II SA/Kr 486/11

WyrokWSA w Krakowie2011-05-13

Skład orzekający: Małgorzata Brachel-Ziaja, Kazimierz Bandarzewski, Jan Zimmermann

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy nieruchomość nabyta na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na cele bliżej niesprecyzowanego Urzędu Miasta, może zostać zwrócona byłemu właścicielowi, jeśli cel ten nie spełniał kryteriów użyteczności publicznej?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy obu instancji błędnie określiły cel nabycia nieruchomości, ponieważ zaspokajanie potrzeb socjalno-wypoczynkowych wąskiej grupy pracowników Urzędu Miasta nie może być uznane za cel użyteczności publicznej w rozumieniu ustawy z 1958 r. Błędne określenie celu doprowadziło do błędnej interpretacji pojęcia "zbędności" nieruchomości, co skutkowało wydaniem wadliwych decyzji odmawiających zwrotu nieruchomości. W związku z tym, Sąd uchylił obie decyzje.
Stan faktyczny
Skarżąca złożyła wniosek o zwrot nieruchomości zbytej w 1978 r. w trybie art. 6 ustawy z 1958 r. na cele bliżej niesprecyzowanego Urzędu Miasta. Twierdziła, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a nieruchomość nie była wykorzystywana na cele użyteczności publicznej. Starosta odmówił zwrotu, uznając cel nabycia za uregulowanie stanu prawnego i kontynuowanie działalności publicznej. Wojewoda utrzymał decyzję w mocy, wskazując na realizację działalności socjalnej w postaci ośrodka wypoczynkowego. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając błąd w wykładni przepisów dotyczących celu wywłaszczenia i jego realizacji.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Wojewody oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty. Zasądzono od Wojewody na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja Sędziowie : WSA Kazimierz Bandarzewski NSA Jan Zimmermann (spr.) Protokolant : Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2011 r. sprawy ze skargi Z.C. na decyzję Wojewody z dnia 14 stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej Z.C. kwotę 457 zł ( czterysta pięćdziesiąt siedem złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Kr 486/11 UZASADNIENIE W dniu 15 października 2008 r. Z. C., zam. w Z. przy ul. [...] złożyła wniosek o zwrot działki nr "1" obr. [...] – Z. wraz z zabudowaniami, zbytej aktem notarialnym z dnia [...] maja 1978 r. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W tym wniosku Z. C. napisała, że w powyższej umowie nie sprecyzowano na jaki cel następuje wywłaszczenie. Została ona przymuszona do jej zawarcia z uwagi na fakt, że w okresie poprzedzającym podpisanie umowy odmawiano jej prawa do korzystania z budynku i ograniczono stan posiadania do jednego pomieszczenia. Żaden cel użyteczności publicznej nie został w obrębie tej nieruchomości zrealizowany. Aktualnie nieruchomość ta stała się zbędna podmiotowi na rzecz którego nastąpiło wywłaszczenie, gdyż żadna jednostka organizacyjna Skarbu Państwa nie korzysta z działki, ani z budynku. W szczególności nie prowadzi się tam żadnej działalności turystyczno-wypoczynkowej, zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem obiektu. Starosta decyzją z dnia 30 lipca 2010 r. odmówił zwrotu tej nieruchomości. W uzasadnieniu Starosta napisał, że w/w umową sprzedaży nabycie nieruchomości nastąpiło "dla Urzędu Miasta K.". Podczas rozprawy administracyjnej ustalono, że działka zabudowana jest budynkiem DW "[...]" oraz budynkiem gospodarczym, aktualnie niewykorzystywanym. Cała nieruchomość wykorzystywana jest na cele turystyczne. Stwierdzono dalej, że umową sprzedaży z dnia [...] maja 1978 r. Skarb Państwa nabył od Z. C. w/w nieruchomość. Zgodnie z treścią tej umowy sprzedaży nabycie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło na cele Urzędu Miasta K.. Takie ogólne ujęcie celu nabycia nieruchomości, na gruncie aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U z 2001 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm. - cyt. dalej jako ustawa), rodzi konieczność precyzyjnego określenia celu wywłaszczenia. W świetle zgromadzonej dokumentacji dotyczącej ośrodka wczasowego DW "[...]" stwierdzono, że na podstawie decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Z. z dnia 28 października 1955 r. oraz umowy najmu zawartej z właścicielem budynku, Urząd Miasta K. od drugiej połowy lat 50-tych użytkował budynek, w którym prowadził ośrodek wczasowy "DW [...]" dla pracowników i emerytów terenowych organów administracji państwowej województwa [...]. Pismem z dnia 9 października 1973 r. Z. C. wyraziła gotowość sprzedaży domu pod warunkiem uzyskania pozwolenia na budowę domu na własnej parceli. Umową najmu z dnia [...] stycznia 1971 r. J. i A. C., ówcześni właściciele nieruchomości, wynajęli ją na okres 3 lat Prezydium Rady Narodowej w K.. Przedłużenie tej umowy najmu Z. C. uzależniła od uzyskania pozwolenia na budowę domu na własnej parceli, zgłaszając równocześnie gotowość sprzedaży nieruchomości Urzędowi Miasta K.. Urząd Miasta K. wystąpił on do Urzędu Miejskiego w Z. z wnioskiem o włączenie parcel na których wnioskodawczyni planowała budowę nowego domu do terenów przeznaczonych pod budownictwo jednorodzinne w planie zagospodarowania przestrzennego. Pismem z dnia 17 września 1976 r. Urząd Miasta K. wystąpił do Wydziału Gospodarki Terenowej Urzędu Miejskiego w . o pozytywne załatwienie wniosku Pani Z. C. w sprawie wydania informacji o terenie dotyczącym działki Nr "2". Pismem z dnia 19 lutego 1977 r. Prezydent Miasta K. wystąpił do Wojewody [...] o pozytywne załatwienie wniosku Pani Z. C. w sprawie wydania przez Naczelnika Miasta Z. pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego w Z.. Mając na uwadze powyższe okoliczności, stwierdzono, że rzeczywistym celem nabycia przez Skarb Państwa od Z. C. nieruchomości nr "1" było: "uregulowanie stanu prawnego nieruchomości i położonego na niej pensjonatu, oraz zapewnienie możliwości kontynuowania dotychczas prowadzonej na nieruchomości działalności publicznej.". Za takim przyjęciem celu nabycia przemawia fakt, że po nabyciu działki Z., brak jest jakichkolwiek danych świadczących o zmianie charakteru i sposobu jej użytkowania przez Urząd Miasta K.. Nieruchomość w dalszym ciągu wykorzystywana była na cele ośrodka wczasowego a w latach 1983-1988 przeprowadzona została jej gruntowna modernizacja. Organ zaznaczył, że w terminie określonym wart. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, działka nr "1" wykorzystana została zgodnie z celem wywłaszczenia, polegającym na: "uregulowaniu stanu prawnego nieruchomości i położonego na niej pensjonatu, oraz zapewnienie możliwości kontynuowania dotychczas prowadzonej na nieruchomości działalności publicznej. W odwołaniu Z. C. zarzuciła naruszenie art. 137 ust. 1 ustawy, które polegało na błędnej wykładni tego przepisu i bezzasadnym przyjęciu, że rzeczywistym celem nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości nr "1" było uregulowanie stanu prawnego tej nieruchomości i położonego na niej pensjonatu oraz zapewnienie kontynuowania dotychczas prowadzonej działalności publicznej , w sytuacji, gdy wywłaszczenie zawsze prowadzi do zmiany stanu prawnego nieruchomości i w żadnym razie nie może być utożsamiane z celem wywłaszczenia, o jakim mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Zarzuciła ona również naruszenie art. 137 ust. 1 ustawy w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, polegające na jego niewłaściwej interpretacji poprzez brak skonkretyzowania w uzasadnieniu decyzji celu wywłaszczenia, ustalonego zgodnie z obowiązującym na datę wywłaszczenia stanem prawnym. Odwołująca się zarzuciła również naruszenie art. 7, 8, 9, 11, 77 § 1 i 80 k.p.a. W uzasadnieniu odwołania napisano, że bezzasadnie uznano, jakoby cel wywłaszczenia został skutecznie zrealizowany. Ustalając rzeczywisty cel wywłaszczenia Organ 1 instancji wprost odwołał się do niesprecyzowanej "działalności publicznej" bez sprecyzowania o jaką działalność chodzi. Organ l instancji zaniechał analizy stanu faktycznego oraz stanu prawnego istniejącego na datę wywłaszczenia nieruchomości. Napisano, że zgodnie z powszechnie przyjętymi w tej materii poglądami orzecznictwa sądów administracyjnych oraz doktryny prawniczej pojęcie "celu użyteczności publicznej", musi się łączyć z powszechnością i ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa. Ponadto, z uwagi na kontekst historyczno-ustrojowy, związany z systemem gospodarki planowej, w jakim nastąpiło wywłaszczenie, przyjmuje się również, że wywłaszczenie jest instrumentem, mającym umożliwić realizację ustalonych w planach gospodarczych celów społecznych i gospodarczych. Zdaniem odwołującej się żaden cel użyteczności publicznej na działce nr "1" nie został i nie jest realizowany. Jedynie przez krótki okres czasu budynek zlokalizowany na spornej działce był wykorzystywany jako ośrodek wczasowy dla pracowników terenowych organów administracji państwowej województwa [...]. Następnie od 1983 roku do 1998 roku ośrodek ten był nieczynny w związku z prowadzonym remontem. Powyższe fakty wskazują, że w żadnym momencie od daty wywłaszczenia do chwili orzekania działka nr "1" nie była wykorzystywana na cele szeroko rozumianej użyteczności publicznej. Napisano dalej, że zaspokajanie potrzeb rekreacyjnych wąskiej grupy pracowników terenowych organów administracji państwowej z ograniczeniem tylko do osób zatrudnionych w obszarze województwa [...] w żadnym razie nie może zostać zakwalifikowane jako realizowanie celu publicznego. Podniesiono, że Starosta w żaden sposób nie odniósł się do treści umów najmu, które poprzedzały wywłaszczenie nieruchomości, a w sposób jednoznaczny obrazują w jakim charakterze, tj. na jakie cele obiekt był wykorzystywany. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera niezbędnych elementów, tj. nie wskazuje przesłanek, faktycznych i prawnych na jakich oparł się organ l instancji oraz w żaden sposób nie wyjaśnia jak należy rozumieć samo pojecie " użyteczności publicznej ". Organ l instancji powinien ocenić stan prawny z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, czego z niezrozumiałych przyczyn w ogóle zaniechano. Wojewoda decyzją z dnia 14 stycznia 2011 r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Wojewoda napisał, że legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ustawodawca sformułował wart. 137 ust. 1 ustawy. W art. 137 ust. 1 ustawodawca zawarł koniunkcję przesłanek, które muszą zaistnieć, by można było uznać nieruchomość wywłaszczoną za zbędną. Należy jednoznacznie zauważyć, iż w świetle utrwalonego orzecznictwa nie jest konieczne zaistnienie obu tych przesłanek łącznie, do tego aby nieruchomość uznać za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W aktualnym stanie prawnym o zbędności nieruchomości przesądza art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a nie zaś wyłącznie ocena dokonana przez organ, oparta na ustaleniach wynikających w zasadzie z oceny stanu faktycznego, w jakim znajdowała się nieruchomość w dniu złożenia wniosku o zwrot. Napisano dalej, że celem wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr "1" było prowadzenie na niej działalności socjalnej w postaci ośrodka wypoczynkowego. Z treści umowy sprzedaży zawartej w dniu [...] maja 1978 roku w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wynika, iż działka znajdowała się w terenie przeznaczonym pod usługi turystyczno - wypoczynkowe. Potwierdzenie realizacji tak określonego celu wywłaszczenia w terminach określonych w art. 137 ustawy znajduje odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy przez organ l instancji. Z analizy dokumentacji projektowej sporządzonej w łatach 1983 - 1986 wynika, iż w latach 1983 -1988 przeprowadzona została gruntowna modernizacja ośrodka wczasowego DW "[...]". Działalność turystyczno - wypoczynkowa na terenie DW "[...]", stanowiąca faktyczną realizację celu wywłaszczenia już de facto istniała przed zawarciem umowy sprzedaży z dnia [...] maja 1978 r. Wojewoda napisał, że powyższe ustalenia nie pozwalają na podzielenie poglądu Starosty zawartego w decyzji l instancji, iż celem wywłaszczenia była regulacja stanu prawnego tej nieruchomości. Celem tym bowiem była realizacja na tej nieruchomości działalności socjalnej w postaci działalności ośrodka wypoczynkowego Domu Wczasowego "[...]". O realizacji celu wywłaszczenia po dacie nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, w terminach ustawowych określonych wart. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, świadczy dokumentacja potwierdzająca przeprowadzone w latach 1983 -1988 w stosunku do tego obiektu prace remontowo - budowlane i adaptacyjne służące kontynuowaniu realizacji celu wywłaszczenia określonego jako ośrodek wypoczynkowy DW "[...]". Na decyzję Wojewody [...] Z. J. C. skierowała w dniu 17 lutego 2011 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 137 ust. l ustawy polegające na błędnej wykładni tego przepisu i bezzasadnym przyjęciu, że "rzeczywistym celem nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości oznaczonej jako działka nr "3" było prowadzenie działalności socjalnej w postaci ośrodka wczasowego, w sytuacji, gdy tego rodzaju działalność "socjalna" w obrębie spornej nieruchomości nie była i nie jest prowadzona, a aktualne jej wydzierżawienie osobie trzeciej w sposób kategoryczny wyklucza, że doszło do realizacji celu wywłaszczenia, o jakim mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zarzuciła ona również naruszenie art. 137 ust. l ustawy związku z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, polegające na jego niewłaściwej interpretacji poprzez brak skonkretyzowania w uzasadnieniu decyzji celu wywłaszczenia, ustalonego zgodnie z obowiązującym na datę wywłaszczenia stanem prawnym. Pozostałe zarzuty dotyczą naruszenia art. 7, 8,9, 11.77§1 i 80 k.p.a. W uzasadnieniu skargi napisano, że na skutek rażącego naruszenia przepisów postępowania oraz błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, zawartych w ustawie o gospodarce nieruchomościami, a także w ustawie z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości bezzasadnie uznano, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, jakoby cel wywłaszczenia został skutecznie zrealizowany. Co więcej ustalając tzw. rzeczywisty" cel wywłaszczenia Organ II instancji wprost odwołał się do bliżej niesprecyzowanej "działalności socjalnej" bez wykazania, iż działalność związana z zaspokojeniem interesów i potrzeb wąskiej grupy pracowników Urzędu Miasta K. pozwala na zakwalifikowanie jej jako działalności publicznej, w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Powtórzono tu wywody z poprzedniego odwołania, mówiące o tym, że pojęcie "celu użyteczności publicznej", musi się łączyć z powszechnością i ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa. Ponadto, z uwagi na kontekst historyczno-ustrojowy, związany z systemem gospodarki planowej, w jakim nastąpiło wywłaszczenie, przyjmuje się również, że wywłaszczenie jest instrumentem, mającym umożliwić realizację ustalonych w planach gospodarczych celów społecznych i gospodarczych . Fakt, iż przez krótki okres czasu budynek zlokalizowany na spornej działce był wykorzystywany, jako ośrodek wczasowy dla pracowników terenowych organów administracji państwowej województwa [...], w żadnym razie nie wyczerpuje przesłanki powszechnej i ogólnej dostępności dla całego społeczeństwa. Podkreślić należy, iż od 1983 roku do 1998 roku ośrodek ten był nieczynny w związku z prowadzonym remontem, przy czym wykonywanie prac remontowych - o ile realnie nie zmierza do realizacji celu, na jaki nieruchomość została wywłaszczona - samo w sobie nie może przesądzać, iż sporna nieruchomość kiedykolwiek była niezbędna do osiągnięcia tego celu, ani tym bardziej, że cel, o którym mowa został zrealizowany. Zauważono, że zaspokajanie potrzeb rekreacyjnych wąskiej grupy pracowników terenowych organów administracji państwowej z ograniczeniem tylko do osób zatrudnionych na obszarze województwa [...] w żadnym razie nie może zostać zakwalifikowane jako realizowanie celu publicznego. Co więcej, sporna nieruchomość nigdy nie była objęta żadnym planem gospodarczym, zatwierdzonym przez właściwe organy państwa. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody [...], że ośrodek wypoczynkowy dla pracowników zatrudnionych w organach administracji państwowej wyczerpuje przesłankę przeznaczenia nieruchomości na cele użyteczności publicznej. Byłoby tak, gdyby chodziło np. o budowę szpitala, sanatorium czy innej placówki zdrowotnej, albowiem są to placówki ogólnodostępne. Napisano dalej, że nabycie nieruchomości nawet na podstawie art. 6 powołanej wyżej ustawy musiało pozostawać w nierozerwalnym związku z instytucją wywłaszczenia, a to oznacza, że musiały zostać spełnione przesłanki materialne formalne warunkujące dopuszczalność wywłaszczenia. W szczególności musiał być spełniony wymóg precyzyjnego nie budzącego żadnych wątpliwości określenia celu wywłaszczenia. Dopiero precyzyjne określenie celu wywłaszczenia stwarza organowi, prowadzącemu postępowanie możliwość badania i ustalania, czy cel ten nie został zrealizowany, względnie, czy rozpoczęte zostały prace związane z jego realizacją. Na uwagę zasługuje okoliczność, że dopiero na etapie postępowania II-instancyjnego wyinterpretowany został rzekomy cel wywłaszczenia, który wszakże w żaden sposób nie wynika z zalegających w aktach sprawy dokumentów, jak też stanu faktycznego, na tle którego nastąpiło wywłaszczenie. Zauważyć przy tym należy, iż zarówno organ I, jak też organ II instancji w żaden sposób nie odniósł się do kwestii niezbędności przedmiotowej nieruchomości na realizację celu wywłaszczenia. Opisana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji modernizacja i przebudowa budynku przez Urząd Miasta K., użytkujący go na podstawie umowy najmu (dzierżawy) w żadnym razie nie mogła stanowić niezbędnej przesłanki wywłaszczenia w rozumieniu ar1. 3 ust. I ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Budowa czy rozbudowa obiektu wraz z infrastrukturą techniczną z natury rzeczy nie koliduje ze zwrotem nieruchomości na rzecz dawnych właścicieli lub ich spadkobierców. Jak się okazało, po wywłaszczeniu nie doszło do zrealizowania jakiegokolwiek celu użyteczności publicznej. a to oznacza, że wywłaszczenie nic nie zmieniło w funkcjonowaniu obiektu, a doprowadziło tylko do zmiany jego właściciela. Zdaniem strony skarżącej doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności, gdyż nie można postępowania dowodowego, którego przedmiotem jest ustalenie istnienia, kluczowej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznej i warunkującej przedmiot i zakres dalszego postępowania wyjaśniającego w sprawie określić mianem "dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie" w rozumieniu art. 136 k.p.a. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami podstawową przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest zbędność tej nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, przy czym zbędność ta istnieje wtedy, gdy pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 łat od tej daty cel ten nie został zrealizowany. Regułę zawartą w cyt. przepisach należy stosować również do sytuacji, w jakiej pozostaje nieruchomość o zwrot której ubiega się skarżąca, tj. do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, póz. 64). Wtedy podstawą dla oceny celu wywłaszczenia nie staje się decyzja wywłaszczeniowa, ale umowa sprzedaży nieruchomości. Okoliczność ta może spowodować specjalne trudności wtedy, gdy umowa taka w ogóle nie określa celu zbycia nieruchomości (odpowiednika celu wywłaszczenia), albo określa tenże cel nieostro i nieprecyzyjnie. Wtedy do organu prowadzącego postępowanie o zwrot nieruchomości należy nie tylko interpretacja tekstu umowy, ale także znalezienie dowodów na zaistnienie przesłanek zbycia nieruchomości. Może temu służyć zbadanie dokumentacji rokowań o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, które poprzedziły zawarcie umowy albo decyzji administracyjnych, które umowę taką poprzedziły. Jest rzeczą oczywistą, że organ ten powinien w takiej sytuacji dochować szczególnej staranności, gdyż sam materiał podstawowy (umowa) nie dostarcza mu minimum informacji. W szczególności organ ma obowiązek skonfrontować istniejący stan rzeczy z tymi przepisami cyt. ustawy z dnia 21 marca 1958, które stanowiły o celu wywłaszczenia, gdyż właśnie one powinny były przyświecać organom, zawierającym w tym czasie umowy sprzedaży, zastępujące decyzje wywłaszczeniowe. W art. 3 ust. 1 tejże ustawy postanowiono, że wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie zbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Te same więc kryteria powinny być przyjęte przy analizie umowy zbycia nieruchomości, niezależnie od tego, jak w tej umowie cel jej zawarcia został określony. W analizowanej sprawie jest rzeczą bezsporną, że w umowie sprzedaży zawartej w dniu [...] maja 1978 r. przez Z. C. z Urzędem Miasta K. napisano jedynie, że nabycie nieruchomości przez UM nastąpiło "na cele Urzędu Miasta K.". Samo to stwierdzenie nie wystarcza dla określenia pełnego celu tego nabycia, który mógłby być oceniany w postępowaniu dotyczącym zwrotu nieruchomości. Samo to stwierdzenie nie wystarcza również dla uznania, że chodziło o "cel użyteczności publicznej", jak wymagał tego cyt. art. 3 ust. 1 ustawy z 1958 r. Wprawdzie Urząd Miasta K. jest i był podmiotem administracji publicznej, to jednak z faktu, że dla niego nieruchomość przeznaczono nie wynika jeszcze, że na tej nieruchomości Urząd miał realizować cel użyteczności publicznej. Bliższa analiza działań, jakie podjęto na nabytej nieruchomości pokazuje właśnie, że nie chodziło o powszechnie dostępny, "publiczny" ośrodek wczasowy, ale o dom wczasowy przeznaczony dla pracowników Urzędu Miasta K.. Zaspokajanie ich potrzeb socjalno - wypoczynkowych nie może być jednak uznane za "cel użyteczności publicznej". Rację ma skarżąca gdy twierdzi, że ośrodek ten nie był dostępny dla całego społeczeństwa, a potem został wydzierżawiony osobie fizycznej, która oczywiście celu publicznego tam nie realizowała. Należy zatem przyjąć, że organy obu instancji błędnie określiły cel, na jaki zbyto w 1978 r. nieruchomość przy ul. [...] w Z.. Błędne określenie tego celu doprowadziło z kolei do błędnej interpretacji pojęcia "zbędności" nieruchomości na cel wywłaszczenia i do wydania błędnej decyzji w przedmiocie jej zwrotu. Ocenę taką pogłębiają dwie okoliczności. Po pierwsze, organy obu instancji wykazały dużą chwiejność w swoich próbach określania celów umowy zbycia nieruchomości z dnia [...] maja 1978 r. Ustalenie organu l instancji było w tym względzie nieuprawnione. Ustalił on ten cel, jako "uregulowanie stanu prawnego nieruchomości i położonego na niej pensjonatu oraz zapewnienie możliwości kontynuowania dotychczas prowadzonej na nieruchomości działalności publicznej". Otóż błąd polega tu na tym, że w żadnym razie celem wywłaszczenia nie mogło być w świetle ustawy z 1958 r. uregulowanie stanu prawnego nieruchomości. Ponadto, przed datą [...] maja 1978 r. była tam prowadzony prywatny ośrodek wczasowy na podstawie umów najmu, toteż wcześniej również nie można było mówić o działalności publicznej. Orzekający w II instancji Wojewoda [...] zmienił określenie celu wywłaszczenia przyjmując, że było nim prowadzenie na nieruchomości działalności socjalnej w postaci ośrodka wypoczynkowego. Twierdzenie takie nie da się zakwestionować, jednak samo sformułowanie tego celu przez Wojewodę dodatkowo świadczy, że nie chodziło tu o cel użyteczności publicznej. Po drugie, organy obu instancji skierowały w istocie całą swoją uwagę na analizę czynności remontowych, jakie w Ośrodku Wczasowym "[...]" były wykonywane po 1978 r. chcąc wykazać, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Drobiazgowość tej analizy jest imponująca, ale nie ma ona znaczenia dla niniejszej sprawy. Skoro cel zawarcia umowy z dnia [...] maja 1978 r. nie był celem, na jaki można było nieruchomość wywłaszczyć, to tym samym to, że budynek gruntownie remontowano, nie służyło temu celowi, ale partykularnemu celowi Urzędu Miasta K. W opisanej sytuacji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu l instancji naruszyły art. 136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 3 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu Sąd uchylił obie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 z późn. zm.). O kosztach postanowiono w myśl art. 200 tejże ustawy.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło