II GZ 260/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia L. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 1114/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem zaskarżonym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. odmówił L. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Ł. z dnia [...] października 2012 r. przedmiocie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. W uzasadnieniu Sąd podał, że ze złożonego przez skarżącego formularza PPF wynika, że jest on osobą bezrobotną, a prowadząca z nim wspólne gospodarstwo domowe żona oraz syn również nie uzyskują żadnych dochodów; jest właścicielem domu o powierzchni 32 m 2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 22,80 ha; nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Zarządzeniem z dnia 24 stycznia 2013 roku L. Z. został wezwany do nadesłania zaświadczenia o posiadanych rachunkach bankowych, kontach i lokatach bankowych oraz wyciągów z tych kont i rachunków z okresu ostatnich sześciu miesięcy, a w szczególności rachunku ustanowionego dla regulowania wpłat z tytułu dopłat bezpośrednich i innych świadczeń budżetowych; zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego oraz informacji o otrzymanych dopłatach bezpośrednich; sprecyzowania kosztów bieżącego utrzymania w gospodarstwie domowym oraz wskazanie źródeł środków finansowych służących pokryciu kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył do Sądu zaświadczenie z banku o nieposiadaniu przez siebie rachunków oraz lokat bankowych oraz o posiadaniu przez żonę rachunku bankowego niewykazującego obrotów. Zarządzeniem z dnia 19 lutego 2013 r. referendarz sądowy ponownie wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wobec braku nadesłania wystarczających informacji o stanie majątkowym. Postanowieniem z dnia 28 marca 2013 roku referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Ł. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sprzeciwie skarżący wskazał, że kilkakrotnie ubiegał się o przyznanie prawa pomocy i nigdy nie żądano od niego podania informacji, których w niniejszej sprawie zażądał od niego referendarz sądowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wyjaśnił, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedstawienia dokładnych informacji na temat swojego stanu rodzinnego, majątku i dochodów. W jego interesie jest pełne wyjaśnienie sytuacji materialnej oraz możliwości płatniczych. Złożone oświadczenie w tym zakresie ma być wystarczającą podstawą do rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. W razie podania niewystarczających danych we wniosku o przyznanie prawa pomocy sąd może wezwać do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wnioskodawca jest zobligowany do dostarczenia odpowiednich dokumentów wskazujących na obiektywny brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. W niniejszej sprawie skarżący nie udowodnił, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z tym, że dane zamieszczone przez niego we wniosku nie były wystarczające wezwano go do uzupełnienia informacji poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. L. Z. nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego ustanowionego dla wpłat z tytułu dopłat bezpośrednich i innych świadczeń budżetowych. Nie przekazał Sądowi informacji o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich w ostatnich latach, mimo wskazania faktu otrzymania tych dopłat we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący podniósł w swoich pismach, że utrzymuje się z rolnictwa. Nie nadesłał jednak zaświadczenia o dochodowości gospodarstwa rolnego, do którego złożenia został wezwany, nie sprecyzował również aktualnych kosztów, które ponosi w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w tym kosztów utrzymania posiadanego domu, nie zostało wyjaśnione źródło finansowania bieżących opłat, które skarżący niewątpliwie ponosi. Wobec tego, że skarżący nie wyjaśnił dokładnie swojej sytuacji finansowej to tym samym nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. L. Z. zaskarżył powyższe postanowienie zażaleniem wnosząc o jego uchylenie w całości i uwzględnienie wniosku. W uzasadnieniu podał, że ma problemy ze zrozumieniem treści pism urzędowych. Podał, że "środki przyznane w ramach dopłat w ostatnich 5 latach zostały wprawdzie przyznane, ale wstrzymywano zawsze ich wypłatę", zatem faktycznie od 8 lat nie otrzymał żadnych dopłat. Obecne koszty utrzymania gospodarstwa domowego wynoszą 300 zł. Z prowadzenia gospodarstwa rolnego uzyskuje kwotę ok. 100 zł, poza tym utrzymuje się ze sprzedaży rzeczy znalezionych oraz złomu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Należy podkreślić, że stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez Sąd. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie kluczowe znaczenie ma fakt, że zarządzeniem z 24 stycznia 2013 r. skarżący został wezwany do nadesłania szeregu dokumentów, które miały umożliwić ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. W wykonaniu tego wezwania skarżący nadesłał jedynie zaświadczenie z banku o nieposiadaniu przez siebie rachunków oraz lokat bankowych oraz o posiadaniu przez żonę rachunku bankowego niewykazującego obrotów. Zarządzeniem z dnia 19 lutego 2013 r. skarżący został ponownie wezwany do nadesłania dokumentów mających umożliwić ocenę jego sytuacji finansowej jednakże żądanych informacji nie nadesłał. W związku z powyższym Sądowi I instancji rozpoznającemu wniosek o przyznanie prawa pomocy nie była znana dochodowość gospodarstwa rolnego, koszty bieżącego utrzymania w gospodarstwie domowym, ani źródło, z którego finansowane są codzienne wydatki. Skarżący nie wyjaśnił także kwestii związanych z wysokością otrzymywanych dopłat bezpośrednich. Przedstawione przez skarżącego oświadczenia należało uznać za niewystarczające do odtworzenia jego sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Trafności podjętego przez Sąd I instancji rozstrzygnięcia nie podważają również argumenty podniesione w zażaleniu. W szczególności nie jest jasne sformułowanie, że "środki przyznane w ramach dopłat w ostatnich 5 latach zostały wprawdzie przyznane, ale wstrzymywano zawsze ich wypłatę". Fakt, że skarżący (jak podnosi w zażaleniu) ma problemy ze zrozumieniem treści pism urzędowych nie może stanowić argumentu uzasadniającego uchylenie zaskarżonego orzeczenia, ponieważ skierowane do skarżącego wezwanie sformułowane było w sposób jasny, niemogący budzić żadnych wątpliwości. W wezwaniu wypunktowane zostały dokumenty, które miały zostać nadesłane przez skarżącego – dwa z wymienionych tam dokumentów zostały przez skarżącego nadesłane. Poza tym, należy zwrócić uwagę, że wezwanie było ponowione, co powinno zasugerować skarżącemu, że wymagane przez Sąd informacje mają istotne znaczenie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.