II FZ 550/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 89/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 12 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odsetek od zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, to jest zwolnić od obowiązku poniesienia wpisu sądowego od skargi w kwocie przekraczającej 500 zł (słownie: pięćset złotych). Postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r. (sygn. akt III SA/Wa 89/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił L. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że łączny miesięczny dochód skarżącej i jej męża wynosi 3.200 zł. Stałe miesięczne wydatki, jakie ponosi rodzina skarżącej, kształtują się w sposób następujący: opłata za telefon – 500 zł, koszty energii elektrycznej – 200 zł, opał – 200 zł oraz koszty wyżywienia – 1.200 zł. Kserokopie wyciągów z rachunków bankowych świadczą o istnieniu licznych przepływów finansowych i posiadaniu przez stronę kwoty przekraczającej wysokość wymaganych w sprawie kosztów sądowych. Świadczy o tym chociażby wysokość salda na dzień 1 lutego 2013 r. na rachunku bankowym skarżącej w wysokości 173.737,44 zł. Wnioskodawczyni nie wskazała okoliczności uniemożliwiających jej przeznaczenie tych środków na potrzeby postępowania sądowego. Strona nieprzerwanie prowadzi działalność gospodarczą, przeprowadza liczne transakcje i dokonuje przepływów finansowych w różnych sferach życia gospodarczego, na co wskazują wystawione faktury za wymianę opon, materiały grzewcze, telewizję, środki napędowe. W przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą, ma ona obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej. Sąd odmówił przyznania prawa pomocy, ponieważ skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych – wpisu od skargi – bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W zażaleniu na powyższe postanowienie podniesiono, że pomimo prowadzenia działalności gospodarczej przez stronę i licznych przepływów finansowych, skarżąca nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi oraz ewentualnie innych kosztów postępowania, albowiem pieniądze te przeznaczone są na bieżące prowadzenie firmy. Koszty prowadzenia działalności gospodarczej wzrastają, tym samym strona nie jest w stanie poczynić stosownych oszczędności na poczet kosztów postępowania sądowego, w szczególności, że jest ono wynikiem braku rzetelności kontrahentów strony. Strona dysponuje kwotą ok. 3.200,00 złotych brutto, przy czym opłaty za telefon, opał, prąd i wyżywienie wynoszą 2.100,00 złotych, nie wliczając w to rat dwóch kredytów. Wprawdzie jedynymi znanymi kosztami sądowymi na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w wysokości 1.258,00 zł, jednak przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie toczy się również inna sprawa, w której L. K. jest stroną (sygn. akt III SA/Wa 88/13) i w związku z którą została ona zobowiązana do uiszczenia wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012, poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Artykuł 252 p.p.s.a. stawia wymóg, by wniosek o przyznanie prawa pomocy zawierał oświadczenie strony o stanie majątkowym i dochodowym oraz dodatkowo, gdy wniosek składa osoba fizyczna dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenia strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Należy również wziąć pod uwagę, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Odnosząc się do sytuacji materialnej strony należy wskazać, że skarżąca posiada zabudowaną nieruchomość o powierzchni 0, 56 ha, która może stanowić zabezpieczenie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca, oprócz kosztów działalności gospodarczej, ponosi również wydatki związane ze spłatą rat dwóch kredytów, których posiadanie świadczy o jej płynności finansowej. Musiała ona posiadać zdolność kredytową, a co za tym idzie - spełnić wysokie kryteria majątkowe przy obliczaniu zdolności kredytowej. Dochody męża skarżącej wynoszą zaś 1.200,00 zł miesięcznie. Wyciągi z rachunków bankowych wskazują na liczne przepływy środków finansowych, co świadczy o płynności finansowej strony. Należy stwierdzić, że wprawdzie sytuacja majątkowa skarżącej nie spełnia przesłanek przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, to jednak zestawiając wysokość kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie z wielkością miesięcznego dochodu strony oraz wydatkami, a także faktem, że nie jest to jedyna sprawa, w której strona jest skarżącą należy stwierdzić, iż uiszczenie wpisu od skargi w kwocie powyżej 500 zł mogłoby wiązać się z uszczerbkiem koniecznego utrzymania strony oraz jej rodziny, o czym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżąca spełnia tym samym przesłanki przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od wpisu od skargi. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji.