedstawił okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu. Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że zarządzeniem z dnia 26 listopada 2013 r. wezwano go do przedstawienia dokumentów źródłowych, przedstawiających jego sytuację finansową. Pomimo tego nie przedstawił on żadnych dokumentów, które mogłyby zostać ocenione przez Sąd I instancji w kontekście spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a., a dotyczących przyznania prawa pomocy. Skoro Skarżący uchylił się od tego obowiązku to w efekcie Sąd I instancji nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż odmówić przyznania prawa pomocy. Ponadto należy podkreślić, że w takiej sytuacji przyznanie tego prawa naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.