II OSK 2589/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz Sędziowie Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. NSA Zdzisław Kostka (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Paweł Konicki po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej J. K. – S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 czerwca 2013 r. sygn. akt III SA/Łd 253/13 w sprawie ze skargi J. K.- S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 24 czerwca 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 253/13, oddalił skargę J. K.-S. na decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z [...] grudnia 2012 r., nr [...], o wymeldowaniu J. K.-S. z miejsca pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ulicy [...] w Ł. Ponadto Sąd pierwszej instancji wyrokiem tym przyznał ze Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika skarżącej ustanowionego w ramach prawa pomocy wynagrodzenie. Wyrok ten został wydany w następujących istotnych okolicznościach sprawy. Prezydent Miasta Ł. decyzją z [...] grudnia 2012 r., powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, orzekł o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ulicy [...] w Ł. Organ administracji ustalił, że skarżąca nie przybywa w lokalu, z którego została wymeldowana. Ustalenia te oparł na dołączonych do akt przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową w Ł., która wniosła o wymeldowanie skarżącej, dokumentach potwierdzających przeprowadzenie przez Komornika sądowego egzekucji wyroku Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. z [...] kwietnia 2006 r., sygnatura akt [...], nakazującego skarżącej oraz J. K.-S. opuszczenie i opróżnienie lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w Ł. Wojewoda [...], rozpoznając odwołanie skarżącej, decyzją z [...] stycznia 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia organu pierwszej instancji, co do tego, że skarżąca opuściła lokal, w którym była zameldowana, w wyniku wykonania wyroku nakazującego jej opuszczenie i opróżnienie tego lokalu, dodając, że miało to miejsce 6 lipca 2012 r. Zaznaczył przy tym, że jeżeli opuszczenie miejsca stałego pobytu jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (np. w przypadku wykonania w drodze egzekucji wyroku nakazującego eksmisję z lokalu), to przy ustalaniu spełnienia przesłanek do wymeldowania przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że te działania organów najczęściej nie są zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal. Wyjaśnił też, że, podejmowane przez skarżącą działania o charakterze prawnym nie doprowadziły do podważenia legalności wspomnianego wyroku eksmisyjnego i w związku z tym nie mają znaczenia dla sprawy. Ponadto podkreślił, że w zakresie kompetencji organów administracji publicznej nie mieści się prawo do kwestionowania zgodności z prawem prawomocnych wyroków sądów powszechnych. W skardze skarżąca podniosła szereg zarzutów. Między innymi kwestionowała zgodność z prawem wyroku Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. z [...] kwietnia 2006 r., sygnatura akt [...], oraz przeprowadzonej jego egzekucji. Twierdziła też, że nie wykazano, aby lokal, w którym była zameldowana opuściła dobrowolnie. Podnosiła także, że został on sprzedany, mimo że wniosła pozew o wstrzymanie jego najmu i sprzedaży. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 34 k.p.a., twierdząc, że mimo jej żądania nie ustanowiono dla niej w postępowaniu administracyjnym kuratora. Sąd pierwszej instancji oddalając skargę uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż organy administracji prawidłowo ustaliły, że skarżąca opuściła lokal mieszkalny, w którym była zameldowana, w dniu 6 lipca 2012 r. w wyniku egzekucji wyroku Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. z [...] kwietnia 2006 r., sygnatura akt [...]. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych Sąd pierwszej instancji wskazał, że wykonanie eksmisji przez komornika jest równoznaczne z ustaniem pobytu osoby zameldowanej w lokalu. W związku z tym Sąd ten przyjął, że skarżąca w dniu 6 lipca 2012 r. opuściła lokal, w którym była zameldowana, co na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych uzasadniało jej wymeldowanie. Odnosząc się do zarzutów skarżącej związanych z kwestionowaniem zgodności z prawem wyroku Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. z [...] kwietnia 2006 r. oraz podejmowanymi przez nią różnymi działaniami prawnymi Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie mają one istotnego znaczenia skoro nie ulega wątpliwości, że wyrok ten był prawomocny i został wykonany. W związku z zarzutem naruszenia art. 34 k.p.a. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie było podstaw do jego stosowania, gdyż skarżąca brała udział w postępowaniu. W skardze kasacyjnej, zaskarżając wyrok Sądu pierwszej instancji w części oddalającej skargę, skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że opuszczenie lokalu mieszkalnego wskutek wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest zawsze opuszczeniem lokalu w rozumieniu tego przepisu oraz jego niewłaściwe zastosowanie poprzez uznanie, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. z [...] kwietnia 2006 r. potwierdza zaistnienie przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu, w sytuacji, gdy wyrok ten nie jest wydany w stosunku do skarżącej, - art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że załączony przez skarżącą do odwołania pozew o wstrzymanie wykonania wynajmu lub sprzedaży lokalu, którego dotyczy sprawa, oraz złożone na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji pozew o zawieszenie postępowania komorniczego i skarga na czynności komornika nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy oraz poprzez nieuwzględnienie pozostałych załączonych do odwołania pism oraz złożonego na rozprawie wniosku o wstrzymanie wykonania eksmisji, świadczących o braku zgody skarżącej na eksmisję i próbie przeciwdziałania jej. Uzasadniając skargę kasacyjną skarżąca twierdziła, że art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy wykładać w ten sposób, iż na równi z dobrowolnym opuszczeniem miejsca zameldowania należy traktować usunięcie z niego pod przymusem, ale wówczas, gdy osoba usunięta godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych, mających umożliwić jej powrót do lokalu. W związku z tym wskazano, że skarżąca składała liczne pisma kwestionujące wyrok Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. z [...] kwietnia 2006 r. oraz jego egzekucję. Ponadto wskazano, że wyrok ten nie został wydany przeciwko skarżącej, lecz przeciwko J. K.-S. W oparciu o przytoczone podstawy kasacyjne wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącej ustanowionemu w ramach prawa pomocy. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła [...] Spółdzielnia Mieszkaniowa w Ł., wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jednolity tekst ustawy - Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej wniosek (uchylenie zaskarżonego wyroku) i podstawy (wskazane naruszenia przepisów prawa). Rozpoznając zatem w tak określonych granicach sprawę NSA uznał, że skarga kasacyjna nie jest zasadna. Przytoczone podstawy kasacyjne nie są zasadne, gdyż art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r., nr 139, poz. 993 ze zm.) musi być interpretowany w ten sposób, że opuszczenie miejsca stałego pobytu, o którym w nim mowa, to także opuszczenie pod przymusem realizowanym przez upoważnione do tego organy Państwa. Żadne racje nie przemawiają za tym, aby przyjąć odmienną wykładnię. Obowiązek meldunkowy ma charakter ewidencyjny – chodzi o rejestrację danych o miejscu pobytu osób (art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych – i nic nie przemawia za tym, aby w razie opuszczenia miejsca pobytu w wyniku przymusu państwowego utrzymywać w rejestrze dane, które są niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy. Nie jest też uprawniona wykładnia tego przepisu polegająca na przyjęciu, że w razie opuszczenia miejsca stałego pobytu w wyniku przymusu państwowego można uznać, iż opuszczenie nastąpiło dopiero wtedy, gdy osoba zainteresowana z tym się zgodzi. Łatwo dostrzec, że taka wykładnia doprowadziłaby do utrzymywania się rozbieżności pomiędzy rzeczywistym stanem rzeczy a stanem zapisanym w ewidencji. Istota przymusu państwowego (postępowania egzekucyjnego) polega na tym, że jest on stosowany w przypadku oporu, a więc w przypadku eksmisji, gdy brak jest zgody na opuszczenie miejsca pobytu. Tym samym w rozpoznawanej sprawie nie miały znaczenia wszystkie te okoliczności, które dotyczyły starań skarżącej o zakwestionowanie wyroku Sądu Rejonowego dla [...] w Ł. z [...] kwietnia 2006 r., sygnatura akt [...], oraz jego egzekucji. Dotyczy to także zarzutu sprawdzającego się do twierdzenia, że wyrok ten nie dotyczy skarżącej. Niezależnie od tego zauważyć należy, że z akt sprawy wynika, iż pomyłka w nazwisku skarżącej była oczywistą omyłką sprostowaną przez Sąd Rejonowy dla [...] w Ł. postanowieniem z [...] października 2008 r. Mając powyższe na uwadze NSA uznał, że skarga kasacyjna jest pozbawiona usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił ją. Odnośnie do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu NSA wyjaśnia, że nie orzekł w wyroku o tym żądaniu, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Z kolei wobec zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz biorącej udział w postępowaniu sądowym [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w Ł. należy zauważyć, że z art. 203 i art. 204 p.p.s.a., regulujących od strony podmiotowej w sposób wyczerpujący zasady zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie wynika możliwość zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz strony postępowania przed sądem administracyjnym, która nie jest organem administracji lub skarżącym albo nie wniosła skutecznej skargi kasacyjnej.