II FZ 397/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Płusa, , , po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. sp. z o.o. w likwidacji w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 297/12 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. sp. z o.o. w likwidacji w B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 24 lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 297/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił wniosek J. sp. z o.o. w likwidacji w B. – dalej jako "Spółką", o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 24 lutego 2012 r., w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Spółka w skardze na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd wskazał, iż postanowieniem z dnia 30 maja 2012 r., oddalono wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu, że skarga w tej sprawie, podobnie jak w 91 innych sprawach wraz zawartym w niej wnioskiem o prawo pomocy, jest przejawem nadużycia prawa do sądu i prawa pomocy. Na powyższe postanowienie Spółka wniosła zażalenie, które zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wobec nieuiszczenia przez Spółkę wpisu od skargi, postanowieniem z dnia 7 grudnia 2012 r. Sąd odrzucił skargę. Po doręczeniu Spółce postanowienia o odrzuceniu skargi, złożyła ona kolejny wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym. Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy Sąd pierwszej instancji wskazał na nadużycie prawa dostępu do sądu. Za powyższym stanowiskiem przemawia, w ocenie sądu, zarówno ilość, jak i rodzaj spraw zainicjowanych skargami Spółki. Postępowania sądowe zainicjowane skargami Skarżącej dotyczyły rozstrzygnięć organów o charakterze procesowym, stanowiącym cel sam w sobie np.: postanowień o stwierdzenie niedopuszczalności zażaleń. Sąd zauważył, iż prezes zarządu i wspólnik Spółki w podobnych sprawach wnieśli łącznie 350 spraw w krótkim okresie czasu, również domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem Sądu przedstawione wyżej okoliczności faktyczne sprawiły, że sąd pierwszej instancji uznał, iż domaganie się przez Spółkę prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w tej sprawie, jak i w pozostałych, stanowi nadużycie tego prawa. W postępowaniu administracyjnym wykreowane zostały bowiem rozstrzygnięcia organu, które następnie skarżone przez Spółkę i wskazane wyżej osoby mnożyły sztucznie sprawy sądowe. Ponadto, w ocenie Sądu wniosek Spółki po raz kolejny inicjujący postępowanie w zakresie przyznania prawa pomocy ma charakter lapidarny, zbiorczy z powołaniem się na całkowity brak źródeł dochodu, co w istocie przeczy doświadczeniu życiowemu. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o ustanowienie adwokata z urzędu w postępowaniu zażaleniowym, zmianę zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji i przyznanie prawa pomocy w całości oraz umożliwienie udziału w posiedzeniu celem wykazania zasadności wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć trzeba, że treść zażalenia pozostaje w sprzeczności z treścią zaskarżonego postanowienia. Zażalenie zostało sformułowane w sposób chaotyczny, tak że trudno w istocie zrekonstruować, jakie zarzuty wobec zaskarżonego postanowienia Spółka kieruje. Spółka odnosi się wyłącznie do prawa pomocy w zakresie ustanowienie adwokata, wskazując zresztą na naruszenie art. 244 § 1 i art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", dotyczących definicji prawa pomocy. Tymczasem jej wniosek, a także zaskarżone postanowienie, dotyczyło prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślenia wymaga także, że trudno wyobrazić sobie sytuację, w której mogłoby w ogóle dojść do naruszenia wspomnianych przepisów. Wynika to z faktu, że mają one charakter definicji – określają jedynie zakres pomocy, jaka w postępowaniu sądowoadministracyjnym może być udzielona stronie. Nie regulują one natomiast przesłanek przyznania takiej pomocy. Niezrozumiała jest dla tutejszego Sądu przyczyna cytowania przez Spółkę treści art. 244 § 1 P.p.s.a. czy art. 245 P.p.s.a. Obydwa przepisy nie mają związku z przesłankami przyznania prawa pomocy, które znajdują się w art. 246 P.p.s.a. Wyłącznie z tego ostatniego przepisu wynikają zasady przyznawania prawa pomocy, przy czym uwypuklenia na marginesie wymaga, że przyznanie tegoż prawa osobie prawnej oparte jest na konstrukcji ograniczonego uznania. Przepis ten stanowi bowiem, że przy spełnieniu określonych przesłanek prawo pomocy może być, a nie musi, osobie prawnej przyznane. Odnosząc się do kwestii sytuacji majątkowej Spółki zauważyć należy, że sąd pierwszej instancji nie kwestionował jej oświadczenia majątkowego. Wniosek Spółki został oddalony w oparciu o stwierdzenie, że Spółka wnosząc do sądu tak dużą ilość skarg na wszelkie działania administracji, często nie podlegające zaskarżeniu bądź dotyczące innych podmiotów, a także takie, które nie mają żadnego wpływu na jej interes prawny, w istocie nadużywa prawa do sądu. Z uwagi zaś na fakt, że prawo pomocy stanowi formę realizacji tegoż prawa, nie może być ono przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Dlatego też sąd nie odnosił się wcale do sytuacji majątkowej Spółki. Spółka do tejże argumentacji sądu pierwszej instancji w żaden sposób się nie odniosła, a w konsekwencji nie zakwestionowała skutecznie zaskarżonego orzeczenia. Podkreślenia na marginesie wymaga, że wymóg ponoszenia kosztów sądowych zmusza każdą stronę inicjującą postępowanie sądowe do zastanowienia się nad celowością składania nieracjonalnych i bezprzedmiotowych skarg, a w konsekwencji ponoszonych kosztów. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych odpowiadających ich przeznaczeniu. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego; jednak nie może umknąć uwadze, że prawo to powinno być wykonywane zgodnie z celem społecznym danego prawa, czyli zgodnie z celem, ze względu na który zostało mu przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, Nr 11/2007). Tak też należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. Oczywiście podkreślenia wymaga, że ocena działań stron postępowania sądowoadministracyjnego pod tym kątem wymaga każdorazowo wnikliwej analizy, tak by mieć pewność, że ich rzeczywiste prawo do sądu nie doznało żadnego uszczerbku. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.