VII SA/Wa 2759/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska, , Sędzia WSA Paweł Groński (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Zielińska- Śpiewak, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Ciszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2013 r. sprawy ze skargi P. B. na pismo Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] września 2012 r. znak [...] w przedmiocie skargi na pismo postanawia: odrzucić skargę Pismem z dnia 12 lipca 2012 r., skierowanym do dr n. med. P. B. Rzecznik Praw Pacjenta (dalej: Rzecznik), po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego wszczętego na wniosek E. V., działając na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.) stwierdził naruszenie prawa ww. pacjentki do świadczeń zdrowotnych: 1) odpowiadającego aktualnej wiedzy medycznej, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta 2) udzielanego zgodnie z należytą starannością o którym mowa w art. 8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W uzasadnieniu stanowiska Rzecznik wskazał, że w okresie ciąży E. V. dr n. med. P. B. nie zlecił jej wykonania badań w kierunku toksoplazmozy. Po skierowaniu pacjentki do Instytutu "[...]" w Ł., wykonano badania na toksoplazmozę, które potwierdziły, iż Pani E. V. została zakażona toksoplazmozą. W 38 tygodniu ciąży pacjentka urodziła syna – I. W., który ma wrodzoną toksoplazmozę, wodogłowie i wymaga rehabilitacji. Załączona przez pacjentkę karta ciąży potwierdziła brak wykonanych badań w kierunku toksoplazmozy. Rzecznik wskazał również, że w przedstawionej karcie przebiegu ciąży, która systematycznie była przedkładana lekarzowi prowadzącemu ciążę nie zostały wpisane wyniki badan w kierunku toksoplazmozy. Rzecznik zauważył, że w przesłanej w dniu 2 maja 2012 r. kopii dokumentacji medycznej E. V. widnieje odcisk pieczęci o następującej treści: "Zlecono wykonanie dodatkowych badań laboratoryjnych: HCV, toksoplazmoza, różyczka, HBs, HIV. Podpis". Przedłożona dokumentacja nie zawiera natomiast podpisu lekarza oraz wskazania daty zlecenia badań. Mając powyższe na uwadze oraz zarzuty E. V. zawarte w motywach wniosku, Rzecznik stwierdził, że dr n. med. P. B. nie zapewnił ww. pacjentce prawa do świadczeń zdrowotnych udzielanego zgodnie z aktualną wiedzą medyczną oraz należytą starannością czym naruszył art. 6 ust. 1 oraz art. 8 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Podkreślił, że przesłana przez skarżącą dokumentacja medyczna nie zawiera wyniku badania w kierunku toksoplazmozy przed dniem 20 lipca 2011 r. Brakuje również informacji o jego ewentualnym zleceniu. Natomiast odcisk pieczęci o treści: "Zlecono wykonanie dodatkowych badań laboratoryjnych: IICV, toksoplazmoza, różyczka, HBs, HIV. Podpis...", na przedłożonej przez kopii dokumentacji medycznej nie dowodzi, iż zostało zlecone wykonanie badania w kierunku toksoplazmozy przed dniem 20 lipca 2011 r. Na pieczęci brak jest bowiem zarówno daty ewentualnego zlecenia wykonania badania oraz podpisu lekarza, który badanie zlecał. Dodatkowo treść ww. pieczęci stoi w sprzeczności z informacjami zawartymi w karcie prowadzenia ciąży oraz informacjami uzyskanymi od pacjentki. Powyższe wskazuje na naruszenie prawa pacjentki do świadczeń zdrowotnych zgodnych z aktualną wiedzą medyczną. Rzecznik stwierdził ponadto, że obowiązek zachowania należytej staranności wynika nie tylko z ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, ale również ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o wykonywaniu zawodu lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634), jak również zasad etyki zawodowej zawartych w Kodeksie Etyki Lekarskiej. W piśmie z dnia 9 sierpnia 2012 r. P. B. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. stanowiskiem Rzecznika wnosząc jednocześnie o przeprowadzenie następujących dowodów: 1. z historii zdrowia i choroby E. V., 2. z oświadczenia K. G. z dnia 8 sierpnia 2012 r. wraz z wzorem skierowania do laboratorium , ewentualnie: 3. z zeznań świadka K. G. wezwanej w miejscu pracy Gabinet Ginekologiczny Lekarz P. B. ul. [...] lok. [...], [...] C., 4. z przesłuchania P. B. w charakterze strony. Nie zgodził się z ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Rzecznika wskazując, że w dniu 12 kwietnia 2011 r. pacjentka skorzystała z porady ginekologicznej w gabinecie lekarza P. B. Była to jej trzecia wizyta (wcześniejsze miały miejsce w dniu 22 lutego 2011 r. oraz w dniu 15 marca 2011 r.). Wskazał, że w dniu 8 kwietnia 2011 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia września 2010r. w sprawie standardów postępowania oraz procedur medycznych p udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu opieki okołoporodowej sprawowanej kobietą w okresie fizjologicznej ciąży, fizjologicznego porodu, połogu oraz opieki noworodkiem (Dz. U. Nr 187, poz. 1259 z późn. zm.), które wprowadziło m.in. zalecenie badań w kierunku toksoplazmozy u kobiet z ujemnym wynikiem w I trymestrze. W związku z tym, iż P. B. w okresie wejścia powyższego rozporządzenia w życie posiadał znaczną ilość druków skierowań do laboratorium nieuwzględniających wymogów nowego rozporządzenia, zamówił pieczęć z oznaczeniem nowych badań, którą opatrywane były druki dotychczasowych skierowań. W dniu 12 kwietnia 2011 r. E. V. otrzymała skierowanie na badanie diagnostyczne do laboratorium opatrzone taką właśnie pieczęcią, uwzględniająca m.in. badanie w kierunku toksoplazmozy oraz została pouczona o konieczności tego badania. W świetle powyższych okoliczności P. B. zarzucił, że nie są prawdziwe twierdzenia E. V. oraz ustalenia Rzecznika, że doszło do naruszenia prawa pacjentki do świadczeń medycznych. W odpowiedzi na ww. pismo z dnia 9 sierpnia 2012 r. Rzecznik, pismem z dnia [...] września 2012 r. poinformował P. B., że ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest możliwe. Uzasadniając powyższe stanowisko Rzecznik wskazał, że zgodnie z regulacją art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje tylko w przypadku, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Rzecznik Praw Pacjenta nie stwierdzi naruszenia praw pacjenta. Wskazał również, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje wnioskodawcy. Niezależnie od wskazanej powyżej braku możliwości ponownego rozpatrzenia sprawy Rzecznik wyjaśnił, że niezasadne są zarzuty podnoszone przez P. B. dotyczące wydania rozstrzygnięcia z obrazą fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady legalizmu, czynnego udziału stron i wysłuchania stron oraz zasadą prawdy obiektywnej. Rzecznik podniósł, że w toku prowadzonego postępowania dowodowego uznano za udowodniony fakt, że pacjentka nie otrzymała skierowania na badanie w kierunku zakażenia toksoplazmozą. Rzecznik podkreślił, że za powyższym przemawiają nie tylko twierdzenia pacjentki, jak i stan zdrowia jej dziecka, ale także brak w przesłanej przez dokumentacji medycznej zarówno podpisu, jak i wskazania daty wystawienia przedmiotowego skierowania, brak odnotowania w karcie ciąży wyników badania w kierunku zakażenia toksoplazmozą -na przybitej, niepodpisanej i bez wskazania daty. pieczątce widnieje, że zlecono badania: HCV (wynik w karcie ciąży odnotowany), toksoplazmoza (brak wyniku), różyczka (brak wyniku), IIBs (wynik w karcie ciąży odnotowany), HlV (wynik w karcie ciąży odnotowany) oraz brak w dokumentacji medycznej wpisów o ponownie wystawianych skierowaniach na przedmiotowe badanie, w związku z niedostarczeniem jego wyników przez pacjentkę. Powyższe stanowisko Rzecznika z dnia [...] września 2012 r. zostało zaskarżone przez P. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu stanowisku P. B. zarzucił: -rażące naruszenie zasad postępowania administracyjnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a w szczególności następujących przepisów: art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego –t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. (dalej: kpa), art. 8 kpa, art. 28 kpa oraz art. 77 kpa przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, -naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 6 ust. 1 oraz art. 8 ustawy z dnia 6 listopada 2008r. o Prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2012, poz. 159, z późn. zm.) wobec błędnego zastosowania tych przepisów, przez przyjęcie, że pomimo skierowania pacjentki na badania w kierunku toksoplazmozy i ich niewykonania przez pacjentkę następuje naruszenie praw pacjentki do świadczeń zdrowotnych odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej, udzielanych z należytą starannością. W odpowiedzi na skargę Rzecznik wniósł o jej odrzucenie, jako niepodlegającej kontroli sądu administracyjnego, a w przypadku nieuwzględnienia powyższego wniosku i przyjęcia skargi do rozpatrzenia wnoszę o oddalenie skargi w całości z uwagi na jej bezzasadność. Uzasadniając powyższe organ wskazał, że zgodnie z art. 3 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. (dalej: ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Skarga w rozumieniu powyższego przepisu będzie mogła być rozpatrzona przez sąd administracyjny zgodnie z jego właściwością, jeżeli akt lub czynność, która jest przedmiotem kontroli tego sądu: 1) nie ma charakteru decyzji lub postanowienia wydawanych w postępowaniu jurysdykcyjnym, egzekucyjnym lub zabezpieczającym i zaskarżalnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 1-3; 2) ma charakter zewnętrzny, tj. skierowany jest do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność; 3) skierowana jest do indywidualnego podmiotu; 4) ma charakter publicznoprawny; 5) dotyczy uprawnień lub obowiązków, wynikających z przepisów prawa. Rzecznik zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie P. B. zarzucił nierozpatrzenie jego wniosku z dnia 9 sierpnia 2012 r. w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy E. V. zakończonej stwierdzeniem naruszenia praw pacjenta do świadczeń zdrowotnych odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej oraz udzielanych m. in. z należytą starannością. W ocenie organu zaskarżone pismo z dnia [...] września 2012 r. nie spełnia ostatniej ze wskazanych powyżej przesłanek, albowiem postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem legalności. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie miało przede wszystkim rozstrzygnięcie, czy sprawa należąca do kognicji sądów administracyjnych a w konsekwencji czy skarga P. B. jest dopuszczalna. Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. (dalej: ppsa) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje m. in. orzekanie w sprawach skarg na: 1. decyzje administracyjne, 2. postanowienia wydawane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, 3. postanowienia wydawane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, 4. inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, 4a. pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach oraz na bezczynność organów w wyżej wymienionych przypadkach. Nie ulega wątpliwości, że objęte skargą pismo Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] września 2012 r. nie podlega kognicji sądów administracyjnych. Stanowisko to bowiem nie jest decyzja administracyjna, ani zaskarżalnym postanowieniem administracyjnym. Stanowi jedynie pismo o charakterze informacyjnym pouczające wnioskodawcę, że ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej stanowiskiem Rzecznika z dnia 12 lipca 2012 r. nie jest możliwe. Jak słusznie bowiem zauważył organ zgodnie z art. 53 ust. 3 ustawy z dnia 6 listopada o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje tylko w przypadku, gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Rzecznik Praw Pacjenta nie stwierdzi naruszenia praw pacjenta. W dodatku prawo złożenia takiego wniosku przysługuje wyłącznie wnioskodawcy, którym w niniejszej sprawie była E. V., a nie P. B. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę doszedł do przekonania, że pismo to nie stanowi również aktu lub czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4a, a zatem tych, składających się na działalność administracji publicznej, które są zaskarżalne i podlegają kontroli sądu administracyjnego. Odnosząc się do tej kategorii należy podnieść, że ustawodawca doprecyzował, iż kontroli sądowoadministracyjnej podlegają wyłącznie te czynności, które mieszczą się w zakresie administracji publicznej i dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Charakter wspomnianych zaskarżalnych czynności był przedmiotem zarówno rozważań przedstawicieli doktryny (np. M. Bogusz "Pojęcie aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o NSA" publ. Samorząd Terytorialny 2000, nr 1-2, T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005), jak i bogatego orzecznictwa sądowoadministracyjnego (m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 1998 r. sygn. akt II SA 1367/97 publ. ONSA 1998, nr 4, poz. 139, uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2003 r. sygn. akt OPS 4/03, publ. ONSA 2004, nr 1, poz. 8). Na ich tle można przyjąć dodatkowe, obligatoryjne cechy jakimi powinny się charakteryzować wspomniane akty i czynności organu, aby zakwalifikować je do kategorii działań podlegających kontroli sądowej. W szczególności muszą one mieć charakter zewnętrzny i być skierowane do indywidualnego podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie organowi. Jedynie takie akty lub czynności mogą stać się przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. Takiego charakteru bez wątpienia nie ma pismo informacyjne organu z dnia [...] września 2012 r. Sąd rozpatrujący sprawę skontrolował ponadto dopuszczalność złożenia skargi na pismo Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 12 lipca 2012 r., znak: [...] stwierdzające naruszenie praw pacjentki do świadczeń zdrowotnych. Należy bowiem zwrócić uwagę, że zgodnie z treścią art. 52 § 3 ppsa jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Nie można natomiast wykluczyć, że pismo P. B. z dnia 9 sierpnia 2012 r. zatytułowanie "Stanowisko i wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy" był w istocie wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa skierowanym do Rzecznika Praw Pacjenta, otwierającym skutecznie drogę do zaskarżenia stanowiska organu z dnia 12 lipca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Analizując dopuszczalność skargi P. B. w tym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że również zaskarżenie stanowiska Rzecznika Praw Pacjenta z 12 lipca 2012 r. zawierające stwierdzenie naruszenia praw pacjentki nie jest dopuszczalne. Podstawą ww. stanowiska był art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta -Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm. (dalej: ustawa). Zgodnie z tym przepisem po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Rzecznik może skierować wystąpienie do organu, organizacji lub instytucji, w których działalności stwierdził naruszenie praw pacjenta; wystąpienie takie nie może naruszać niezawisłości sędziowskiej. W wystąpieniu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, Rzecznik formułuje opinie lub wnioski co do sposobu załatwiania sprawy, a także może żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub zastosowania sankcji służbowych (art. 53 ust. 4 ustawy). Stosownie do treści art. 53 ust. 5 ustawy organ, organizacja lub instytucja, do których zostało skierowane wystąpienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, są obowiązane niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni, poinformować Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku. W przypadku gdy Rzecznik nie podziela tego stanowiska, może zwrócić się do właściwego organu nadrzędnego z wnioskiem o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa. Należy podkreślić, że wystąpienie Rzecznika, o którym mowa w art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy nie zawiera rozstrzygnięcia o prawa i obowiązkach adresata wystąpienia, lecz ma jedynie charakter opiniodawczo-wnioskujący. Podkreślenia wymaga, że ustrojowa pozycja Rzecznika Praw Pacjenta sprowadza się do występowania do określonych organów i instytucji z wnioskami lub żądaniami podjęcia określonych czynności lub przeprowadzenia odpowiedniego postępowania w celu ochrony praw pacjenta. Czynności te co do zasady mają charakter postulatywny i nie stanowią aktów lub czynności rozstrzygających o prawach i obowiązkach indywidualnych podmiotów. Dopiero postępowania zainicjowane ww. wnioskami i żądaniami mogą zakończyć się rozstrzygnięciem innych organów, które mogą podlegać zaskarżeniu na zasadach określonych w odrębnych przepisach (w przypadku chociażby sankcji służbowych lub postępowania dyscyplinarnego). Dlatego tego rodzaju, niewiążące inicjatywy procesowe Rzecznika nie podlegają kognicji sądów administracyjnych, co nie oznacza, że przepisy ustawy nie przewidują możliwości złożenia skargi w określonych postępowaniach prowadzonych przez ten organ (np. w przypadku prowadzenia postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów). Z opisanych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę P. B. za niedopuszczalną i w tym stanie rzeczy, postanowił na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 ppsa