I OSK 2123/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 630/12 w sprawie ze skargi J. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów z akt postępowania uwłaszczeniowego oddala skargę kasacyjną UZASDNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 630/12 oddalił skargę J.P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania uwierzytelnionych odpisów z akt postępowania uwłaszczeniowego. Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny i prawny sprawy Sąd wskazał, że J.P. wystąpiła w dniu 23 stycznia 2012 r. do Starosty Powiatowego w W. z prośbą o przesłanie kopii dokumentów z akt postępowania uwłaszczeniowego dotyczącego S. P.. Starosta Powiatowy w W. po otrzymaniu powyższego pisma, przesłał je w trybie art. 65 § 1 k.p.a. według właściwości do Wójta Gminy S. w dniu 6 lutego 2012 r. Wójt Gminy S. pismem z dnia 9 marca 2012 r. poinformował J.P. o braku podstaw prawnych do wydania wnioskowanych dokumentów z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni nie była stroną postępowania uwłaszczeniowego. Wójt podkreślił, że w myśl art. 73 i 74 k.p.a. kopie akt uwłaszczeniowych mogą być wydane tylko stronie na jej wniosek oraz sądowi. W odpowiedzi na powyższe pismo Wójta Gminy S., skarżąca pismem z dnia 16 marca 2012 r. ponowiła swoje żądanie w przedmiocie wydania dokumentów z akt uwłaszczeniowych, wskazując że ma interes prawny wynikający ze spadkobrania po swojej babci A.P.. Dołączyła ponadto do niniejszego pisma odpis postanowienia Sądu Okręgowego w Ł., Wydział I Cywilny z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt II Ca 245/10 oraz postanowienie Sądu Rejonowego dla W. – Wydział II Cywilny z dnia 4 maja 1979 r., sygn. akt II Ns 519/79. Wójt Gminy S. postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r., nr [...] na podstawie art. 126 i art. 74 § 2 k.p.a. – odmówił wydania uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt postępowania uwłaszczeniowego nr [...], dotyczącego S.P. we wsi S., uznając, że ani rodzice skarżącej, ani ona sama nie byli stronami tego postępowania, a więc J.P. nie miała interesu prawnego do uzyskania odpisów wymienionych dokumentów z akt uwłaszczeniowych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła J. P.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. Organ odwoławczy uznał, iż w świetle art. 73 k.p.a. skarżąca nie była stroną postępowania uwłaszczeniowego. Był nią tylko S. P.. Fakt nabycia 1/6 części gospodarstwa rolnego przez J.P. stanowiącego spadek po A. P., nie daje podstaw do uznania, że może ona żądać wydania odpisów uwierzytelnionych dokumentów z akt uwłaszczeniowych, gdzie nie była stroną tego postępowania. Ponadto nie jest ona także następcą prawnym po S. P. s. A. i E. – tylko córką S. P. s. J. i A. który zmarł 4 listopada 1968 r. Skargę na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. wywiodła J. P. zarzucając naruszenie art. 73 § 1, 1a i 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżąca nie ma interesu prawnego w dostępie do uwłaszczeniowych odpisów z akt sprawy uwłaszczeniowej oraz art. 1 Konstytucji RP, bowiem charakter postępowań uwłaszczeniowych, sposób ich prowadzenia z wyłączeniem jej czynnego udziału godzi w jej prawo własności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd za prawidłowe uznał ustalenia organów administracji, że skarżąca, ze względu na brak przymiotu strony w postępowaniu uwłaszczeniowym dotyczącym S.P. nie mogła skorzystać z uprawnienia, o którym mowa w art. 73 k.p.a. Sąd wskazał, że strona może żądać uwierzytelniania odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. W niniejszej sprawie J.P. wystąpiła z żądaniem o wydanie uwierzytelnionych odpisów dokumentów z akt uwłaszczeniowych, gdzie nie była stroną postępowania. Stroną wyżej wymienionego postępowania był jedynie S. P. s. A. i E. Dlatego też, w myśl art. 73 k.p.a., skarżąca nie będąc stroną tegoż postępowania, nie może skutecznie domagać się wydania dokumentów dotyczących uwłaszczenia. Ponadto Sąd wskazał, że zawarta w skardze sugestia skarżącej, aby organ miał na uwadze, iż powinna potencjalnie być uczestnikiem postępowania uwłaszczeniowego, nie znajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Organ, nie może dokonywać oceny prawidłowości postępowania uwłaszczeniowego w toku postępowania z art. 73 k.p.a., bowiem decyzja uwłaszczeniowa jest ostateczna, nie została wzruszona w trybie środków nadzwyczajnych, a więc pozostaje nadal w obrocie prawnym. Sąd nie stwierdził również naruszenia przepisów Konstytucji RP. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J.P., podnosząc - na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. – zarzut naruszenia art. 73 § 2 k.p.a. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż skarżąca nie będąc stroną postępowania uwłaszczeniowego nr [...] nie może skutecznie domagać się wydania dokumentów dotyczących tegoż postępowania. Mając na uwadze powyższe, skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę w całości zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W ocenie skarżącej kasacyjnie, Sąd pierwszej instancji błędnie wywiódł, że osoba mająca interes prawny do udziału w postępowaniu uwłaszczeniowym, która bez swej winy nie brała w nim udziału, nie ma prawa wglądu w akta i otrzymania odpisów dokumentów dotyczących tego postępowania. Skarżąca wskazała, że przed wszczęciem postępowania uwłaszczeniowego stała się współwłaścicielką gospodarstwa rolnego objętego uwłaszczeniem w 1/6 części, co powinno być wzięte pod uwagę przy rozstrzyganiu tej sprawy. Tymczasem nie była nawet ustnie zawiadamiana o toczącym się postępowaniu uwłaszczeniowym, nie mogła więc posiadać wiedzy o takim postępowaniu, przez co nie można jej zarzucić nawet najmniejszego stopnia zawinienia. Zdaniem skarżącej sztywne rozumienie treści art. 73 i art. 74 k.p.a. jest dla niej krzywdzące, zaś żądanie wglądu do akt uwłaszczeniowych zasługuje na zrozumienie w świetle przepisów prawa oraz z powodów ogólnospołecznych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej p.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczone przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie wystąpiła. W skardze kasacyjnej wniesionej w rozpoznawanej sprawie podniesiono zarzut naruszenia art. 73 § 2 k.p.a. Naruszenie wskazanego przepisu polega, według autora skargi kasacyjnej, na przyjęciu, że skarżąca nie będąc stroną postępowania uwłaszczeniowego dotyczącego S. P. nie może skutecznie domagać się wydania kopii dokumentów dotyczących tego postępowania, w sytuacji, kiedy pozbawiona została udziału w tym postępowaniu nie z własnej winy. W myśl art. 73 § 2 k.p.a. strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione ważnym interesem strony. Z przepisu tego wynika, że organ rozpoznając wniosek strony zawierający żądanie wydania uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy, w pierwszej kolejności bada, czy wniosek taki pochodzi od strony postępowania, którego dotyczą dane akta, a następnie ustala, czy strona uzasadniła to żądnie ważnym interesem. Zatem wnioskodawca musi posiadać przymiot strony w sprawie, z akt której żąda wydania uwierzytelnionych odpisów czy kopii. Uprawnienie to nie służy natomiast innym osobom zainteresowanym. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wystąpiła do organu o wydanie uwierzytelnionych kopii z akt postępowania uwłaszczeniowego nr [...] dotyczącego nieruchomości położonych w obrębie wsi S., zakończonego decyzją – aktem własności ziemi z dnia [...] listopada 1975 r., stwierdzającym że S. P. na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, stał się z mocy prawa właścicielem nieruchomości wskazanych w tym akcie. Stroną tego postępowania – jak wynika z treści orzeczenia i czego nie kwestionuje sama skarżąca kasacyjnie – był S. P.. Zatem J. P. niebędącej stroną przedmiotowego postępowania nie przysługuje uprawnienie, o którym mowa w art. 73 § 2 k.p.a. Nietrafnie przy tym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor twierdzi, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 73 § 2 k.p.a., organy miały obowiązek ustalenia, czy pominięcie J.P. w postępowaniu uwłaszczeniowym, którego stroną był S. P. było prawidłowe. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, w postępowaniu o wydanie kopii akt sprawy, organ nie może dokonywać oceny prawidłowości postępowania uwłaszczeniowego zakończonego orzeczeniem posiadającym walor ostateczności i nie wzruszonym w trybie środków nadzwyczajnych, a więc pozostającym nadal w obrocie prawnym. W tym stanie rzeczy uznać należy, że zaskarżony wyrok oddalający skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] czerwca 2012 r. odmawiające skarżącej wydania uwierzytelnionych odpisów z akt postępowania uwłaszczeniowego, którego nie była stroną, odpowiada prawu. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.