IV SA/Wa 2706/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, Protokolant ref. staż. Paweł Smulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2013 r. sprawy ze skargi J. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej J. A. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] lipca 2012r. Burmistrz W. orzekł o wymeldowaniu J.A.z pobytu stałego z budynku nr [...] przy ul. [...] w R.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że z przesłuchania wnioskodawcy D. F. oraz zainteresowanej J. A. wynika, że ta ostatnia w maju 2012r. opuściła przedmiotowy lokal i zabrała część swoich rzeczy, co do pozostałych przedmiotów – odebrała je w obecności funkcjonariuszy policji w dniu 5 lipca 2012r. J. A. stwierdziła, że wskutek wymiany zamków dokonanej przez D.F. w maju 2012r. nie mogła wejść do budynku, w którym zamieszkiwała razem z ojcem D. F. Natomiast D. F. stwierdził, że po wyprowadzeniu J. A. dokonał wymiany zamków, co miało miejsce 1 czerwca 2012r. Jego zdaniem wymieniona dobrowolnie opuściła lokal. D. F. jest jedynym spadkobiercą po swoim ojcu, natomiast J.A. pozostawała w długoletnim nieformalnym związku ze S. F. Organ stwierdził następnie, że nie są prowadzone żadne sprawy o wprowadzenie wymienionej do budynku przy ul. [...] w R.. W ocenie organu podjęte działania tj. interwencja funkcjonariuszy policji nie doprowadziły do ponownego zamieszkania J. A. w spornym budynku. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. A. podnosząc, co następuje: - organ poprzestał na ustaleniu fizycznego opuszczenia lokalu poprzestając na oświadczeniach stron i nie przeprowadzając postępowania wyjaśniającego, - zainteresowana zeznała, że nie wyprowadziła się dobrowolnie z budynku, lecz D. F. wymienił zamki i w ten sposób uniemożliwił dostęp do mieszkania, - organ nie wystąpił o stosowne dokumenty, aby ustalić interwencje policji, które miały miejsce na posesji, - pomocne wyjaśnieniu sprawy byłoby przesłuchanie bezstronnych świadków i dokonanie oględzin budynku, - z zeznań zainteresowanej wynika, że nie opuściła ona dobrowolnie budynku, - zwraca uwagę na krótki odstęp czasu pomiędzy powiadomieniem jej o wszczęciu postępowania, a jego zakończeniem, - podnosi, że nie miała możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz nie mogła uczestniczyć w czynnościach prowadzonych przez organ. Pismem z dnia 31 sierpnia 2012r. J. A. wniosła o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków B. A. i A.A. na okoliczność niedobrowolnego i nietrwałego opuszczenia budynku przy ul. [...] w N. oraz przeprowadzenie oględzin lokalu na okoliczność pozostawienia tam rzeczy stanowiących jej własność. Rozpoznając przedmiotowe odwołanie Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2012r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza W. Wojewoda powtórzył argumentację organu pierwszej instancji. Nadmienił, że z uzyskanej informacji z Komendy Powiatowej Policji w W. wynika, że w okresie od 1 maja 2012r. do 28 sierpnia 2012r. przeprowadzono pod spornym adresem 6 interwencji, dwie na wniosek J. Ar., pozostałe zaś na wniosek D. F. Wojewoda stwierdził, że wymieniona nie mieszka w budynku przy ul. [...] w R., a adres ten nie stanowi miejsca w którym skoncentrowane byłyby jej sprawy rodzinne, osobiste i majątkowe. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ stwierdził, że za równoznaczną z dobrowolnym wyprowadzeniem się należy uznać sytuację, w której osoba zameldowana w lokalu została siłą usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała z prawnych środków umożliwiających jej powrót do lokalu. J.A. nie podjęła żadnych środków w celu obrony swoich praw do zamieszkiwania w budynku. Zdaniem organu zaakceptowała istniejącą sytuację. Dalej wskazano, że organ odstąpił od przesłuchania wnioskowanych świadków oraz przeprowadzenia oględzin lokalu. Wymieniona żądała przesłuchania świadków na okoliczność, że niedobrowolnie i nietrwale opuściła miejsce pobytu stałego. Tymczasem przesłanki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności zostały wykazane przez przeprowadzenie innych dowodów. Ponadto ze względu na więzy rodzinne wnioskowanych świadków z J. A. wiarygodność tych świadków jest wątpliwa. Również przeprowadzenie oględzin budynku jest niezasadne gdyż zarówno strony postępowania, jak i policja wyjaśnili, że skarżąca odebrała swoje rzeczy. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wniosła J.A. zarzucając naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 7, 77 § 1 i 80 kpa polegające na zaniechaniu podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, jak również zaniechanie ocen w oparciu o cały zebrany materiał dowodowy - art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Skarga wnosi o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu podniesiono, że nie jest wiadomym w oparciu o jakie dowody organ poczynił ustalenia faktyczne. Zważywszy, że jedynymi dowodami były zeznania stron wydaje się, że owe ustalenia poczynione zostały w oparciu o twierdzenia D.F., który jest w takim samym stopniu zainteresowany wynikiem postępowania jak J. A. Skarżąca złożyła wnioski dowodowe na okoliczność, że nie nastąpiło świadome, dobrowolne i trwałe opuszczenie lokalu przez nią. Tymczasem organ ustalił okoliczność przeciwną, nie wskazując w oparciu o jakie dowody to czyni. Tym samym wnioski dowodowe skarżącej oddalił. Dalej organ nie odniósł się do zarzutu odwołania, że na etapie postępowania przez organem pierwszej instancji nie mogła złożyć wniosków dowodowych. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, zajmując stanowisko jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej P.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Badając zaskarżoną decyzję w świetle zarzutów skargi należy podkreślić, że zasadniczym argumentem podniesionym przez skarżącą w odwołaniu była próba wykazania - poprzez następnie złożone wnioski dowodowe (pismo z dnia 31 sierpnia 2012r.), że organ niezasadnie zawęził postępowanie dowodowe do przesłuchania jedynie stron zainteresowanych, tymczasem nowe dowody miały wykazać, że J. A. nie opuściła adresu zameldowania dobrowolnie i trwale. Sąd zatem badając ten zarzut doszedł do wniosku, że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przez organ II instancji zasady ogólnej postępowania administracyjnego sformułowanej w art. 15 kpa w związku z art. 138 § 1 pkt 1 i art. 107 § 3 kpa. Zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Oznacza to, że zadaniem organu drugiej instancji nie jest kontrola decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, ale rozpatrzenie wszystkich żądań strony, w tym sformułowanych na etapie postępowania odwoławczego i ustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu decyzji. Zasada dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez stosowne organy, ale konieczne jest aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego, tak by dwukrotnie oceniono dowody, przeanalizowano wszystkie argumenty podnoszone do czasu ostatecznego zakończenia sprawy. Oznacza to, że strona ma prawo podnosić zarzuty oraz składać wnioski dowodowe nie tylko przed organem I instancji, lecz także w toku postępowania odwoławczego, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Skarżąca wskazała zarówno środki dowodowe oraz okoliczności, na jakie mają zostać przeprowadzone. Od początku bowiem kwestionuje przyznaną przez organ przesłankę dobrowolności oraz trwałości opuszczenia miejsca zameldowania. Organy obydwu instancji ustaliły, że skarżąca opuściła trwale i dobrowolnie miejsce pobytu wyłącznie w oparciu o zeznania zainteresowanego w sprawie wnioskodawcy D. F. Zeznania zaś wnioskodawcy i skarżącej różnią się co do istotnego faktu. Mianowicie zainteresowana podawała, iż D. F. zmienił zamki w drzwiach i z tego powodu nie mogła wejść do budynku, co miało miejsce pod koniec maja 2012r., natomiast D. F. oświadczył, że zmiana zamków nastąpiła po dobrowolnym opuszczeniu lokalu przez J. A. Okoliczność ta ma znaczenie w sprawie, bowiem wymiana zamków stanowi zewnętrzny przejaw pozbawienia posiadania i podmiotowi pozbawionemu posiadania daje uprawnienie do domagania się jego przywrócenia. W tym celu konieczne jest wytoczenie powództwa posesoryjnego przed sądem powszechnym. Gdyby natomiast owa wymiana nastąpiła – jak twierdzi wnioskodawca – po opuszczeniu lokalu przez skarżącą wówczas nie mogłaby ona twierdzić, że to zdarzenie pozbawiło ją możliwości zamieszkiwania w spornym budynku. Oczywiście nie oznacza to, że nie mogła zostać zmuszona do opuszczenia domu innymi działaniami wnioskodawcy, nie mniej jednak powód podawany przez nią tj. wymiana zamków nie znalazłby potwierdzenia w materiale dowodowym. Ta rozbieżność w zeznaniach stron świadczy o tym, że materiał dowodowy na którym oparł się organ I instancji nie był jednoznaczny. Nie wyjaśniono przy tym, dlaczego akurat organ dał wiarę zeznaniom D. F. Skarżąca wnosiła o przesłuchanie świadków na okoliczność, że nie opuściła dobrowolnie i trwale miejsca pobytu. Organ natomiast – w sytuacji gdy ten fakt pozostaje sporny pomiędzy obydwiema równie zainteresowanymi stronami – po pierwsze stwierdził, iż okoliczności, które chciałaby wykazać tymi środkami dowodowymi zostały wykazane innymi dowodami, a po drugie dokonał niejako z góry wiarygodności zeznań przed ich złożeniem. Przede wszystkim celem skarżącej było poprzez wnioskowane dowody wykazanie, że opuściła miejsce zamieszkania pod przymusem, a pobyt jej poza domem nie ma charakteru trwałego, lecz przejściowy. Organ nie był władny twierdzić, że te okoliczności wynikały z zebranego dotąd materiału dowodowego i nie ma potrzeby wobec tego uzupełnienia materiału dowodowego, bo jak wynika z uzasadnienia decyzji przyjął, iż skarżąca opuściła dobrowolnie miejsce zamieszkania, a jeśli już pod przymusem - to nie podjęła działań prawnych w celu przywrócenia stanu poprzedniego. Faktem jest, że skarżąca nie wykazała, aby złożyła pozew o ochronę naruszonego posiadania, nie mniej jednak nie oznacza to, że nie może dowodzić, iż opuszczenie domu nie było dobrowolne. Z tym wiąże się aspekt trwałości tego opuszczenia. Organ zupełnie pominął fakt, że opuszczenie w maju 2012r, jeżeli miało charakter niedobrowolny – a tego organ w ocenie Sądu nie wyjaśnił odmawiając wnioskowanych dowodów, gdyż oparł się jedynie na twierdzeniach wnioskodawcy – i orzeczenie wymeldowania już we wrześniu tego samego roku świadczyć może o braku trwałości tego opuszczenia. Trwałe bowiem opuszczenie wskazuje na ustabilizowanie nowego stanu faktycznego w czasie i przestrzeni w taki sposób, że to opuszczenie nastąpiło nieodwracalnie i nie ma szans aby ten nowy stan faktyczny mógł ulec zmianie wskutek działań zainteresowanej. Organ natomiast w uzasadnieniu decyzji poprzestał jedynie na stwierdzeniu, że opuszczenie miało charakter trwały, nie przeanalizował zaś okoliczności faktycznych, które przemawiają za taką konkluzją. Kwestia czasu ma także znaczenie ze względu na to, że prawodawca przewidział termin, którego upływ powoduje bezskuteczność wywiedzenia powództwa o przywrócenie posiadania. Tym terminem jest okres jednego roku od dnia naruszenia posiadania (art. 344 § 2 kc). Po upływie wzmiankowanego terminu roszczenie wygasa. W ocenie Sądu, jeżeli ustabilizowanie zdarzeń i prawna legitymizacja działania niezgodnego z prawem została określona w czasie w taki sposób, świadczy to, że przed upływem terminu rocznego trudno mówić o trwałości sytuacji wytworzonej wskutek niedobrowolnego opuszczenia. Stąd też znaczenia nabiera kwestia bezspornego ustalenia, czy opuszczenie miało charakter dobrowolny – jak twierdzi wnioskodawca, czy też J. A. działała po przymusem spowodowanym wymianą zamków i w konsekwencji niemożnością zamieszkiwania przy ul. [...] To zaś powinno zostać wyjaśnione poprzez uzupełnienie postępowania dowodowego, jak wnosiła skarżąca. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1c) P.p.s.a. skargę uwzględnił. Pkt 2. wyroku znajduje oparcie w art. 152 P.p.s.a. O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a.