I OSK 1481/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędziowie NSA Jan Paweł Tarno del. WSA Przemysław Szustakiewicz Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.S. i H.J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2041/12 w sprawie ze skargi W.S. i H.J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z 15 marca 2013 sygn. akt I SA/Wa 2041/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. S. i H. J. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] sierpnia 2012 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja Wojewody Pomorskiego z [...] czerwca 2012 r. nr [...]. Decyzjami tymi przyznano A. S. i L. P. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez S. P. nieruchomości w Wilnie przy ul. Z. i c oraz odmówiono przyznania tego prawa W. S. i H. J.. W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następująco: Organy wyjaśniły, iż wnioskiem z 28 grudnia 1990 r. C. P., syn S. P. wystąpił o przyznanie prawa do rekompensaty za ww. mienie, a po jego śmierci do postępowania przystąpiły dzieci A. S. i L. P., natomiast W. S., córka S. P. i H. J. – wnuczka, uczyniły to wnioskiem z 1 sierpnia 2011 r. W toku postępowania stwierdzono, że właścicielka nieruchomości spełniała przesłanki określone w ustawie zabużańskiej wymagane do potwierdzenia prawa do rekompensaty, co pozwoliło przyznać to prawo A. S. i L. P.. Natomiast wnioski W. S. i H. J. zostały złożone po upływie terminu wskazanego w ustawie, bowiem po 31 grudnia 2008 r., co powoduje utratę prawa. Minister podkreślił też, że z wniosku C. P. nie wynika, aby działał w imieniu pozostałych spadkobierców, co sugerowała w odwołaniu W. S.. Z wnioskiem o rekompensatę nie wystąpili natomiast następcy prawni A. P. (drugiej żony Z. P., męża S. P.). W skardze W. S. i H. J. podniosły, że w postępowaniu wszczętym na wniosek strony organ jest obowiązany ustalić wszystkie strony postępowania i zapewnić czynny udział, a nadto, iż pominięty został Z. P. i jego wnioski z 18 kwietnia 1971 r. złożone do Prezydium Państwowej Rady Narodowej w Lęborku, z których wynika, że rekompensata powinna obejmować nieruchomości stanowiące jego własność, jak i żony S.. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd, po przytoczeniu przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – art. 2, 3 i 5 – wyjaśnił: bezspornym w sprawie jest, że tylko jeden z czworga spadkobierców S. P. (mąż Z., dzieci W., C., W. S.), C. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa do rekompensaty, a w jego miejsce po jego śmierci wstąpili następcy prawni – dzieci – A. S. i L. P., natomiast wnioski W. S. i H. J. – wpłynęły po terminie – 2 sierpnia 2011 r. Złożenie wniosku w terminie do 31 grudnia 2008 r. jest jednym z warunków przyznania rekompensaty. Termin ten jako zawity nie podlega przywróceniu, a jego uchybienie nie powoduje wygaśnięcie roszczenia. Z akt sprawy nie wynika, nie wykazały też tego skarżące, aby C. P., składając wniosek 28 grudnia 1990 r. działał również w imieniu pozostałych spadkobierców S. P., brak jest w nim jakiejkolwiek wzmianki na ten temat. Prawidłowo zatem organy uznały, że wnioski W. S. i H. J. wniesiono po terminie ustawowym. Reprezentowane przez adwokata, W. S. i H. J. wniosły skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.): 1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną i sprzeczną z orzecznictwem NSA wykładnię, a mianowicie: – art. 5 ust. 2 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, polegającą na uznaniu, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty, muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych, – art. 5 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 2 powołanej wyżej ustawy z 2005 r., poprzez uznanie, że termin określony tym przepisem ma zastosowanie do wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 powyższej ustawy; 2) naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 10, 77 § 1 k.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżących. Sąd nie dostrzegł, że: – przy ustalaniu stanu faktycznego przedmiotowej sprawy, w szczególności osoby i daty złożenia wniosku całkowicie pominięto właściciela tych nieruchomości Z. P. i jego wnioski obejmujące nieruchomości stanowiące zarówno jego własność, jak i własność jego żony S. P. (wnioskowany dowód z dokumentu – prośba z dnia 18 kwietnia 1971 r.), – C. P. w piśmie z dnia 28 grudnia 1990 r. – potraktowanym przez organ administracji – jako wniosek o rekompensatę, zaznaczył, że: "Dokumenty uprawniające do spadku przedłożę w terminie późniejszym, kiedy będzie rozpatrywana kwestia ekwiwalentu. Obecnie chodzi mi tylko o zachowanie terminu dochodzenia roszczeń", i że taka treść wniosku obligowała organ administracyjny do ustalenia wszystkich uprawnionych do rekompensaty, a więc wszystkich stron przedmiotowego postępowania i zapewnienia im, jako spadkobiercom, czynnego udziału w postępowaniu; 3) naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie wnioskowanego przez stronę dowodu z załączonego dokumentu, w postaci prośby Z. P. z dnia 18 kwietnia 1971 r. adresowanej do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Lęborku, na okoliczność daty złożenia wniosku o rekompensatę i jego zakresu co do przedmiotowej nieruchomości. Ponadto, na zasadzie art. 187 p.p.s.a., skarżące wniosły o odroczenie rozpoznania sprawy i przedstawienie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia następującego zagadnienia prawnego: czy przepis art. 5 ust. 1 ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, określa jedynie termin złożenia stosownego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty i nie ma zastosowania do wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 powyższej ustawy (teza wyroku NSA W-wa z dnia 19.04.2012 r. sygn. I OSK 585/11). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona, bowiem Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie nie można zarzucić naruszenia przepisów, wskazanych w podstawach skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł też podstaw do uwzględnienia wniosku o przedstawienie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego, przedstawionego w skardze kasacyjnej. W skardze kasacyjnej przedstawione zostały zarzuty naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Wypada odnieść się jako do pierwszych dotyczących naruszenia prawa procesowego, zwłaszcza że dotyczą one w istocie naruszenia art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270), dalej "p.p.s.a.", bowiem jeden z nich wyraźnie ten przepis wskazuje, drugi zaś choć przytacza przepisy dotyczące postępowania dowodowego, to odnosi się do dowodu z dokumentu, o przeprowadzenie którego wniesiono w skardze. Dokumentem, który miałby rzutować na niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a o przeprowadzenie dowodu z niego domagano się w skardze jest pismo – prośba Z. P. – męża S. P. z 18 kwietnia 1971 r. Ten dokument, do którego nie odniósł się Wojewódzki Sąd, miałby świadczyć, zdaniem skargi kasacyjnej, o zachowaniu przez skarżące terminu, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), dalej "ustawa". Wojewódzki Sąd istotnie ani do wniosku o przeprowadzenie dowodu z tego dokumentu, ani do tego dokumentu nie odniósł się, co jednak nie miało istotnego wpływu na rozstrzygniecie sprawy. Przedmiotem sprawy było prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. P. placów budowlanych w Wilnie. S. P. zmarła 10 lipca 1973 r., a jej spadkobiercami byli mąż – Z. oraz dzieci W., C. i W. S.. Pismo Z. P., domagające się skorygowania wartości mienia pozostawionego przez niego w Wilnie jest z daty 18 kwietnia 1971 r., pochodzi więc jeszcze sprzed zgonu S. P.. Nie mogło ono być zatem potraktowane jako złożone przez jej spadkobierców i dotyczące mienia pozostawionego przez nią. Zarzuty naruszenia prawa procesowego nie mogły być skuteczne. Natomiast zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego sprowadził się do błędnej wykładni art. 5 ust. 1 ustawy, przy tym w związku z jej art. 3 ust. 2. Artykuł 3 ust. 2 ustawy stanowi, że w przypadku śmierci właścicieli nieruchomości prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom, chyba że wskażą oni osobę uprawnioną. Sformułowanie, że prawo przysługuje wszystkim spadkobiercom oznacza, że przepis nie wyklucza nikogo z kręgu następców prawnych, a mogą to czynić jedynie właśnie spadkobiercy, wskazując uprawnionego. Jednakże przyznanie prawa do rekompensaty zależy od spełnienia przesłanek przewidzianych ustawą, a jedną z nich wskazano w art. 5 ust. 1. Przepis ten stanowi, że potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Jeżeli zatem osoba wskazana w art. 2 i 3 ustawy – właściciel, współwłaściciel, spadkobiercy – chce ubiegać się o potwierdzenie prawa do rekompensaty to musi złożyć wniosek o to potwierdzenie w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy. W niniejszej sprawie skarżące wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyły 1 sierpnia 2011 r., zatem po terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy. Podnosiły one w postępowaniu, także w skardze kasacyjnej, że wniosek C. P. był złożony także w imieniu pozostałych spadkobierców S. P.. We wniosku tym, co podniesiono w zarzucie skargi kasacyjnej, C. P. zaznaczył, że "dokumenty uprawniające do spadku przedłożę w terminie późniejszym – obecnie chodzi mi tylko o zachowanie terminu dochodzenia roszczeń". Taka treść, zdaniem skarżących obligowała organ do ustalenia wszystkich uprawnionych do rekompensaty, a więc stron postępowania. Należy rozdzielić dwie kwestie – działanie jednego ze spadkobierców w imieniu pozostałych od obowiązku organu ustalenia wszystkich stron postępowania. Z wniosku C. P. nie wynika, aby działał on nie tylko w swoim imieniu, ale również pozostałych spadkobierców S. P.. Oświadczenia aby tak było nie ma ani wprost, ani nie można wyprowadzić takiego domniemania czy to z samego wniosku, czy innych czynności samego wnioskodawcy lub jego następców prawnych. Same skarżące żadnego dowodu, nawet pośredniego, mającego świadczyć, że C. P. działał w ich imieniu, nie przedstawiły. Jeśli idzie natomiast o kwestię obowiązku organu zawiadomienia wszystkich stron postępowania, to nawet jeśli organ tak by uczynił to nie mogłoby to przesądzać o zachowaniu terminu wskazanego w art. 5 ust. 1. To osoba ubiegająca się o potwierdzenie prawa do rekompensaty wniosek musi złożyć w terminie. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a.