II OZ 836/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 2 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. i M.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Wr 881/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił D. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z ich skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżący zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. We wniosku wskazali, że na dochód ich dwuosobowej rodziny składają się emerytury w wysokości 841 zł (D. W.) i 1008 zł (M. W.), co daje łączny dochód w kwocie 1849 zł. Prócz emerytur nie posiadają żadnych innych źródeł dochodu. Wśród posiadanych składników majątkowych wymienili udziały we własności działek gruntu nr [...] i [...] w N. o łącznej pow. 2500 m2. Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych. Postanowieniem z dnia 1 marca 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po wniesieniu sprzeciwu od powyższego postanowienia wezwano skarżących o uzupełnienie wniosku poprzez nadesłanie następujących oświadczeń i dokumentów (bądź ich kserokopii): a) zaświadczenia za ostatnie dwa miesiące o wysokości świadczenia emerytalnego wnioskodawców i innych osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym; b) zaświadczenia potwierdzającego rejestrację w urzędzie pracy z prawem do zasiłku lub bez takiego prawa, jeżeli osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym są osobami bezrobotnymi, ewentualnie decyzji o utracie statusu osoby bezrobotnej; c) decyzję przyznającą świadczenia z opieki społecznej w okresie ostatniego półrocza (jeżeli wnioskodawcy i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym pobierają takie świadczenia); d) wyciągi z posiadanych przez wnioskodawców i osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy; e) deklaracje podatkowe (PIT) za rok 2011 (bądź jeśli został już złożony za rok 2012) wnioskodawców i pełnoletnich osób prowadzących wspólnie gospodarstwo domowe; f) rachunki (bądź przybliżone kwoty) świadczące o miesięcznych kosztach utrzymania rodziny, w tym wydatków związanych z utrzymaniem domu (tj. opłaty za gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę, wywóz śmieci itd.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wskazali, że nie mogą dołączyć dowodów do punktu b, są to dane chronione. Koszty sądowe pisania pism, wezwań, kser i przekazów oraz opłat sądowych znane są z urzędu. Ponadto, skarżący opłacają pełnomocnika z wyboru, zaś z pożyczonych pieniędzy opłacają inne sprawy zawisłe przed WSA we Wrocławiu. Odmawiając przyznania prawa pomocy w powyższych warunkach Sąd powołując się na art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) wskazał, że z treści powyższego przepisu wynika, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Jeżeli zaś oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny lub mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne i niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przede wszystkim nie wykonali wezwania z dnia 5 kwietnia 2014. Natomiast oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w kolejnych pismach, nie są wystarczającym źródłem, w oparciu o które można by w pełni dokonać oceny rzeczywistego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych skarżących. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., wobec czego odmówił im przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący wnieśli o jego zmianę, bowiem jest ono niesprawiedliwe. Podkreślili, że w każdej sprawie Sąd "zmusza ich" do składania dodatkowych wyjaśnień. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględnić bowiem należy, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, że obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Jak zasadnie wywiódł Sąd I instancji, z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Stwierdzić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd pierwszej instancji zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy z uwagi na brak wymaganej z ich strony współpracy w wyjaśnieniu ich sytuacji majątkowej i osobistej. Pomimo, iż skarżący zostali wezwani do nadesłania dokumentów, które pozwoliłyby na określenie ich sytuacji materialnej, kierowanych do nich wezwań nie wykonali. Tymczasem jako osoby chcące skorzystać z prawa pomocy, winni liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do ich sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności. Ocenie zaś, co warto podkreślić, podlega aktualna sytuacja materialna wnioskodawców, zaś sam fakt, iż strona składała wnioski o przyznanie jej prawa pomocy w innych sprawach pozostaje bez wpływu na dokumentację przedstawioną w niniejszej sprawie. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.