II OZ 508/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 1243/12 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. S. na postanowienie Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 20 grudnia 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wraz ze skargą na postanowienie Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy z dnia [...] października 2012 r., wpłynął wniosek D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj.: zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Wniosek skarżący uzasadnił trudną sytuacją finansową oraz zdrowotną – choruje na stwardnienie rozsiane. Samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, korzysta z pokoju użyczonego przez brata. Utrzymuje się ze świadczenia rentowego w wysokości 590 zł miesięcznie, które w całości przeznacza na swe utrzymanie. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 13 lutego 2013 r. zobowiązano skarżącego do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i zdrowotną poprzez złożenie: decyzji organu ZUS przyznającej świadczenie rentowe, odcinka renty, dokumentacji medycznej, potwierdzonej przez lekarza orzecznika ZUS, z której wynikałoby, że skarżący jest inwalidą, orzeczenia sądu, z którego wynikałoby, że pozostaje z żoną J. W. w separacji czy też uzyskał rozwód. Wezwanie zostało doręczone w dniu 6 marca 2013 r. Postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oddalił wniosek D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący złożył sprzeciw na powyższe postanowienie w dniu 19 kwietnia 2013 r., załączając do niego kartę informacyjną wydaną przez Klinikę [...] w B. z dnia [...] czerwca 2005 r., z której wynika, że u skarżącego rozpoznano stwardnienie rozsiane. Do sprzeciwu skarżący załączył również umowę użyczenia skarżącemu łóżka rehabilitacyjnego, pokrowca na materac, oraz wózka inwalidzkiego. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bd 1243/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd stwierdził, że skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów postępowania. Wskazał, że skarżący nie wykonał wezwania referendarza sądowego z dnia 18 lutego 2013 r., co do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną i zdrowotną. Nie załączył ich również do sprzeciwu. Przede wszystkim wnioskodawca nie przedłożył: decyzji organu ZUS przyznającej świadczenie rentowe, odcinka renty, dokumentacji medycznej, potwierdzonej przez lekarza orzecznika ZUS, z której wynikałoby, że skarżący jest inwalidą, orzeczenia sądu, z którego wynikałoby, że pozostaje z żoną J. W. w separacji czy też uzyskał rozwód. Skarżący w żaden sposób nie uzasadnił też wniesionego sprzeciwu. Informacji o stanie majątkowym skarżący nie poparł on zatem dowodami, o które był wzywany i z tego powodu jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek dowodzenia swych racji, musi się liczyć z tym, że brak współdziałania z sądem będzie skutkował negatywnym dla niego rozstrzygnięciem. Zażaleniem D. S. zaskarżył powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W zażaleniu skarżący podniósł, że nie składał zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe (2011 i 2012) ponieważ otrzymuje rentę inwalidzką w wysokości 590 zł z powodu stwierdzonego u niego stwardnienia rozsianego. Wskazał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i żyje w faktycznej separacji z żoną. Oświadczył także, że nie posiada kont, lokat dewizowych i rachunków bankowych, że ostatnio korzystał z turnusu rehabilitacyjnego, otrzymał nowe łóżko podnoszone elektrycznie oraz wózek inwalidzki, ponieważ nie porusza się na własnych siłach. Podniósł też, że nie jest osobą bezrobotną, gdyż trwale i przewlekle choruje i z tego tytułu przyznano mu rentę. Podkreślił, że korzysta obecnie z pokoju, który użycza mu brat i w zamian za to nie płaci czynszu. Dokłada się jednak do kosztów (380 zł do żywności, 60 zł do energii elektrycznej, 100 zł do kosztów ogrzewania, 50 zł do środków higieny i czystości). Nie posiada ponadto żadnych oszczędności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona zobowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak przyjęto w judykaturze, dopiero fakt niedopełnienia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. - wezwał wnioskodawcę do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Wezwany nie uczynił jednak zadość wezwaniu, bowiem nie udzielił odpowiedzi na wszystkie postawione w nim pytania oraz nie przedstawił wszystkich wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego. Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy zarzucić błędu - słusznie bowiem Sąd ten uznał, że skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie było zatem podstaw prawnych do udzielenia mu prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. Nie znajdując zatem usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.