II SA/Łd 469/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędzia WSA Czesława Nowak – Kolczyńska Protokolant asystent sędziego Anna Dębowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi J. F. i K. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] [...] z dnia [...]. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących J. F. i K. S. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. zwraca z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na rzecz skarżących J. F. i K. S. solidarnie kwotę 100,00 (sto) złotych tytułem nadpłaconego wpisu od skargi, zaksięgowaną w dniu 11 maja 2011r. pod poz. [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] znak: [...] Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. -Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołań wniesionych przez K. S. oraz J. F. od decyzji Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej z dnia [...] nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 73, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr [...] o pow. 1397 m2, nr [...] o pow. 2073 m2, nr [...] o pow. 1871 m2, nr [...] o pow. 110 m2, nr [...] o pow. 185 m2, nr [...] o pow. 2381 m2 (KW [...]) oraz nr [...] o pow. 701 m2 (KW[...]), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wnioskiem z dnia 25 sierpnia 2008 r., następnie sprostowanym w dniu 27 stycznia 2009 r., J. F. i K. S. wystąpiły do Prezydenta Miasta Ł. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...]. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Wojewoda [...] wyznaczył do załatwienia przedmiotowej sprawy Starostę [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej. W toku rozprawy administracyjnej w dniu 27 stycznia 2009 roku K. S. wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot oznaczonych nieruchomości. Decyzją Starosty [...] z dnia [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...], umorzono postępowanie z wniosku K. S. w sprawie przywrócenia powyższego terminu. Skargę K. S. na rozstrzygnięcie Wojewody [...] odrzucono postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 21 kwietnia 2010 roku, sygn. akt IISA/Łd 994/09, które uprawomocniło się dnia 29 maja 2010 roku. Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej odmówił zwrotu wyżej określonej nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zawiadomieniem z dnia 9 maja 2008 r. Prezydent Miasta Ł. poinformował J. F. i K. S. o zamiarze zbycia części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej jako działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] oraz o przysługującym im prawie złożenia wniosku o zwrot w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia. Organ podkreślił, iż powyższe pismo zostało doręczone K. S. w dniu 15 maja 2008 r., zaś J. F. w dniu 2 czerwca 2008 r. Zatem w ocenie organu termin do złożenia wniosku upłynął skarżącym odpowiednio dnia: 15 sierpnia 2008 r. i 2 września 2008 r. Starosta wyjaśnił, że K. S. złożyła wniosek po upływie terminu. Organ I instancji zaznaczył jednocześnie, iż ww. osoba zgłosiła wniosek o przywrócenie uchybionego terminu. Decyzją Starosty [...] z dnia [...], utrzymaną w mocy decyzją Wojewody [...] z dnia [...], umorzono postępowanie w sprawie przywrócenia powyższego terminu. W ocenie organu I instancji, skoro termin do złożenia przez K. S. wniosku o zwrot nieruchomości nie został "skutecznie przywrócony", uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wygasło. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono również, iż o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości orzeka się na zgodny wniosek wszystkich "uprawnionych poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców". Wygaśnięcie roszczenia w stosunku do jednej z uprawnionych osób czyni niemożliwą realizację roszczenia przez pozostałych spadkobierców. W odwołaniu od powyższej decyzji J. F. wskazała, iż "odmowa zwrotu nieruchomości w stosunku do mojej osoby (jako jednej z uprawnionych osób) tylko na podstawie wygaśnięcia tego roszczenia w stosunku do innej z takich osób (którą w przedmiotowej sprawie jest moja siostra) jest krzywdząca i sprzeczna z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości". Również K. S. odwołała się od decyzji Starosty. Wspomnianą na wstępie decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż aktem notarialnym z dnia 16 listopada 1988 r. Rep. A nr [...] Skarb Państwa nabył od M. M. nieruchomość położoną w Ł. przy ul. A 72a i 73, oznaczoną wówczas jako działki nr [...],[...],[...],[...] o łącznej pow. 4,3399 ha. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. z dnia [...] sygn. akt [...], spadek po M. M. nabyły K. S. i J. F. po 1/2 części każda z nich. Dalej Wojewoda wskazał, że Prezydent Miasta Ł. pismem z dnia 9 maja 2008 r. zawiadomił spadkobierczynie byłej właścicielki o zamiarze zbycia nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 73, oznaczonej jako działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...], jednocześnie pouczając strony, że wniosek o zwrot można złożyć w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia i o konsekwencjach niezłożenia wniosku o zwrot w ustawowym terminie, jakie wynikają z art. 136 ust. 5 u.g.n. Z załączonych do dokumentacji uwierzytelnionych kserokopii zwrotnych potwierdzeń odbioru w ocenie Wojewody wynika, iż powyższe zawiadomienie doręczone zostało K. S. w sposób określony w art. 43 Kpa w dniu 15 maja 2008 r., zaś J. F. w sposób określony w art. 44 Kpa w dniu 29 maja 2008 r. (według Wojewody organ I instancji błędnie wskazał datę 2 czerwca 2008 r.). Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że termin, o jakim mowa w art. 136 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami, upłynął K. S. w dniu 15 sierpnia 2008 r., zaś J. F. w dniu 29 sierpnia 2008 r. Organ odwoławczy zaznaczył, iż skarżące wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyły w dniu 25 sierpnia 2008 r., a więc K. S. wniosła stosowne podanie po upływie trzech miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia. Organ zauważył, iż K. S. przyznała, że "nie była w stanie złożyć wniosku w terminie" i jednocześnie wniosła o przywrócenie terminu do wystąpienia z podaniem o zwrot przedmiotowych nieruchomości. Jednak równocześnie organ wyjaśnił, iż wskazany w przepisie art. 136 ust. 5 u.g.n. termin to termin materialnoprawny i nie może on być przywrócony na podstawie art. 58-59 Kpa., zaś skutkiem jego uchybienia jest wygaśnięcie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Dalej Wojewoda stwierdził, iż niemożliwe jest zatem wydanie pozytywnej decyzji w omawianej sprawie, pomimo że jedna ze spadkobierczyń byłej właścicielki terminu dochowała, gdyż nie jest możliwy zwrot udziału we własności nieruchomości. Żądanie zwrotu może dotyczyć tylko całości lub części nieruchomości i tylko o zwrocie całości lub części organ może orzekać. Zdaniem organu uwzględnienie przez organ wniosku wyłącznie J. F. prowadziłoby do wydania orzeczenia rozstrzygającego o udziale we współwłasności nieruchomości, co jest niedopuszczalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi K. S. i J. F. podtrzymały dotychczasowe stanowisko i argumentację zaprezentowana w uzasadnieniu odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W rozumieniu powyższych przepisów, sąd administracyjny bada legalność, czyli innymi słowy zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz z przepisami proceduralnymi, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Natomiast stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia następuje wówczas, gdy sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy ( lit. a ), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego ( lit. b ), albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy ( lit. c ). Zaś na mocy art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W następstwie rozpoznania skargi wniesionej w niniejszej sprawie, nie będąc ograniczonym zarzutami i wnioskami skargi oraz przywołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi dopatrzył się w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji tego rodzaju uchybień, które obligowały Sąd do wyeliminowania ich z obrotu prawnego. W myśl art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Powszechnie uważa się w orzecznictwie i doktrynie, że z wnioskiem o zwrot nieruchomości muszą wystąpić wszyscy współwłaściciele lub ich spadkobiercy. Brak wniosku pochodzącego od wszystkich współwłaścicieli wyłącza możliwość wydania pozytywnej decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości. Jest to jednak brak usuwalny i organ administracji jest zobligowany wezwać składającego wniosek o jego uzupełnienie. Uzupełnienie wniosku może polegać na podpisaniu wniosku przez wszystkich byłych współwłaścicieli lub spadkobierców albo też upoważnieniu jednego z nich do występowania w imieniu pozostałych. Dopiero nieuzupełnienie tego braku upoważnia do wydania decyzji odmownej. (wyrok NSA w Warszawie z 5 stycznia 2001 r. IV SA 2217/1998, Lex nr 53398, wyrok WSA w Warszawie z 17 marca 2005 r. I SA/Wa 382/2004 Lex nr 189027, Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami pod redakcją Gerarda Bieńka Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., s. 440) Przepis art. 136 w ust. 5 stanowi, iż w przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa. W niniejszej sprawie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wystąpiły obie współwłaścicielki w dniu 25 sierpnia 2008r. J. F. doręczono zawiadomienie w dniu 2 czerwca 2008 roku, a więc termin na do złożenia wniosku upływał tej skarżącej w dniu 2 września. K. S. odebrała swoje zawiadomienie w dniu 15 maja 2008 r. a termin do złożenia wniosku upływał jej w dniu 15 sierpnia. Otrzymane od organu zawiadomienia o możliwości domagania się zwrotu nieruchomości informowały każdą ze współwłaścicielek o konieczności wystąpienia z wnioskiem w terminie trzech miesięcy od daty jego otrzymania pod rygorem wygaśnięcia uprawnienia. Na gruncie ustalonego niespornego stanu faktycznego, rodzi się pytanie kiedy upływa dla skarżących 3 miesięczny termin od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości żądania zwrotu nieruchomości ? Przyjmując pogląd zaprezentowany w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dochodzimy do sprzecznych wniosków. Strona informowana jest przez organ o możliwości skutecznego wystąpienia z wnioskiem do określonego czasu, przewidzianego w przepisach ustawy przy czym termin ten zostaje jej skrócony bez jej zgody i wiedzy. Nie rzadko zdarzyć się może i tak, że osoby uprawnione do żądania zwrotu nieruchomości nie utrzymują z sobą kontaktów i z różnych powodów zawiadomienia docierają do nich w zupełnie innym czasie niekiedy nawet odległym na tyle, że w dacie otrzymania zawiadomienia okazuje się, że termin 3 miesięczny upłynął na skutek doręczenia pierwszemu z uprawnionych. Osoby te nie kontaktują się z sobą i nie są w stanie poczynić żadnych ustaleń. Nie kwestionując przytoczonego wyżej poglądu, że z wnioskiem o zwrot nieruchomości muszą wystąpić wszyscy współwłaściciele lub ich spadkobiercy, należy rozróżnić, że czym innym jest zgoda bądź jej brak ze strony osób uprawnionych do żądania zwrotu i tu osoby te muszą działać jednomyślnie, a czym innym upływ terminu z ust. 5 art. 136 ustawy. Pozornie tylko skutki mogą wydawać się identyczne, gdyż jeżeli jedna z osób uprawnionych nie wystąpi z wnioskiem w terminie 3 miesięcy a zrobi to w późniejszym terminie z osobą ( osobami ), którym termin ten nie upłynął to tym samym wyrazi wolę odzyskania nieruchomości. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w sprawie niniejszej. Organ w zaskarżonej decyzji uznał jednak, że uprawnienie K. S. wygasło, a tym samym brak wniosku wszystkich uprawnionych następców prawnych. Nie sposób zgodzić się z takim rozumieniem zapisu ust. 5 art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie Sądu gdy jednak wszyscy współwłaściciele wystąpią z wnioskiem o zwrot nieruchomości, a choć jednemu z nich termin ten nie upłynął, to wniosek jest skuteczny, w terminie. Z jednej strony mamy wolę wszystkich osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem, z drugiej zaś nie dochodzi do naruszenia uprawnień osób (osoby), których uprawnienie nie wygasło. Upływ terminu 3 miesięcznego z ust. 5 art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami następuje więc w terminie 3 miesięcy liczonych od ostatniego z doręczeń dokonanych osobom uprawnionym do żądania zwrotu nieruchomości. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji przeanalizują ponownie ustalony w sprawie stan faktyczny biorąc pod rozwagę zaprezentowany powyżej pogląd prawny. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "b" p.p.s.a. orzeczono o uchyleniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Sąd orzekł o zwrocie kosztów sądowych na podstawie art. 200 oraz nakazał zwrot nadpłaconego wpisu sądowego na podstawie na podstawie art. 225 p.p.s.a. m.o.