II SA/Kr 1682/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Fundacji [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Fundacji [...] na postanowienie Wojewody z dnia 26 października 2012 r. Nr: [...] w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji p o s t a n a w i a oddalić wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek Fundacji [...] o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie skargi na postanowienie Wojewody z dnia [...] października 2012 roku w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji. We wniosku wskazano, iż celem działania Fundacji jest wspieranie działalności społecznej w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych na rzecz wychowanków domów dziecka, rodzin zastępczych, jak również rodzin polskich na Wschodzie, wspieranie działalności na rzecz ochrony zdrowia i pomocy społecznej, wspieranie działalności na rzecz ochrony środowiska naturalnego oraz propagowanie kultury fizycznej i sportu. Fundusz statutowy Fundacji według bilansu za rok 2011 wynosił 4.440.582,09 zł. Wartość środków trwałych według bilansu za rok 2011wynosiła [.,,.] zł, a rok obrotowy 2011 strona zamknęła stratą w wysokości [...] zł. Podano, iż Fundacja dysponuje rachunkiem bankowym w [...] Bank Polska S.A., na którym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy zgromadzone były środki w wysokości [...]zł. Na koniec 2011 roku Fundacja posiadała aktywa trwałe w kwocie 950.691,27 zł, z czego 896.000,00 zł stanowiły inwestycje długoterminowe oraz aktywa obrotowe w kwocie 3.744.690,59 zł. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy strona podniosła, iż w dniu 6 grudnia 2002 roku na podstawie oświadczenia woli fundatora sporządzonego w postaci aktu notarialnego rep A nr [...] została utworzona Fundacja [...]. Podmiot ten został wpisany do Krajowego Rejestru Sądowego – Rejestru Stowarzyszeń, Innych Organizacji Społecznych i Zdrowotnych, Fundacji i Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej pod numerem [...] Fundacja została wyposażona przez fundatora w majątek, który został w całości przeznaczony na realizację celów statutowych, które są celami społecznie użytecznymi z zakresu pomocy społecznej oraz pożytku publicznego. Fundacja [...] jest organizacją pozarządową nienastawioną na zysk, a jej statut nie przewiduje prowadzenia działalności gospodarczej. Zgodnie ze sprawozdaniem finansowym Fundacji [...] w roku 2011 poniosła ona stratę w wysokości 6.959,55 zł. Strona nie sporządziła jeszcze sprawozdania finansowego za rok 2012. Podmiot skarżący uiścił wpis sądowy w wysokości 100 zł, ale nie jest w stanie ponosić dalszych kosztów postępowania z uwagi na trudną sytuację finansową. Fundacja podniosła, że nie posiada wystarczających środków na poniesienie jakichkolwiek dalszych kosztów postępowania. Strona zwróciła uwagę na fakt, iż korzystanie z tak podstawowego konstytucyjnego prawa, jakim jest prawo do sądu, nie powinno być ograniczane ze względu na kondycję finansową. Zważywszy na to, że Fundacja [...] nie posiada wystarczających środków, aby opłacić dalsze koszty postępowania bez szkody dla swej działalności statutowej oraz mając na uwadze ważny cel społeczny, dla którego została ustanowiona, wnosi ona o pozytywne rozpatrzenie wniosku. Wykonując wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Prezes Zarządu Fundacji[...] E.W. oświadczyła, że Fundacja jest wspólnikiem Spółki Mieszkaniowej [...]Spółka z o.o. z siedzibą w K. , posiadającym 1792 udziały o łącznej wysokości 896.000,00 zł. Do pisma załączone zostały kopie następujących dokumentów: ośmiu wyciągów z rachunku bankowego Fundacji, Informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z Rejestru Przedsiębiorców dotyczącej Spółki Mieszkaniowej [...] Spółka z o.o. w K. , statutu Fundacji, wypisu z aktu notarialnego Rep A nr [...] z dnia 24 lipca 2009 roku, wypisu z aktu notarialnego Rep A nr [...] z dnia 21 marca 2003 roku, wypisu z aktu notarialnego Rep A nr [...] z dnia 17 października 2003 roku oraz wypisu z księgi wieczystej nr [...] stan z dnia 7 lutego 2013 roku, a także spis środków trwałych. Pomimo informacji o załączeniu do pisma z dnia 7 lutego 2013 roku sprawozdania finansowego Fundacji [...] z dnia 31 marca 2012 roku, dokument ten do dnia wydania niniejszego postanowienia nie został przedłożony. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie strona skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. przy rozpoznawaniu wniosku o osoby prawnej o przyznanie prawa pomocy bierze się pod uwagę jedynie dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Pod pojęciem stanu majątkowego należy zaś rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 390/12). Należy zaakcentować, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2008 r., str. 587). W rozpoznawanej sprawie Fundacja [...] uiściła wpis sądowy od złożonej skargi i domaga się zwolnienia od dalszych kosztów sądowych. Z przedłożonego Statutu wynika, że majątek Fundacji stanowią środki finansowe, nieruchomości i inne aktywa nabyte przez Fundację (§ 9 Statutu). Z kolei § 11 Statutu zawiera katalog źródeł, z których mogą pochodzić środki na prowadzenie przez Fundację statutowej działalności. Są to w szczególności: dochody z majątku własnego Fundacji, spadki, zapisy, darowizny, subwencje i innego rodzaju przysporzenia majątkowe poczynione na rzecz Fundacji przez krajowe i zagraniczne osoby fizyczne i prawne, wpływy ze zbiórek organizowanych przez Fundację na podstawie odpowiednich zezwoleń, oprocentowania rachunków bankowych i lokat. Strona skarżąca posiada zatem możliwości uzyskania środków finansowych na opłacenie kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym z wielu źródeł. Jak wynika z oświadczenia strony dysponuje ona majątkiem znacznych rozmiarów. Na koniec roku 2011 Fundacja posiadała aktywa trwałe w kwocie [...] zł oraz aktywa obrotowe w kwocie [...] zł. Z przedłożonego spisu środków trwałych wynika, że Fundacja dysponuje majątkiem nieruchomym o znacznej wartości w postaci nieruchomości lokalowej o powierzchni 32,67 m² położonej przy ul.[...] w K. , udziału [...] w nieruchomości o powierzchni 17 arów 13 m² położonej przy ul. [...] w K., nieruchomości lokalowej o powierzchni 17 m² położonej przy ul.[...] w G. oraz udziału [...] w nieruchomości o powierzchni 0,1179 ha położonej przy ul. [...] w G. Tymczasem w orzecznictwie sądowym utrwalone jest stanowisko, iż posiadanie przez wnioskodawcę majątku trwałego o znacznej wartości w zasadzie wyłącza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych (m. in. postanowienia NSA: z dnia 12 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 415/04, z dnia 8 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 465/04, z dnia 15 kwietnia 2004 r. sygn. akt FZ 9/04). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w uzasadnieniu postanowienia z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt FZ 463/04 (niepubl.) podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia przesłanek udzielenia mu prawa pomocy zawartych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Pogląd ten podziela także orzekający w niniejszej sprawie. Wykazana przez Fundację w roku 2011 strata nie może być uznana za okoliczność mogącą wpłynąć na przyznanie prawa pomocy, gdyż z założenia fundacja nie jest organizacją, która ma przynosić dochody i która prowadziłaby z zyskiem działalność gospodarczą. Należy także zaakcentować, że zgodnie z art. 3 ust. 2. ustawy z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz. U. z 1991r., Nr 46, poz. 203 ze zm.) w oświadczeniu woli o ustanowieniu fundacji fundator powinien wskazać cel fundacji oraz składniki majątkowe przeznaczone na jego realizację. Składnikami majątkowymi, o których mowa w ust. 2, mogą być pieniądze, papiery wartościowe, a także oddane fundacji na własność rzeczy ruchome i nieruchomości (art. 3 ust. 3 ustawy o fundacjach). Majątek fundacji pełni funkcję zabezpieczającą osiągnięcie jej celów i powinien być wykorzystywany w taki sposób, aby cele te mogły zostać osiągnięte. Z powyższego wynika więc, że zgodnie z założeniami ustawy o fundacjach majątek Fundacji powinien być przeznaczony na realizację konkretnych i realnych statutowych celów fundacji. Pokrywanie tych kosztów ze środków publicznych, przyznanych w formie prawa pomocy pozostawałoby w oczywistej sprzeczności z zasadą finansowania działalności fundacji, wyrażoną w art. 3 ustawy o fundacjach, zwłaszcza w sytuacji, gdy Fundacja ta pokrywa inne koszty swojej działalności w sposób regularny (por. postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 roku, sygn.. akt I OZ 114/12). W świetle powyższych przepisów fundacje muszą mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie m.in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinny się liczyć z obowiązkiem ponoszenia kosztów i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Mając na uwadze treść zacytowanego art. 3 ustawy o fundacjach stwierdzić należy, iż fundator zobligowany jest do zapewnienia składników majątkowych, pozwalających realizować cele fundacji. Fundacja nie można przerzucać kosztów swej działalności na koszt Skarbu Państwa, czyli na wszystkich podatników. Nadmienić należy, iż w razie wyczerpania środków finansowych i majątku fundacji, fundacja podlega likwidacji w sposób wskazanych w statucie (art. 15 ust. 1 ustawy o fundacjach). Mając powyższe orzeczono jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270).