II SA/Bk 993/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 lutego 2013 r. sprawy ze skargi G. Sp. z o.o. w N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania oddala skargę. II SA/Bk 993/12 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r. znak [...] Naczelnik Urzędu Celnego w Ł., na podstawie art. 267 § 1 pkt 4, art. 269, art. 270 "a" Ordynacji podatkowej oraz art. 8 i 23 "b" ust. 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.), obciążył Spółkę z o.o. G. w N. kosztami postępowania w kwocie 6.150 zł, na które składają się koszty sporządzenia opinii z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] z badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych Super Bank nr fabryczny [...], nr poświadczenia rejestracji [...], przeprowadzonego w dniu 25 maja 2012 r. przez jednostkę badającą upoważnioną przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych – Laboratorium Badawcze Wyższej Szkoły Informatyki w Łodzi. Wskazano, że organ w trakcie postępowania w sprawie cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych (wymienionego w rozstrzygnięciu) postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r. wydanym na podstawie art. 23 lit. "b" ust. 1 i 2 ustawy hazardowej zażądał od Spółki G. poddania automatu badaniu sprawdzającemu. Żądanie wynikało z uzasadnionego podejrzenia (popartego opinią biegłego sporządzoną w prowadzonym przez Prokuraturę Apelacyjną w B. śledztwie), że automat narusza warunki określone w ustawie o grach hazardowych. W postanowieniu wskazano jednostkę badającą właściwą do przeprowadzenia badania (wymienioną w rozstrzygnięciu). Sporządziła ona opinię w dniu [...] lipca 2012 r. o następującej treści: "Opinia techniczna po badaniu sprawdzającym automatu o niskich wygranych zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 9 marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rejestracji i eksploatacji automatów i urządzeń do gier (...) NEGATYWNA" oraz "Konstrukcja automatu nie zapewnia prawidłowego ustalenia wartości maksymalnej stawki oraz nie zapewnia uniemożliwienia przekraczania wartości maksymalnej stawki, o której mowa w art. 129 ust. 3 ustawy, w wyniku kontynuacji gdy za uzyskane wygrane (...) Automat nie spełnia wymogów art. 129 ust. 3 ustawy o grach hazardowych w zakresie maksymalnej stawki za pojedynczą grę gdyż umożliwia przekraczanie wartości maksymalnej stawki, w wyniku kontynuacji gry za uzyskane wygrane. Wynik badań negatywny". Z powyższych zapisów, zdaniem organu I instancji, wynika spełnienie przesłanki z art. 23 lit. "b" ust. 5 ustawy hazardowej do obciążenia podmiotu eksploatującego automat lub urządzenie kosztami badania sprawdzającego tj. uzyskania negatywnego wyniku badania. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła Spółka z o.o. G. w N. Wskazała, że wynik badania, wbrew twierdzeniom organu, nie potwierdził zarzutów stawianych automatowi. Wynika z niego, że jednostka badająca kategorycznie i jednoznacznie wykluczyła wadliwą pracę urządzenia w chwili jego rejestracji, bezzasadnego zatrzymania oraz w dacie wszczęcia postępowania o cofnięcie rejestracji. Natomiast negatywny wynik badania dotyczy tylko i wyłącznie niezgodności z regulacją rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rejestracji i eksploatacji automatów i urządzeń do gier, w tym wprowadzonego w nim nowego i nieznanego wcześniej ograniczenia w § 16 pkt 2 "a". Wskazano, że występują również wątpliwości konstytucyjne co do możliwości wprowadzenia w rozporządzeniu, a więc w akcie podustawowym, reglamentacji działalności gospodarczej. Postanowieniem z dnia [...] października 2012 r. znak [...] Dyrektor Izby Celnej w B. utrzymał w mocy zakwestionowane postanowienie pierwszoinstancyjne. W ocenie organu odwoławczego istnieją w sprawie podstawy do zastosowania przepisu art. 23 lit. "b" ust. 5 ustawy hazardowej. Ze sporządzonej opinii z badania sprawdzającego spornego automatu wynika bowiem, że nie spełnia on wymagań obowiązującego prawa. Wysokość kosztów, którymi obciążono stronę, wynika z faktury wystawionej przez jednostkę badającą. Organ uznał za bezzasadne zarzuty kwestionujące negatywny wynik badania sprawdzającego oraz twierdzenia strony, że niezgodność z prawem wywiedziono w badaniu wyłącznie ze zmiany stanu prawnego. Wskazał, że obowiązek przeprowadzenia badań sprawdzających wprowadzono z dniem 14 lipca 2011 r. -nowelą z dnia 26 maja 2011 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 134, poz. 779 z późn. zm.), w której art. 14 nakazano do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy (nowelizacji) stosować przepisy w brzmieniu nadanym nowelą. Zlecenie wystawione przez organ w dniu 24 maja 2012 r. było zatem zgodne z prawem, bowiem nastąpiło na podstawie nowoobowiązującego art. 23 lit. "b" ust. 1 ustawy hazardowej. Podobnie przyjęto odnośnie rozporządzenia z dnia 9 marca 2012 r. (wydanego na podstawie nowododanego art. 23 lit. "d" ustawy hazardowej), że ma ono w sprawie zastosowanie na podstawie art. 14 nowelizacji. Organ nie zgodził się również z twierdzeniami strony, jakoby opinia nie potwierdzała nieprawidłowego działania automatu, skoro – jak wskazał – wynika to wyraźnie z tej opinii. Skargę na powyższe postanowienie złożyła do sądu administracyjnego Spółka z o.o. G. w N. zarzucając naruszenie art. 23 lit. "b" ust. 5 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych poprzez jego bezzasadne zastosowanie w sytuacji, gdy wynik badania sprawdzającego nie potwierdził zarzutów stawianych automatowi. Skarżąca powtórzyła argumentację z zażalenia, wskazując że przedmiotowe badanie nie wskazało, aby sporny automat w którymkolwiek momencie jego eksploatacji działał niezgodnie z prawem obowiązującym w dacie jego dopuszczania do obrotu i funkcjonowania. Stwierdzona w badaniu niezgodność jego działania z prawem, wynika, w ocenie strony, tylko i wyłącznie ze zmiany stanu prawnego – wejścia w życie rozporządzenia z dnia 9 marca 2012 r. Wywiedziono, że z art. 23 "b" ust. 1 ustawy hazardowej wynika, iż na badanie sprawdzające należy skierować automat w wyniku uzasadnionego podejrzenia jego działania niezgodnie z prawem. W sprawie to podejrzenie ujawniło się u organu najpóźniej w dniu 8 lutego 2012 r. tj. w dniu sporządzenia zlecenia wykonania badania, a więc zanim weszło w życie rozporządzenie zmieniające dotychczasowy stan prawny regulacją § 16 pkt 2 lit. "a". Zdaniem skarżącej przepis art. 23 "b" powinien być ujmowany jako całość, a to oznacza, że organ ma poszukiwać niezgodności z prawem dla konkretnego, bieżącego dla powzięcia podejrzenia stanu prawnego, a nie poszukiwać niezgodności sukcesywnie ze zmieniającym się stanem prawnym. Tymczasem w sprawie niniejszej zatrzymanie automatu w związku z takim podejrzeniem miało miejsce cztery lata wstecz. Przez ten okres automat nie był eksploatowany i nie stwierdzano jego niezgodnego z prawem działania, aż do wejścia w życie wskazanego rozporządzenia. Stąd też ocena organów nosi znamiona pogwałcenia zasady niedziałania prawa wstecz. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała oddaleniu, bowiem zaskarżone postanowienie na narusza prawa. Przedmiotem sporu jest zasadność obciążenia skarżącej kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych. Zdaniem składu orzekającego trafnie ocenił organ, że w tej konkretnej sprawie sporne koszty obciążają podmiot eksploatujący automat, czyli skarżącą Spółkę. Analiza poprzednio i obecnie obowiązujących regulacji dotyczących zasad ponoszenia kosztów ocen/badań weryfikacyjnych automatów pod kątem spełniania przez nie warunków działania zgodnie z prawem wskazuje, że prawodawca postrzega podmiot użytkujący i eksploatujący automat do gier o niskich wygranych jako zobowiązany do ponoszenia tych kosztów. W § 14 ust. 4 poprzednio obowiązującego – wydanego na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy hazardowej (z 1992 r.) - rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. Nr 102, poz. 946 z późn. zm.) zawarto bowiem zapis upoważniający wyznaczonego naczelnika urzędu celnego do zażądania przeprowadzenia badań kontrolnych automatów i urządzeń do gier przez jednostkę badającą - na koszt podmiotu eksploatującego urządzenie. Natomiast zaskarżone postanowienie zostało wydane w toku postępowania o cofnięcie rejestracji automatu do gier o niskich wygranych, wszczętego w marcu 2011 r. na podstawie przepisów nowej ustawy hazardowej - z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 z późn. zm.). W pierwszych miesiącach obowiązywania tej ustawy powyższe rozporządzenie pozostawało w mocy (art. 143 ustawy hazardowej z 2009 r.). W trakcie toczącego się postępowania o cofnięcie rejestracji automatu (w którym wydano zaskarżone postanowienie) nastąpiła zmiana stanu prawnego, bowiem ustawą nowelizującą z dnia 26 maja 2011 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 134, poz. 779) dodano do ustawy hazardowej z 2009 r. nowe przepisy: art. 23 "a" – art. 23 "f". W przepisach tych, obowiązujących od dnia 14 lipca 2011 r., uregulowano m.in. zasady przeprowadzania badań sprawdzających automatów do gier oraz wskazano (w art. 23 "b" ust. 4 i 5), że koszty badań sprawdzających nie powinny przekraczać średnich stawek stosowanych za dany rodzaj badania, zaś w przypadku potwierdzenia w wyniku badania sprawdzającego, że automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie, koszty badania sprawdzającego obciążają podmiot eksploatujący ten automat lub urządzenie. Z powyższego wynika, że różnica między poprzednio a obecnie obowiązującymi regulacjami dotyczącymi zasad ponoszenia kosztów sporządzenia badania sprawdzającego polega na tym, że obecnie tj. od dnia 14 lipca 2011 r. obciążenie tymi kosztami podmiotu eksploatującego może nastąpić w sytuacji, gdy wynik tego badania wykaże niespełnienie przez automat warunków określonych w ustawie. Ta zasada ponoszenia kosztów obecnie ma rangę ustawową. Należy dalej wskazać, że zgodnie z art. 14 ustawy nowelizującej do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie tej nowelizacji nakazano stosować przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (ustawy hazardowej z 2009 r.), w brzmieniu nadanym nowelizacją. Oznacza to, że skoro postępowanie w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu (w którym wydano zaskarżone w sprawie niniejszej postanowienie) zostało wszczęte przed wejściem w życie nowelizacji tj. przed dniem 14 lipca 2011 r. i nie zostało zakończone do tej daty – a taka sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej, bowiem postępowanie wszczęto w marcu 2011 r. – należało w nim stosować przepisy ustawy hazardowej z 2009 r. w brzmieniu znowelizowanym. Oznaczało to w konsekwencji, że zarówno podstawa zlecenia skierowania na badanie sprawdzające, jak i kwestia obciążenia kosztami za przeprowadzenie tego badania powinna była zostać rozstrzygnięta na podstawie znowelizowanego brzmienia ustawy hazardowej z 2009 r. Tak też w sprawie niniejszej organy prawidłowo uczyniły stosując art. 23 "a" i art. 23 "b" ustawy hazardowej z 2009 r. Należy dalej zauważyć, że postanowienie w przedmiocie spornych kosztów ma charakter wpadkowy, bowiem postępowanie w jego głównym nurcie dotyczy cofnięcia rejestracji automatu do gier o niskich wygranych. Kontrolując legalność postanowienia wydanego w kwestii wpadkowej sąd nie jest zatem upoważniony do merytorycznej oceny przesłanek rozstrzygnięcia głównego – o cofnięciu lub o odmowie cofnięcia rejestracji automatu. Stąd też nie mogły odnieść skutku te wszystkie zarzuty skargi, które zmierzały do merytorycznego podważenia wniosków sformułowanych w sporządzonej w sprawie opinii jednostki badającej. Zarzuty te dotyczyły zasadności uwzględnienia w badaniu przepisów rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 marca 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków rejestracji i eksploatacji automatów i urządzeń do gier (Dz. U. z 2012 r., poz. 312) i zasadności badania legalności działania automatu zgodnie z warunkami stawianymi takim automatom w przepisach ustawy hazardowej z 2009 r. Dotyczą one zatem merytorycznej treści głównego dowodu w sprawie, od którego oceny zależy treść decyzji w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu. Tymczasem merytoryczna ocena prawidłowości sporządzenia tego dowodu nie jest możliwa w postępowaniu w przedmiocie obciążenia kosztami za sporządzenie tego badania. Będzie ona możliwa dopiero w przypadku zaskarżenia rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w jego głównym nurcie (cofnięcia rejestracji automatu). Natomiast w postępowaniu wpadkowym dotyczącym kosztów postępowania należało ocenić wystąpienie wyłącznie tych okoliczności, które uzasadniały bądź nie nałożenie na stronę kosztów badania sprawdzającego – jednak bez merytorycznej weryfikacji treści badania, a jedynie z uwzględnieniem jego wniosku końcowego. Zdaniem sądu z treści przepisów art. 23 "b" ust. 1, 3 i 4 oraz art. 23 "f" ustawy hazardowej wynika, że: badanie sprawdzające następuje na zlecenie naczelnika urzędu celnego, w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie; przeprowadzane jest przez jednostkę upoważnioną przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych; koszty badania nie powinny przekraczać średnich stawek za dany rodzaj badania oraz w przypadku wyniku negatywnego badania kosztami obciążany jest podmiot eksploatujący automat. Zauważyć należy, że powyższy przepis stanowi "przepis odrębny", o którym mowa w art. 267 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, wprowadzający odmienne od zasad uregulowanych w Ordynacji podatkowej zasady obciążania strony kosztami powstającymi w postępowaniu podatkowym. Zdaniem sądu w sprawie niniejszej okoliczności wynikające z art. 23 "b" ust. 1, 3 i 4 oraz art. 23 "f" ustawy hazardowej zostały spełnione, a obciążenie Spółki kosztami nastąpiło zgodnie z prawem. Przede wszystkim istniało uzasadnione podejrzenie usprawiedliwiające wystawienie zlecenia przeprowadzenia badania sprawdzającego, skoro w wyniku kontroli automatu przez funkcjonariuszy CBŚ stwierdzono jego działanie niezgodne z prawem oraz skoro w opinii biegłego dr inż. J. G. sporządzonej na potrzeby śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Apelacyjną w B., stwierdzono że umożliwia on taką grę i uzyskiwanie takich wygranych, których wysokość przekracza stawki dopuszczone ustawowo. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Celnego w Ł. wystawił zlecenia z dnia 8 lutego 2012 r. oraz z dnia 24 maja 2012 r. (k. 113, 88). Spełniony został również warunek przeprowadzenia badania przez jednostkę upoważnioną przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, bowiem Laboratorium Badawcze Wyższej Szkoły Informatyki w Łodzi dysponuje upoważnieniem Ministra Finansów nr SC14/070/5/UP/2011/4985, co wskazało w treści opinii z dnia [...] lipca 2012 r. (k. 117 akt administracyjnych). Odnośnie kwestii obciążenia strony kosztami, które nie powinny przekraczać średnich stawek za badanie konkretnego automatu, to wskazać należy że koszt badania określono wyłącznie na podstawie faktury wystawionej przez jednostkę badającą na kwotę 6.150 zł brutto. Mimo niedołączenia do akt sprawy informacji potwierdzającej, że powyższa kwota stanowi średnią stawkę za tego typu badanie i tego konkretnego automatu - uchybienie to nie może mieć jednak wpływu na wynik sprawy. Kwota, którą obciążono stronę nie jest bowiem wygórowana i została określona przez jednostkę profesjonalnie zajmującą się tego typu badaniami, co ją (tę kwotę) dodatkowo uwiarygadnia. Podkreślić też należy, że strona skarżąca nie zakwestionowała wysokości kosztów, którymi ją obciążono. Niewątpliwie również wniosek końcowy badania sprawdzającego został sformułowany w sposób jednoznaczny – przesądzający o negatywnej ocenie spełnienia przez automat warunków ustawowych do jego zakwalifikowania jako automatu do gier o niskich wygranych. Świadczą o tym następujące, jednoznaczne zwroty: "Opinia techniczna po badaniu sprawdzającym (...) NEGATYWNA", "Konstrukcja automatu nie zapewnia prawidłowego ustalenia wartości maksymalnej stawki oraz nie zapewnia uniemożliwienia przekraczania wartości maksymalnej stawki, o której mowa w art. 129 ust. 3 ustawy, w wyniku kontynuacji gry za uzyskane wygrane (...) Wynik badań negatywny". W tych okolicznościach ustalenie w postępowaniu wpadkowym w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego, że mamy do czynienia z inną niż negatywna opinią, nieusprawiedliwiającą obciążenia strony kosztami badania – stanowiłaby zaprzeczenie treści końcowych wniosków tego badania. Jeszcze raz należy podkreślić, że w postępowaniu dotyczącym poniesienia kosztów badania sprawdzającego ani organ, ani sąd nie mają podstaw do oceny prawidłowości jego sporządzenia. Należy bowiem odróżnić ocenę podstaw zlecenia badania, którego wynik jest negatywny – te podlegały kontroli w niniejszym postępowaniu ze skargi na postanowienie o obciążeniu kosztami badania, od merytorycznej zawartości wniosków badania sprawdzającego, które jest dowodem w sprawie o cofnięcie rejestracji automatu do gier. Ta ostatnio wskazana kwestia, co wyżej wskazywano, może być przedmiotem oceny wyłącznie na potrzeby rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie – w przedmiocie cofnięcia rejestracji automatu. Stąd też merytoryczne zarzuty skargi dotyczące zawartości badania nie mogły odnieść skutku oraz brak było podstaw w niniejszym postępowaniu do oceny ich zasadności. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji