I FZ 286/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 56/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 6 listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 56/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącej Wydziału z dnia 17 stycznia 2013 r., o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w kwocie 11.647,00 zł, złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Motywując wniosek brakiem środków finansowych skarżący podał w nim, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i matką. Nie posiada żadnego majątku, zaś do jego żony należy mieszkanie o powierzchni 49 m². Źródłem utrzymania skarżącego jest działalność gospodarcza, z której dochód określił na kwotę 2.000 zł. Natomiast matka strony pobiera rentę w wysokości 1.400,00 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego, do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jego stanu majątkowego, skarżący przesłał kserokopię dwóch przekazów pieniężnych dla swojej matki – obrazujących wysokość świadczenia emerytalnego, rachunki za gaz, energię, czynsz, zestawienie transakcji na rachunku firmowym, kserokopie zeznań podatkowych, kartę informacyjną z leczenia szpitalnego. Jednocześnie podkreślił, iż w 2011 r. przeszedł rozległy zawał, co uniemożliwia mu prowadzenie pełnej i aktywnej działalności gospodarczej. Dokonując merytorycznej oceny wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie zabrakło informacji pozwalających na ocenę, czy skarżący spełnia, określoną w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej również jako "P.p.s.a."), przesłankę do przyznania pomocy, a to z uwagi na niepełne wykonanie wezwania do przedłożenia dodatkowej dokumentacji. W odpowiedzi na to wezwanie bowiem skarżący ograniczył się do nadesłania jedynie kserokopii dwóch przekazów pieniężnych dla matki – G. K. świadczących o wysokości jej świadczenia emerytalnego, kserokopii opłat dokonywanych na rzecz P., wspólnoty mieszkaniowej, P. O. SA, kserokopii zestawienia transakcji z rachunku prowadzonego dla firmy "J. – M." J. K., kserokopii swoich zeznań rocznych PIT 36L za 2010 r. oraz 2011 r., zeznania podatkowego matki za 2011 r. sporządzonego przez organ rentowy oraz karty informacyjnej z leczenia szpitalnego. Ponadto pomimo załączenia do sprzeciwu kolejnych kserokopii zestawień z rachunków bankowych Skarżący nie nadesłał natomiast żadnych dokumentów świadczących o posiadaniu przez jego żonę statusu osoby bezrobotnej, a także nie wskazał wszystkich źródeł swojego utrzymania oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie udokumentował także pełnych kosztów miesięcznego utrzymania. W zażaleniu skarżący, wnosząc o "uchylenie zaskarżonego postanowienia i jego zmianę poprzez uwzględnienie zażalenia", rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucił naruszenie "art. 246 § pkt 2" P.p.s.a., poprzez uznanie, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, "bez uszczerbku kosztów utrzymania siebie i rodziny". W uzasadnieniu wywiedzionego środka zaskarżenia podatnik wskazał, że jego zdaniem, nadesłane uzupełnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez złożone dokumenty dodatkowe w sposób jednoznaczny wykazały sytuację majątkową. Skarżący przedstawił dodatkowo oświadczenia osobiste swoje i żony, a także wydruk ze strony Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej wskazujący na zawieszenie działalności gospodarczej z dniem 30 kwietnia 2013 r. – z powodu, jak twierdzi, braku płynności finansowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, a zaskarżone postanowienie, mimo wadliwego uzasadnienia, odpowiada prawu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Więc to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeśli jednak oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie, mimo wadliwego uzasadnienia, odpowiada prawu. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że głównym motywem oddalenia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy było to, iż skarżący nie przedstawił pełnej dokumentacji, która obrazowałaby jego trudną sytuację majątkową i rodzinną. Nie ulega wątpliwości, że brak kompletnej dokumentacji nie pozostaje bez wpływu na ocenę sytuacji majątkowej strony, która w takim przypadku jest w dużej mierze utrudniona. Jednakże Sąd rozstrzygając w zakresie prawa pomocy, powinien czynić to w oparciu o ustawowe przesłanki z art. 246 P.p.s.a. W związku z tym zauważyć należy, że WSA nie przeprowadził w ogóle analizy materiału nadesłanego przez stronę ograniczając się jedynie do powołania mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów i wskazania nieprawidłowości w działaniu strony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego postanowienia charakteryzuje się zbytnią ogólnikowością i nie można go uznać za prawidłowe. Jednocześnie, jak już wyżej wskazano, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie, mimo wadliwego uzasadnienia, odpowiada prawu, gdyż skarżący faktycznie nie wykazał, że z uwagi na sytuację majątkową i rodzinną wymaga, w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, wsparcia finansowego ze strony Skarbu Państwa. Należy zwrócić uwagę, że w formularzu PPF skarżący podał, iż osiąga z tytułu działalności gospodarczej dochód w wysokości 2.500 zł brutto miesięcznie. Natomiast z nadesłanej kopii zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2011, wynika, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychód skarżącego wyniósł 10.038.177,29 zł, koszty uzyskania przychodów 9.261.391,02 zł a dochód 776.786,27 zł. Zatem z przedłożonego przez skarżącego zeznania rocznego jednoznacznie wynika, że prowadzi on działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach, gdyż osiąga on nieporównywalnie większe – w stosunku do zakresu prawa pomocy, o które wnosi – obroty. Powyższego nie zmienia również okoliczność, że w zeznaniu za rok podatkowy 2010 skarżący odnotował stratę w wysokości 178.087,02 zł, która w znacznej mierze została odliczona w deklaracji za rok 2011. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że pomiędzy oświadczeniem skarżącego dotyczącym wysokości jego miesięcznych dochodów zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy a ujawnionymi informacjami w toku postępowania zachodzą znaczne rozbieżności. Także pomimo zasygnalizowanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wątpliwości Sądu w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżący w rezultacie nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania a przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, której obroty wielokrotnie przewyższają wysokość wpisu od skargi kasacyjnej. W tej sytuacji należy się zgodzić z Sądem pierwszej instancji, że z dokumentów udostępnionych przez skarżącego nie wynika, że jego sytuacja przemawia za przyznaniem prawa pomocy. Wskazać należy, iż dopiero zestawienie rzeczywistej kwoty dochodów skarżącego z jego obciążeniami dałoby pełen obraz jego możliwości finansowych. Także wskutek niepełnego wywiązania się przez skarżącego z wezwania wystosowanego przez Sąd na podstawie art. 255 P.p.s.a. i nienadesłania w szczególności zeznań podatkowych żony, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych skarżącego oraz jego żony, jak również rachunków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja finansowa skarżącego uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zauważyć należy, iż to w interesie strony jest rzetelne przedstawienie sytuacji majątkowej i rodzinnej tak aby wypełnić wezwanie sądowe z należytą starannością. Powyższej oceny nie zmienia fakt zawieszenia przez skarżącego działalności gospodarczej, gdyż strona na okoliczność, że nastąpiło to z powodu złej sytuacji finansowej firmy nie przedstawiła żadnych dokumentów. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.