I SA/Wa 2439/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: WSA Gabriela Nowak WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant referent stażysta Kinga Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2013 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia K.K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H.O. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że H. O., której spadkobierczynią, na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] stycznia 1971 r., sygn. akt [...], jest skarżąca K. K., zmarła w dniu [...] maja 1970 r. w B. i tam ostatnio stale mieszkała. W toku prowadzonego przez organ wojewódzki postępowania zgromadzono m.in. następujące dokumenty: kopię decyzji Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] października 1931 r., dotyczącą przyznania H. O. prawa własności do majątku [...], kopię decyzji Sądu Okręgowego w W. Wydział Hipoteczny z dnia [...] lipca 1933 r., dotyczącą majątku [...], kopię dokumentu "Wyciąg wykazu hipotecznego księgi wieczystej nr hip. [...]" z dnia 19 marca 1938 r., dotycząca majątku [...] o pow. [...] ha położonego w gminie P., pow. [...], będącego własnością H. O., kartę repatriacyjną nr [...] z dnia [...] grudnia 1956 r. wydaną przez Pełnomocnika Rządu do Spraw Repatriacji na nazwisko H.O. Organ wskazał, że zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomością poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. nr 169, poz. 1418 ze zm.) dowodami, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości, mogą być w szczególności: 1) urzędowy opis mienia; 2) orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny; 3) dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw; 4) wydane przez władze polskie dokumenty, które świadczą o posiadaniu obywatelstwa polskiego. W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt l i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261, póz. 2603 i nr 281, póz. 2782 oraz z 2005 r. nr 130, póz. 1087) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty. W niniejszym postępowaniu nie zostało wykazane pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez H. O. w wyniku aresztowania, czyli w 1956 r. Ponadto organ wskazał, że nie zostało wykazane , aby H.O. opuściła byłe terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w związku z wojną rozpoczętą w 1939 roku . Z tych też przyczyn organ uznał, że nie zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. W skardze na decyzję Ministra Skarbu Państwa K. K. zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie przepisu art. 1 ust.1 i 2, art. 2, art. 5 ust. 3, art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. 2) naruszenie przepisu art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez odmowę ich zastosowania. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i potrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Z przepisów art. 1, art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji (Dz. U. nr 169, poz. 1418 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, wynika, że prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej może zrealizować będący obywatelem polskim spadkobierca właściciela tychże nieruchomości tylko wówczas, gdy właściciel pozostawionej nieruchomości był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je w związku z jedną z poniższych przyczyn: 1) w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie umów z lat 1944 -1945; (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 1-4 tej ustawy); 2) wskutek pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzecząpospolitą Polską, a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r. (art. 2 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1a tej ustawy); 3) w wyniku przymusowego opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ust. 2 tej ustawy). Spadkobierca, aby spełnić powyższe wymogi obowiązany był do ich udokumentowania w oparciu o dowody, o których mowa w art. 6 ustawy. Do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty lub w wykonaniu wezwania organu (art. 6 ust. 6 ustawy) osoba ubiegająca się o to prawo winna dołączyć m.in. dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy). Dowodami, o których mowa wyżej mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Republiki Litewskiej, Federacji Rosyjskiej, Ukrainy lub innych państw oraz wydane przez władze polskie (art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 tej ustawy). W przypadku braku dokumentów, o których mowa wyżej, dowodami mogły być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy: 1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej; 2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 i nr 281, poz. 2782 oraz z 2005 r. nr 130, poz. 1087) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 6 ust. 5 pkt 1 i 2 tej ustawy). W przedmiotowej sprawie kwestią sporną jest fakt pozostawienia przez H. O. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej w dniu 20 grudnia 1956 r., tj. w momencie opuszczenia byłego terytorium Rzeczpospolitej. Zdaniem sądu rację należy przyznać Ministrowi Skarbu Państwa, że w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała okoliczności dotyczących faktu pozostawienia mienia przez ich poprzednika prawnego poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej. Sąd zauważa, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono dokumenty, z których wynika, że H. O. była właścicielką majątku B. w 1938 roku. Natomiast brak jest dokumentu, z którego wynikałoby pozostawienie przez nią nieruchomości w dacie opuszczenia byłego terytorium Rzeczpospolite. Z informacji uzyskanych z Państwowego Obwodowego Archiwum w W. z dnia 20 czerwca 2010 r., Strefowego Archiwum Państwowego w P. z dnia 7 lipca 2010 r., Archiwum Państwowego Republiki [...] z dnia 15 lipca 2010 r., Strefowego Archiwum Państwowego w M. z dnia 10 sierpnia 2010 r., wynika, że nie odnaleziono dokumentów potwierdzających posiadanie przez H. O. nieruchomości w miejscowości B. w latach 1939-1956. Również fakt pozostawienia mienia nie wynika z karty repatriacyjnej nr [...]. Sąd podziela stanowisko organu, że same zeznania złożone przez stronę K.K., dotyczące powierzchni i składników pozostawionego mienia przez H.O., nie są wystarczające do wykazania pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej w 1956 roku. Należy zgodzić się z dokonaną przez organ oceną materiału dowodowego, w szczególności dotyczy to oceny zeznań strony, poza tym dowodem inne dowody nie potwierdzają również faktu pozostawienia przez H. O. nieruchomości poza obecnymi granicami nieruchomości. Nie można zatem dopatrzyć się błędu w rozumowaniu organu administracji. Kontrolując zaskarżoną decyzję należy także podkreślić, że kodeksowa zasada swobodnej oceny dowodów przez organy administracyjne, wynikająca z art. 80 k.p.a., wyłącza zasadniczo możliwość odmiennej oceny przez sąd administracyjny wiarygodności i mocy dowodowej zebranego w sprawie materiału, chyba że ustalenia zawarte w decyzji mają charakter dowolnych (por. wyrok NSA z dnia 8 lipca 1998 r., sygn. akt III SA520398; LEX nr 44809). Sąd administracyjny nie jest bowiem organem III instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji państwowej wybór, w ramach realizacji zasady swobodnej (a nie dowolnej) oceny dowodów, jest słuszny, gdyż Sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 1998 r., sygn. akt l SA/Kr 36/97; LEX nr 34108). Innymi słowy, jeżeli postępowanie dowodowo-wyjaśniające i dokonana na tej podstawie ocena stanu faktycznego sprawy są przeprowadzone poprawnie, to nie narusza prawa decyzja odmawiająca przyznania prawa do rekompensaty. Wówczas Sąd, w ramach kontroli orzeczniczej organu administracji publicznej, nie może zakwestionować takiego rozstrzygnięcia, gdyż, jak to wyżej wskazano, sprawuje on kontrolę tylko pod kątem legalności orzeczenia, nie zaś jego słuszności. Nie można zatem uznać za uzasadniony zarzut naruszenia swobodnej oceny dowodów tylko dlatego, że wnioski organu oparte o materiał dowodowy zgromadzony w aktach są inne, niż twierdzenia strony, przy zachowaniu przez organ administracji reguł logiki prawniczej, jednoznacznego uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia, a także oparcia się na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą. Doktryna, jak też orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje w sposób jednoznaczny, iż organy winny kierować się wówczas wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguły logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Przy spełnieniu wyżej wymienionych przesłanek organ administracji publicznej może odmówić mocy dowodowej tym środkom dowodowym, nawet jeśli spełniają przepisane prawem wymagania. Ponadto , w ocenie Sądu, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie jednoznacznie wynika, że H. O. nie została zmuszona do opuszczenia swego majątku po 1 września 1939 r., z przyczyn związanych bezpośrednio z rozpoczętą wojną. Przyczyną jej repatriacji do Polski dopiero w 1956 r. było jej trudna sytuacja materialna oraz kalectwo. Sąd nie podważa faktu dyskryminacji osób narodowości polskiej zamieszkałych na terytorium ZSRR, przez chociażby zastraszanie, lecz nie wynikało to w niniejszej sprawie bezpośrednio z wojny rozpoczętej w 1939 r., a z polityki państwa radzieckiego. Ponadto sama skarżąca stwierdziła, że "H. O. z powodu kalectwa (złamana kość [...]) nie mogła poddać się pierwszej fali repatriacji ( ...), nie miała też środków do życia, nie miała gdzie mieszkać. Dopiero w 1956 roku udało jej się uzyskać kartę repatriacyjną i z pomocą rodziny przyjechać do Polski". Z powyższego wynika zatem, że babcia skarżącej, nie opuściła byłego terytorium RP w 1956 r. pod wpływem przymusu wywołanego wojną, lecz z uwagi na chęć poprawy warunków życia w Polsce oraz połączenia się rodziną. Podkreślić należy, iż nie wszystkie repatriacje, które nastąpiły po II wojnie światowej, zgodnie z wolą ustawodawcy, mieszczą się w dyspozycji art. 1 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Przyjęcie innej koncepcji czyniłoby zbędność powyższego przepisu. Należy bowiem odróżnić zdarzenia będące bezpośrednim skutkiem wojny, których dotyczy art. 1 ustawy, od zdarzeń, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Biorąc to wszystko pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. nr 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.