II FZ 612/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, po rozpoznaniu w dniu 2 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 czerwca 2013 r., sygn. akt I SA/Lu 74/13 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 30 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2003 r. postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 74/13, oddalił wniosek M. B. – nazywanej dalej "Skarżącą", o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Z uzasadnienia postanowienia sądu pierwszej instancji wynika, że postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2013 r. oddalono wniosek Skarżącej z dnia 12 marca 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W dniu 13 maja 2013 r. Skarżąca ponownie wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy – wskazując, że wszczęto względem niej postępowanie egzekucyjne, przez co pozostaje jej do dyspozycji 1514,47 zł netto, podczas gdy poprzednio uzyskiwała dochód w wysokości 2170 zł netto. We wniosku określiła miesięczne koszty utrzymania na kwotę 775-875 zł (czynsz, media, leczenie). Wymienionym na wstępie postanowieniem sąd administracyjny pierwszej instancji ponownie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy, ponieważ prawomocnym postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2013 r. orzekł już w tym przedmiocie. Od tego momentu nie nastąpiła istotna zmiana okoliczności, pozwalająca na zmianę wcześniejszego rozstrzygnięcia. Dalej sąd argumentował, że Skarżąca powinna mieć świadomość, że decyzji podatkowej może zostać nadana klauzula wykonawcza. W tym stanie rzeczy powinna zatem poczynić wcześniej stosowne oszczędności na poczet przyszłych kosztów sądowych. W ocenie sądu, nawet w obecnej sytuacji majątkowej Skarżącej pozostają środki wystarczające na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 2000 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącej podniosła zarzut naruszenia 243 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Pełnomocnik argumentowała, że w wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego sytuacja Skarżącej uległa zmianie w ten sposób, że spełnia ona obecnie przesłanki udzielenia pomocy w zakresie zwolnienia jej od wpisu od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu. Zasadnie sąd pierwszej instancji odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy – nie zaistniały bowiem przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłankami udzielenia prawa pomocy zawartymi w art. 246 § 1: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zwolnienie w zakresie częściowym). Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sytuacja majątkowa Skarżącej nie uległa istotnej zmianie. Bez wątpienia w opisanej we wniosku sytuacji, po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, Skarżącej pozostaje do dyspozycji mniejsza aniżeli wcześniej kwota; niemniej jednak – uwzględniwszy oprócz wydatków wymienionych we wniosku, koszty zakupu jedzenia – wciąż jest ona wstanie ponieść wydatek w wysokości 2000 zł tytułem wpisu od skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślić należy przy tym, że Skarżąca powinna była przewidzieć, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego w oparciu o decyzji podatkowe może w przyszłości zmniejszyć jej przychody. W tej sytuacji Skarżąca powinna była poczynić wcześniej niezbędne oszczędności, które pozwoliłyby jej pokryć koszty postępowania sądowego. Wobec uznania, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.