II OZ 375/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 2977/12 odmawiające S. K. przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 2977/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił S. K. przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z treści wniosku S. K. złożonego na urzędowym formularzu wynika, iż we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje żona i dwoje dzieci. S. K. posiada dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną (ok. [...] ha). Skarżący oświadczył, że otrzymuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł brutto, a żona jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Do dochodów skarżący zaliczył również przychód z działalności gospodarczej związanej z posiadaną elektrownią wiatrową – [...] zł rocznie i z gospodarstwa rolnego – [...] zł rocznie. S. K. wskazał też, iż zalega wobec swoich kontrahentów z zapłatą na kwotę łącznie ok. [...]zł. Wraz z wnioskiem skarżący nadesłał kopię umowy o pracę, z której wynika, że na wynagrodzenie skarżącego składa się podstawa miesięczna [...] zł brutto oraz premia uznaniowa do [...] zł brutto. W odpowiedzi na pismo wzywające do uzupełnienia wniosku poprzez podanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z codziennym utrzymaniem oraz przeznaczanych na utrzymanie domu (np. opłaty za gaz, wodę, energię, telefon); wskazanie, czy skarżący uzyskuje dopłaty do posiadanej nieruchomości rolnej; nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, skarżący nadesłał wyciągi z rachunku bankowego z okresu od 20 października 2012 r. do 20 stycznia 2013 r., odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe oraz decyzje ARiMR w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Do miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i rodziny skarżący zaliczył opłaty: za energię elektryczną – [...] zł, za gaz – [...] zł, wodę – [...] zł, telefon – [...] zł, wydatki związane z utrzymaniem dziecka w przedszkolu (wyżywienie, dowóz i odbiór dziecka z przedszkola) – [...] zł, dojazdy do pracy – [...] zł, wydatki na leki – [...] zł, na wyżywienie rodziny – ok. [...] zł, na opał (węgiel) – ok. [...] zł w okresie grzewczym, podatek – ok. [...] zł, ubezpieczenie KRUS – [...] zł, internet – [...] zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2013 r. odmówiono S.K. przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 26 marca 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Rozpoznając wniosek S. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przypomniał, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się zaś do oceny zasadności wniosku, Sąd uznał, że mając na uwadze szczególny charakter instytucji prawa pomocy, przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia go od kosztów sądowych, które opiewają na kwotę 200 zł wpisu sądowego od skargi. Poniesienie kosztów sądowych związanych z udziałem w sprawie, jest zaś obowiązkiem strony. Odstępstwo od wskazanej reguły jest możliwe w wyjątkowych sytuacjach, a mianowicie wówczas gdy strona przy dołożeniu największej staranności i poczynionych oszczędności w wydatkach, nie jest w stanie ponieść tych kosztów. Sąd wskazał, że dochody skarżącego ze źródeł przedstawionych na etapie postępowania wszczętego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w przeliczeniu miesięcznym wynoszą łącznie ok. [...] zł (na cztery osoby). Zgodnie zaś z oświadczeniem skarżącego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem domu i rodziny wynoszą ok. [...] zł. W świetle powyższego zdaniem Sądu pierwszej instancji nie ulega wątpliwości, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w zakresie wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Ponadto Sąd odniósł się do argumentów podniesionych w sprzeciwie, wskazując, iż koszty sądowe (wpis sądowy) są rodzajem daniny publicznej, od której zwolnienie może nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Zobowiązania skarżącego o charakterze prywatnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa przed daninami publicznymi. Zdaniem Sądu dotychczas zebrany materiał nie wskazuje, aby skarżącemu groziła niewypłacalność. Brak jest informacji, aby przeciwko niemu toczyło się postępowania egzekucyjne w związku z niemożnością regulowania zobowiązań cywilnoprawnych. Hipotetyczna możliwość utraty płynności finansowej przez skarżącego w przyszłości nie stanowi w ocenie Sądu argumentu dla zwolnienia go od obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł S. K.. Skarżący podniósł, że nie można oczekiwać, iż w sposób lekceważący będzie podchodził do realizacji spłaty zadłużenia, tym bardziej, że na chwilę obecną sama inwestycja jeszcze się nie zwróciła, a zatem środki uzyskiwane z działalności elektrowni wiatrowej nie powinny być uwzględniane przy ustalaniu środków przeznaczonych na utrzymanie. Dopuszczenie się uchybień w realizacji obowiązku spłaty zadłużenia mogłoby doprowadzić do jego natychmiastowej wymagalności w całości, a w konsekwencji do pozbawienia go nieruchomości wykorzystywanej tak pod uprawy rolne jak i na potrzeby funkcjonowania elektrowni wiatrowej. Niesłusznie zatem Sąd przyznał pierwszeństwo należnościom publicznoprawnym w stosunku do zobowiązań prywatnoprawnych, których brak zaspokojenia może narazić go na znaczne kłopoty finansowe. Ponadto zdaniem wnoszącego zażalenie, sam fakt posiadania gospodarstwa i dopłat rolniczych nie jest równoznaczne z tym, iż całość środków z tego tytułu można przeznaczyć na zaspokojenie potrzeb rodziny. Skarżący wskazał również, że nie uzyskuje on realnie należnego mu wynagrodzenia za pracę, o czym świadczy dołączony do zażalenia nakaz zapłaty zaległych wynagrodzeń za sierpień i wrzesień 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.);dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Wskazać ponadto trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, iż obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca, okażą się niewystarczające, można wystąpić o przyznanie prawa pomocy (zob. np. postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, uznać należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, iż wniosek S. K. o częściowe zwolnienie z kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że skarżący uzyskuje dochody z elektrowni wiatrowej w wysokości ok. [...] zł rocznie. W okresie od października do grudnia 2012 r. skarżący otrzymywał wynagrodzenie za pracę w wysokości od [...] do [...] zł netto miesięcznie. Ponadto oświadczył, że uzyskuje też dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości ok. [...] zł rocznie oraz otrzymuje dopłaty z ARiMR w wysokości ok. [...] zł rocznie. Miesięczny dochód rodziny obliczony na podstawie powyższych źródeł wynosi ok. [...] zł. Z przedstawionego zestawienia miesięcznych kosztów utrzymania domu i rodziny wynika zaś, że wynoszą one ok. [...] zł. W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w zakresie wpisu od skargi w wysokości 200 zł. Przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna i finansowa nie wypełnia bowiem dyspozycji normy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z przedłożonych dokumentów oraz z treści wniosku złożonego na urzędowym formularzu nie wynika, aby poniesienie przez skarżącego kosztów postępowania doprowadziło do uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Skarżący nie jest osobą pozostającą w szczególnie trudnej sytuacji finansowej, ma stałe źródło dochodu w postaci wynagrodzenia za pracę, a ponadto dodatkowe źródła wskazane powyższej, co zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwala mu na zgromadzenie środków pokrywających koszty sądowe w postaci wpisu od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Oceny tej nie podważają argumenty podniesione w zażaleniu. Jak słusznie bowiem wskazał Sąd pierwszej instancji, hipotetyczna możliwość utraty płynności finansowej przez skarżącego w przyszłości nie ma wpływu na ocenę przesłanek warunkujących zwolnienia go od obowiązku poniesienia kosztów sądowych. Odnosząc się zaś do podniesionej w zażaleniu kwestii zaległości wypłaty wynagrodzenia, wskazać trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje oceny stanu faktycznego istniejącego w dacie orzekania przez Sąd pierwszej instancji, zatem na tym etapie postępowania powyższe okoliczności nie mogły być przedmiotem badania przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jednocześnie podkreślenia wymaga, iż strona w każdym czasie może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.