II FZ 1361/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 331/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi B. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 30 listopada 2012 r. nr ... w przedmiocie określenie wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zażalenie B. P. dotyczy postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 331/13, w którym Sąd ten, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej jako "Ppsa", odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Przedstawiając stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że w złożonym wniosku skarżąca wskazała, iż jest właścicielką mieszkania o pow. 24,40 m² o wartości 25.000 USD, na zakup którego w 2002 r. zaciągnęła kredyt hipoteczny. Miesięczna rata spłaty kredytu wynosi ok. 400 zł. Ponadto Skarżąca spłaca: kartę kredytową, minimalna rata - ok. 900 zł, pożyczkę z ZFŚS z ratą 300 zł, pożyczkę pieniężną zaciągniętą w P. z miesięczna spłatą 526 zł, pożyczkę w C. z ratą 1.500 zł, zaległości podatkowe rozłożone na raty - po 500 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że jej miesięczne wydatki wynoszą ok. 4.126 zł, a wynagrodzenie – 3.621 zł. Skarżąca otrzymuje również premię kwartalną w kwocie ok. 2.800 zł. Kwota ta rozdysponowana jest na zaległy czynsz, który miesięcznie wynosi 339 zł, spłatę pożyczonych pieniędzy, na jedzenie - 500 zł, środki czystości - 100 zł, środki higieniczne - 100 zł, opłaty na leczenie (we wrześniu 846 zł na badania), telefon - 120 zł, leczenie zębów - ok. 200 zł, ustawianie kręgosłupa (wizyta ok. 200 zł). Skarżąca wyjaśniła, że jej sytuacja finansowa i zdrowotna jest konsekwencją stłuczki samochodowej, jaka miała miejsce w 2004 r. Skarżąca spłaca zobowiązania zaciągnięte na prywatną rehabilitację oraz wielokrotne wizyty u kręgarza, a ostatnio również na wyjazd rehabilitacyjny na skutek uszkodzenia kręgosłupa na zajęciach fitness. Od 2005 r. Skarżąca rozpoczęła leczenie alergii, na które wydała ok. 5.000 zł i jest pod stała opieką alergologa. W 2007 r. okazało się, że skarżąca cierpi również na chorobę immunologiczną tarczycy (hashimoto) i jest pod opieką endokrynologa. W związku z brakiem odporności i zmęczeniem towarzyszącym tej chorobie skarżąca nie może podjąć dodatkowej pracy w celu szybszej spłaty ciążących na niej zobowiązań. W tym samym czasie skarżąca zachorowała też na astmę. W 2008 r. skarżąca zamieniła pracę tracąc na wynagrodzeniu ok. 1.000 zł, co spiętrzyło jej zobowiązania. Ponadto skarżąca przyjmuje szczepionkę na odporność, której jednorazowy koszt wynosi 800 zł. Skarżąca podniosła, że publiczna służba zdrowa nie zapewnia odpowiedniego leczenia i w konsekwencji, aby dbać o zdrowie zmuszona jest pożyczać pieniądze. Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie pokryć kosztów pomocy prawnej, ponieważ nie posiada żadnych dodatkowych pieniędzy. Jeżeli zaś przestanie regulować bieżące zobowiązania, zostaną one postawione w stan natychmiastowej wymagalności, łącznie z zajęciem mieszkania przez bank. W konsekwencji skarżąca pozostanie bez mieszkania oraz bez środków na leczenie i życie. Z oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi ona samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. W odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych dokumentów i złożenia oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej skarżąca nadesłała: zeznanie podatkowe za 2012 r., zaświadczenie o zarobkach, wyciągi z rachunku bankowego, dwie umowy pożyczki gotówkowej z harmonogramem spłat, umowę kredytu hipotecznego, umowę o kartę kredytową, umowę o świadczenie usług telekomunikacyjnych oraz fakturę na zakup telefonu komórkowego, decyzję o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej, informacje o wysokości opłat za lokal i rozliczeniu zaliczek na wodę, faktury za dostawę energii elektrycznej i gazu, informację o udzielonym świadczeniu medycznym oraz paragony za badania i zakup lekarstw. Skarżąca przedstawiła również szczegółowe zestawienie dochodów i wydatków. Wskazując na motywy nieuwzględnienia wniosku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie kwalifikuje się do uznania za osobę ubogą, gdyż uzyskuje stałe dochody ze stosunku pracy w wysokości średnio 4.530,61 zł miesięcznie. Sąd podkreślił ponadto, że skomplikowana sytuacja finansowa skarżącej nie jest tylko i wyłącznie związana z koniecznością zaciągania pożyczek na kosztowne leczenie jej licznych schorzeń ale również innych wydatków, których skarżąca w żaden sposób nie ogranicza. Sąd zauważył, że skarżąca przesłała zaliczkę w kwocie 1.000 zł na 14-dniowy pobyt w Hotelu M. w J. Tego samego dnia przeznaczyła na zakupy w sklepie kosmetycznym S. ponad 700 zł. Ponadto, 24 sierpnia 2013 r. kupiła na raty telefon komórkowy o wartości 1.440 zł, a 28 września 2013 r. - stół z A. o wartości 3.990 zł, również na raty. Zdaniem Sądu, wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy powoduje, że powinno być ono stosowane wobec osób, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżąca, w ocenie Sądu, do takiej kategorii się nie zalicza. W złożonym zażaleniu skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W uzasadnieniu podniosła, że nie może się zgodzić z kwestionowaniem przez Sąd pierwszej instancji jej prawa do wyjechania na wczasy. Ponadto dodała, że zakup kosmetyków był pokierowany kwestiami zdrowotnymi, gdyż produkty odpowiedniej jakości jej nie uczulają. Skarżąca podkreśliła, że wydatek 40 zł miesięcznie na kosmetyki nie świadczy o rozrzutności, natomiast po 28 latach pracy należy się jej również własny stół. Skarżąca stwierdziła, że zakup stołu miał miejsce przed zdiagnozowaniem choroby, w związku z którą na badania wydała 2.500 zł. Skarżąca skonstatowała, że pojęcia "prawo ubogich" nie ma w ustawie, natomiast prawo pomocy należy się każdemu, kto nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uznała, że znalazła się właśnie w takiej sytuacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Rozpatrując powyższą sprawę przede wszystkim należy wskazać, że prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, znajdującym zastosowanie w sytuacji spełnienia przesłanek ustawowych, które należy interpretować w sposób ścisły. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 Ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 Ppsa), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Przytoczone okoliczności powinny uzasadniać zatem wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, przy czym to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu odwoławczego, taka sytuacja w przypadku skarżącej nie występuje. Skarżąca kontestując argumentację Sądu pierwszej instancji wydaje się nie dostrzegać, że ponoszone przez nią wydatki wykraczają poza obszar koniecznego utrzymania. Sąd nie zakwestionował bowiem okoliczności ponoszenia przez skarżącą kosztów leczenia, lecz inne wydatki, których rozmiary znacznie przewyższają możliwości finansowe osoby, która ma prawo ubiegać się o pomoc finansowaną z Budżetu Państwa, a zatem przez ogół, w niektórych przypadkach mniej zamożnych od skarżącej, podatników. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 Ppsa orzekł jak w sentencji