V SA/Wa 2503/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2013 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu środków finansowych do budżetu państwa; oddala skargę Zaskarżoną decyzją z [...] września 2012 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] lutego 2012 r., mocą której Prezes nakazał P. zwrot udzielonej dotacji w łącznej kwocie [...] zł wraz z odsetkami. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. W dniu [...] maja 2010 r. S. zawarł z A. G. umowę nr [...] r. przyznając mu kwotę [...] zł pochodzącą ze środków PFRON, przeznaczoną na podjęcie przez niego jako osoby niepełnosprawnej działalności gospodarczej. W dniu [...] maja 2010 r. S. zawarł umowy nr [...] oraz [...] przyznając podmiotowi "W." Spółka z o.o. łączną kwotę [...] zł, stanowiącą refundację przez PFRON wydatków poniesionych przez w/w podmiot na wyposażenie dwóch stanowisk pracy osób niepełnosprawnych. W dniu [...] kwietnia 2011r. upoważnieni przedstawiciele S. przeprowadzili u beneficjentów czyli A. G. i "W.’ Spółki z o.o. wizyty monitorujące w zakresie wywiązywania się z umowy w związku z przyznanymi środkami finansowymi. W odniesieniu do "W." Spółki z o.o. osoby kontrolujące stwierdziły nieprawidłowości związane z realizacją umowy, które polegały na przeniesieniu urządzeń stanowiących wyposażenie 2 miejsc pracy osób niepełnosprawnych oraz na przeniesieniu na inne stanowisko osoby niepełnosprawnej , skierowanej jako osoba bezrobotna przez PUP do Spółki, dla której to osoby urządzono jedno ze stanowisk pracy. W wyniku przeprowadzonej kontroli P. upoważniony na mocy art. 35a pkt 13 ust.2 pkt 2 ustawy o rehabilitacji w zakresie realizacji zadań o jakich jest mowa w tym przepisie, w dniu [...] czerwca 2011 r. wypowiedział "W." Spółce z o.o umowę nr [...] r. żądając zwrotu przyznanej kwoty [...] zł. wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych liczonymi od [...] lipca 2010 r. , a następnie w dniu [...] lipca 2011 r. wypowiedział Spółce umowę [...] i również zażądał zwrotu przyznanych środków w kwocie [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi jak dla zaległości podatkowych. Wypowiedzenie umowy nr [...] miało miejsce już po kontroli przeprowadzonej w "W." Spółce z o.o. w dniu [...] lipca 2011 r. , w ramach której kontrolujący stwierdzili nieprawidłową realizację umów zawartych ze Spółką potwierdzając uprzednie zastrzeżenia poczynione przez kontrolę przeprowadzoną przez osoby działające w imieniu S. Efektem tej kontroli były również zastrzeżenia co do prawidłowości zawarcia umowy z A. G. ponieważ kontrolerzy zakwestionowali orzeczenie o niepełnosprawności przedstawione przez zainteresowanego. Kontrolerzy stwierdzili, że dokument ten stanowiący orzeczenie T. z dnia [...] lutego 2006 r. stanowił jedynie orzeczenie w sprawie zdolności do pełnienia [...], nie stanowił natomiast orzeczenia o niepełnosprawności. W tym stanie rzeczy nie można było przyznać A. G. środków z PFRON ponieważ, nie był on osobą niepełnosprawną. W odpowiedzi na zawiadomienie o wynikach kontroli i na żądanie zwrotu przez P. na rzecz PFRON wydatkowanych kwot, pismem z [...] listopada 2011 r. S. przedłożył informację, w której wskazał, że uważa żądanie zwrotu kwoty przyznanej A. G. za nieuzasadnione podnosząc, że beneficjent w prawidłowy sposób wywiązuje się z umowy. Poinformował również, że w dniu [...] lipca 2011 r. P. orzekł o niepełnosprawności A. G. wskazując, że datuje się ona od 1995r. Jest to dowodem, że w dniu zawarcia umowy czyli [...] maja 2010 r. A. G. był osobą niepełnosprawną a jeśli chodzi o brak stosownego dokumentu został on uzupełniony. Co do zastrzeżeń związanych z "W." Spółka z o.o. S. stwierdził, że żądanie przez PFRON zwrotu przez S. kwot przyznanych Spółce jest bezzasadny, ponieważ S. wypełnił wszystkie obowiązki związane z przyznaniem tych środków, i to w wyniku jego działań wykryto nieprawidłowości w działaniu Spółki, co spowodowało podjęcie działań w celu ich odzyskania. Nieprawidłowości po stronie beneficjenta nie mogą obciążać P. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na podstawie art. 104 k.p.a. i art. 45 ust. 3a i art. 49e ust. 1 i 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych nakazał S. zwrot w terminie 3 miesięcy od daty otrzymania decyzji łącznej kwoty [...] zł wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych od poszczególnych kwot przyznanych środków i ze wskazaniem terminu naliczania odsetek od tych kwot – w sposób szczegółowo określony w decyzji. Prezes PFRON w uzasadnieniu decyzji wskazując na ustalony przez siebie stan faktyczny sprawy, podtrzymał stanowisko wynikające uprzednio z zaleceń pokontrolnych i wezwania do zwrotu przyznanych uprzednio środków. PFRON wskazał, że zgodnie ze wskazanymi w decyzji przepisami obowiązek zwrotu środków obciąża wyłącznie P., który był zobowiązany do ich rozdysponowania w oparciu o prawidłowo złożone wnioski potencjalnych beneficjentów jak również do kontroli dokumentacji dotyczącej wydatkowania środków przez beneficjentów. Od decyzji tej P. złożył odwołanie. W odwołaniu zobowiązany zarzucił naruszenie treści art. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji osób niepełnosprawnych oraz art. 49e tej ustawy. P. wskazał, że zgodnie z art. 1 ustawy osobą niepełnosprawną jest osoba, u której stwierdzono niepełnosprawność do jednego z trzech stopni niepełnosprawności, o jakich jest mowa w art. 3 ustawy. Orzeczeniem takim A. G. dysponuje i potwierdza ono, że jest on osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym a jego niepełnosprawność istnieje od 1995 r. Mimo więc, że na dzień zawarcia umowy beneficjent nie posiadał takiego orzeczenia brak ten został usunięty. Jeśli chodzi o kwestie związane ze zwrotem środków przyznanych "W." Spółce z o.o. P. podtrzymał stanowisko, że osoby, które przeprowadziły kontrolę w dniu [...] lipca 2011 r. nie wykazały żadnych nieprawidłowości w zakresie przyznania środków Spółce. Treści art. 49eustawy, nie można interpretować tak, że nieprawidłowości beneficjenta, na które S. nie ma wpływu, obciążają w efekcie P., który w myśl art. 35 a ust. 1 pkt 9b ustawy realizuje zadania określone m.in. w art. 26 e ustawy o rehabilitacji. Zobowiązanie P. do zwrotu środków powoduje konieczność zwrotu nie środków PFRON ale środków własnych P. Powoduje to przeniesienie ryzyka związanego z ewentualnym brakiem wyegzekwowania środków od beneficjenta na P. Dodatkowo P. wskazał, że zgodnie z art. 49e ust. 4 ustawy o rehabilitacji odsetek nie nalicza się w przypadku gdy wystąpienie okoliczności powodujących obowiązek zwrotu lub wypłaty środków było niezależne od zobowiązanego do zapłaty i taka sytuacja ma miejsce w odniesieniu do P. Decyzją z [...] września 2012 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Minister uznał, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Wskazując na treść art. 49e ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji Minister wskazał, że środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w decyzji o ich zwrocie z odsetkami naliczonymi jak dla zaległości podatkowych. Powiat dopuścił się nieprawidłowości przyznając środki Funduszu osobie, która nie dysponowała orzeczeniem o niepełnosprawności bo niezależnie od istniejącego wcześniej stanu niepełnosprawności w znaczeniu medycznym , znaczenie w zakresie możliwości korzystania z uprawnień przewidzianych ustawą o rehabilitacji, ma tylko stwierdzenie niepełnosprawności stosownym orzeczeniem. Ponadto Minister podniósł, że dla obowiązku zwrotu środków Funduszu w świetle art. 49e ust. 1 ustawy o rehabilitacji nieistotne jest czy nieprawidłowości powodujące obowiązek zwrotu środków wynikają z działań lub zaniechań strony czy beneficjenta, decyduje sam fakt ich wystąpienia. Od decyzji tej P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci art. 1 poprzez uznanie, że wypłata środków Funduszu nastąpiła na rzecz osoby, która nie była osobą niepełnosprawną oraz art. 49e ustawy o rehabilitacji poprzez uznanie, ze dla obowiązku zwrotu środków nie jest istotne, kto wykrył nieprawidłowości w zakresie gospodarowania środkami oraz, ze nieistotne jest kto dopuścił się nieprawidłowości strona czy beneficjent, ażeby uznać obowiązek zwrotu tych środków przez stronę wraz z odsetkami jak dla zaległości finansowych. W uzasadnieniu skargi strona podtrzymała swoje wcześniejsze argumenty, w tym wyrażone w odwołaniu wskazując, że nie ma uzasadnienia dla nakazania jej zwrotu środków, w sytuacji takiej jaka dotyczyła udzielenia tych środków A.G. jak również, że nieprawidłowe jest stanowisko organów co do nakazania P. zwrotu środków udzielonych Spółce "W.", która nie wypełniła warunków zawartych umów, co wykrył P. i to on podjął wielorakie działania celem odzyskania udzielonych środków z odsetkami. P. dodatkowo wskazał, że za jego stanowiskiem o bezzasadności żądania organów przemawia treść decyzji PFRON w odniesieniu do daty naliczenia odsetek bo gdyby podzielić stanowisko o obowiązku zwrotu środków przez stronę to, konsekwentnie powinny one być naliczone od daty przekazania ich P. a nie pracodawcy. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna. Odnosząc się do zarzutów skargi należy uznać, że nie są one trafne. W pierwszej kolejności Sad wskazuje, że nie podziela argumentów skargi odnoszących się do prawidłowości przyznania środków Funduszu A. G. zatem zasadne stało się obciążenie strony obowiązkiem zwrotu przyznanych mu środków. Treść art. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2011.127.721) stanowi, że ustawa dotyczy osób, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem: 1) o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności określonych w art. 3 lub 2) o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy na podstawie odrębnych przepisów, lub 3) o niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16 roku życia - zwanych dalej "osobami niepełnosprawnymi". Zgodnie z art. 3 ustawy o rehabilitacji ustala się trzy stopnie niepełnosprawności a orzeczenie takie stanowi także podstawę do przyznania ulg i uprawnień na podstawie odrębnych przepisów. Treść art. 5 ustawy stanowi natomiast w jaki sposób traktuje się orzeczenie lekarza orzecznika ZUS i określa równoważność orzeczeń stwierdzających stopień niezdolności do pracy z orzeczeniami dotyczącymi stopnia niepełnosprawności. Treść art. 1 ustawy wskazuje, że stosuje się ona także do osób dysponujących orzeczeniami o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy potwierdzonych orzeczeniem wydanym na podstawie odrębnych przepisów. Bez wątpienia tymi odrębnymi przepisami są przepisy ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jeśli chodzi o A. G. na dzień ubiegania się o pomoc ze środków Funduszu na podjęcie po raz pierwszy działalności gospodarczej na podstawie art. 12a ust. 1 w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 17 października 2007 r. w sprawie przyznania osobie niepełnosprawnej środków na podjęcie działalności gospodarczej, rolniczej albo na wniesienie wkładu do spółdzielni socjalnej (Dz. U. 2007 r. Nr 194 poz. 1403) dysponował on jedynie orzeczeniem z dnia [...] lutego 2006 r. T., które stanowiło jedynie orzeczenie w sprawie zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej, nie stanowiło natomiast orzeczenia o niepełnosprawności. Tym samym orzeczeniem beneficjent dysponował również w dniu zawarcia umowy tj. [...] maja 2010 r. Jest niewątpliwe, że orzeczeniem o niepełnosprawności dysponował dopiero od dnia [...] lipca 2011r. Zgodnie z art. 21 ustawy z 10 grudnia 1993 r. zaopatrzenie emerytalne żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. 2004 Nr 8 poz. 66 ze zm.) wojskowe komisje lekarskie orzekają m.in. o inwalidztwie żołnierzy zawodowych, żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej, emerytów i rencistów, związku albo braku związku inwalidztwa z czynną służbą wojskową oraz o związku albo braku związku chorób i ułomności oraz śmierci z czynną służbą wojskową , niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji żołnierzy zawodowych, żołnierzy zwolnionych z zawodowej służby wojskowej, emerytów i rencistów, na zasadach określonych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Dowodzi to w ocenie Sądu, że gdyby beneficjent dysponował orzeczeniem, w którym zawarte byłoby również orzeczenie o niezdolności do pracy można byłoby uznać je za właściwe orzeczenie wskazujące na jego niepełnosprawność, w związku z czym zastosowanie znalazłby art. 1 ustawy o rehabilitacji. Takiego orzeczenia beneficjent nie przedstawił. Nie można zatem uznać, że decydujący dla rozstrzygnięcia sprawy w odniesieniu do przyznania A. G. pomocy ze środków PFRON, ma uzyskanie i przedstawienie takiego orzeczenia w terminie późniejszym już po terminie kontroli, i że decydujące znaczenie ma fakt, że jak wynika z tego orzeczenia wydanego przez P., niepełnosprawność ta istnieje od 1995r. Rację bowiem ma organ gdy twierdzi, że ma to znaczenie w rozumieniu medycznym, ale nie w rozumieniu prawnym jako możliwość i obowiązek udokumentowania stopnia niepełnosprawności dla potrzeb uzyskania pomocy (świadczeń) na podstawie ustawy o rehabilitacji. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z treścią § 4 ust. 5 pkt 4 wspomnianego rozporządzenia z 17 października 2007 r. w sprawie przyznania osobie niepełnosprawnej środków na podjęcie działalności gospodarczej...., S. rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy bierze pod uwagę uprawnienia i kwalifikacje wnioskodawcy. Skoro przyznał pomoc osobie, która takich uprawnień nie wykazała należało uznać, że doszło do nieprawidłowości, przy jej przyznaniu. Odnosząc się do zarzutów związanych ze stwierdzeniem nieprawidłowości w wykonywaniu umowy przez beneficjenta pomocy (pracodawcę) czyli Spółkę "W." należy stwierdzić, że zdaniem Sądu PFRON żądając zwrotu przez P. przyznanych jej środków, nie naruszył treści art. 49 e ustawy o rehabilitacji. Treść w/w przepisu stanowi m.in. , że: 1. Środki Funduszu podlegają zwrotowi w kwocie wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, pobranej w nadmiernej wysokości lub ustalonej w wyniku kontroli w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości, określonej w drodze decyzji nakazującej zwrot wypłaconych środków wraz z odsetkami naliczonymi od tej kwoty, od dnia jej otrzymania, w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych. 2. Zwrotu, o którym mowa w ust. 1, dokonuje się w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania wezwania do zapłaty lub ujawnienia okoliczności powodujących obowiązek zwrotu. 4. Odsetek nie nalicza się w przypadku gdy wystąpienie okoliczności powodujących obowiązek zwrotu lub wypłaty środków było niezależne od zobowiązanego do zapłaty. Treść wspomnianego przepisu stanowi, że do żądania zwrotu wydatkowanych środków PFRON wystarczające jest, ażeby doszło do stwierdzenia obiektywnie istniejących nieprawidłowości związanych z użyciem tych środków - w tym wypadku użyto ich niezgodnie z przeznaczeniem. Nieprawidłowość ta tak jak i inne mogą zostać wykryte w czasie kontroli. Przepis co do zasady, nie określa, kto ma dopuścić się nieprawidłowości w odniesieniu do wspomnianych środków, jak również nie wskazuje, że obowiązek ich zwrotu wiąże się z wykryciem nieprawidłowości w toku kontroli przeprowadzonej z ramienia PFRON. Oczywiście wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem już po ich przekazaniu pracodawcy, może być dokonane wyłącznie przez niego. Zatem należy uznać, że skoro za zadania takie jak w przedmiotowej sprawie odpowiada zgodnie z art. 35a ustawy P., a jedynie ich realizacją zajmuje się PUP to odpowiedzialnym za zwrot środków, których dotyczą stwierdzone nieprawidłowości jest P. Należy zauważyć, że P. zawiera z beneficjentami umowy cywilne i realizuje w razie konieczności w oparciu o prawo cywilne zwrot tych kwot wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych. Umowy te w sposób jednoznaczny określają odpowiedzialność beneficjentów za przyznane im kwoty. Beneficjenci ci na gruncie ustawy o rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych, zdaniem Sądu, nie są w przypadku gdy uzyskali środki na podstawie art. 12a, czy art. 26e ustawy zobligowani do ich zwrotu bezpośrednio na rzecz PFRON. Odmiennej interpretacji art. 49e, nie uzasadnia również potencjalna możliwość, braku odzyskania środków przez P. od beneficjentów. Argumentem przemawiającym za trafnością stanowiska, nie jest też data, od której według PFRON w związku z koniecznością zwrotu środków należne są odsetki. Trzeba bowiem zauważyć, że obowiązek zwrotu środków wraz z odsetkami powstaje dopiero w związku z okolicznościami, o jakich mowa jest w treści art. 49e ustawy o rehabilitacji, zatem uznanie, że datą o jakiej jest mowa w tym przepisie, jest data otrzymania środków przez beneficjenta na określony cel, z którym to działaniem wiążą się nieprawidłowości w ich wykorzystaniu, w ocenie Sądu jest zasadne. Biorąc pod uwagę przedstawione okoliczności nie doszło do naruszenia treści art. 49e ust. 4 ustawy o rehabilitacji poprzez żądanie odsetek od P., ponieważ z okoliczności sprawy nie wynika, że zobowiązany nie ponosi odpowiedzialności za powstałe nieprawidłowości, a ponadto trafna jest uwaga organu zawarta w odpowiedzi na skargę, że brak jest podstaw odstąpienia od żądania odsetek przez organ w sytuacji ich żądania przez P. od beneficjenta ("W." Spółki z o.o.). Mając powyższe okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. oddalił skargę.