VII SA/Wa 2737/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska – Rzepecka, Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Protokolant Spec. Eliza Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2013 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia (...) sierpnia 2012 r. znak: (...) w przedmiocie stwierdzenia braku naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego skargę oddala Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej Prezes Urzędu) decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] na podstawie art. 205 b ust. 1 pkt.1 ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (Dz. U. z 2006 r. Nr 100 poz. 696) w związku z art. 104 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z późn. zm. – dalej k.p.a.) oraz art. 7 ust. 1 lit. a, art. 8 ust.1, art. 9 ust.1 i ust. 2 w zw. z art. 6 rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91 (Dz. U. UE L 46 z 17 lutego 2004 r.), po rozpatrzeniu skargi P. M. stwierdził brak naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...] S.A. przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004, w związku z odwołaniem rejsu nr [...] w dniu [...] stycznia 2010 r. i opóźnieniem rejsu [...] w dniu [...] stycznia 2010 r. na trasie [...] – [...]. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył P. M. – pasażer domagający się odszkodowania. Po rozpatrzeniu ww. wniosku Prezes Urzędu decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...] utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję. Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucił organowi brak dostatecznych ustelń faktycznych, co do przyczyn odwołania lotu z dnia 10 stycznia 2010r. i opóźnienia lotu z dnia 11 stycznia 2010r., w szczególności domagał się ustalenia: - czy opady śniegu w styczniu w [...] miały charakter nadzwyczajny, - czy i z jakim wyprzedzeniem można było przewidzieć zaistnienie trudnych warunków atmosferycznych w [...], - czy na etapie planowania lotu przewoźnik uwzględnił ryzyko opóźnienia (odwołania) lotu związanego z ewentualnym zaistnieniem takich okoliczności, - możliwości wykonania lotu przez załogę z innymi uprawnieniami lub na innym typie statku powietrznego, aby nie doszło do odwołania lotu, - czy można było pasażerowi zmienić rezerwację, tak by dotarł do [...] tego samego dnia, chociażby przez inne porty lotnicze, - do której godziny trwały trudne warunki atmosferyczne i czy po ich ustaniu nie można było wykonać lotu, - czy złe warunki pogodowe na lotnisku [...] miały charakter nadzwyczajny, - czy i z jakim wyprzedzeniem można było przewidzieć zaistnienie trudnych warunków atmosferycznych na tym lotnisku, - czy na etapie planowania lotu przewoźnik uwzględnił ryzyko opóźnienia (odwołania) lotu związanego z ewentualnym zaistnieniem takich okoliczności, - czy można było zmienić pasażerowi rezerwację, by tak dotarł do [...] tego samego dnia z opóźnieniem nieprzekraczającym trzy godziny, chociażby przez inne porty lotnicze. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych we wniosku i ponownie, analizując zebrany materiał dowodowy Prezes Urzędu ustalił, że skarżący miał potwierdzoną rezerwację na rejs [...] obsługiwany przez przewoźnika lotniczego [...] S.A. w dniu 10 stycznia 2010 r. o godzinie 17:20 z [...] do [...], a następnie miał lecieć z [...] do [...]. Lot ten został odwołany, a pasażerowi zaproponowano przelot alternatywny następnego dnia rejsem [...] i [...] na tej samej trasie. Jednak z powodu opóźnienia rejsu [...] pasażer nie zdążył na drugi rejs alternatywny, dlatego też przewoźnik zaoferował mu przelot z [...] do [...] rejsem [...]. Pasażer w [...] zamiast o 22:20 w dniu 10 stycznia 2010 r. wylądował o 17:15 następnego dnia (odległość pomiędzy [...], a [...] mierzona metodą trasy po ortodromie wynosi 1074 kilometry). W odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego organ wskazał, że zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. a w związku z art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia, dla wszystkich lotów odwołanych o długości poniżej 1500 kilometrów przysługuje odszkodowanie w wysokości 250 EUR. Zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia, w przypadku odwołania lotu, pasażerowie których odwołanie dotyczy, mają prawo do ww. odszkodowania od obsługującego przewoźnika, chyba że przewoźnik udowodni, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Zgodnie z punktem 14 Preambuły rozporządzenia, za nadzwyczajne okoliczności można uznać m.in. warunki meteorologiczne uniemożliwiające wykonanie danego lotu. Organ ustalił, że przyczyną odwołania lotu z 10 stycznia 2010 r. były złe warunki pogodowe (silne opady śniegu) w [...] i wprowadzone w tym dniu ograniczenia przestrzeni powietrznej (problemy z odśnieżaniem pasów i stanowisk postojowych, wprowadzono liczne ograniczenia ruchowe w przestrzeni powietrznej, ograniczenia startów i lądowań, kolejki do odladzania, lądowań i startów). Jako dowód na te okoliczności przewoźnik przedłożył depeszę METAR dla lotniska w [...], wydruk z systemu Eurocontrol obrazujący ograniczenia przestrzeni powietrznej oraz wyjaśnienia z centrum operacyjnego. Dokumenty te zostały poddane analizie ekspertów z zakresu operacji lotniczych. W opinii Dyrektora Departamentu Operacyjno - Lotniczego lot został zasadnie odwołany, bowiem 10 stycznia 2010 r. na lotnisku w [...] z powodu opadu śniegu ograniczona była widzialność, na pasie startowym zalegał śnieg, panowały złe warunki hamowania. Potwierdzają to depesze METAR, NOTAM i SNOWTAM. W dalszej części uzasadnienia decyzji, organ wskazał, iż obfite opady śniegu, paraliżujące prace lotniska, stanowią okoliczność nadzwyczajną. Nie ma przy tym większego znaczenia, z jakim wyprzedzeniem te warunki można przewidzieć, gdyż z punktu widzenia obowiązku wypłaty odszkodowania istotne jest czy przewoźnik mógł podjąć racjonalne środki by uniknąć nadzwyczajnych okoliczności. Jeżeli chodzi o zapobieganie złym warunkom meteorologicznym, to nie ma takich środków, by przewoźnik mógł im zapobiec. Czym innym jest bowiem zapobieganie wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności, a czym innym jest zapobieganie odwołaniu lotu. Jak wskazał Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 12 maja 2011 r. w sprawie C-294/10, przewoźnik ma obowiązek na podstawie art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 261/2004 podjęcia wszelkich rozsądnych środków w celu uniknięcia nadzwyczajnych okoliczności, w tym powinien rozsądnie na etapie planowania lotu wziąć pod uwagę ryzyko opóźnienia związanego z ewentualnym zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności. Trudno na etapie planowania lotów, na kilka miesięcy wcześniaj przewidzieć, którego dnia wystąpią złe warunki pogodowe. Organ stwierdził, że przewoźnik był gotowy do wykonania lotu, a brak możliwości jego realizacji nie wynikał z braku uprawnień załogi do jego wykonania w trudnych warunkach czy z właściwości statku powietrznego. Przewoźnik nie mógł wykonać lotu, ponieważ nałożyły się na siebie dwie nadzwyczajne okoliczności: złe warunku pogodowe oraz ograniczenia wprowadzone przez Eurocontrol - organ zarządzający ruchem lotniczym, na którego decyzje przewoźnik nie ma wpływu. Zwolnienie z odpowiedzialności odszkodowawczej powoduje wystąpienie choćby jednej nadzwyczajnej okoliczności. Zatem nawet jeżeli warunki pogodowe pozwalały na ograniczoną liczbę startów samolotów, to jednak nie każdy samolot mógł wystartować, co było podyktowane decyzją organu kontroli ruchu lotniczego. Punkt 15 preambuły do rozporządzenia przewidział taką sytuację i zakwalifikował ją jako niezależną nadzwyczajną okoliczność: ,,za nadzwyczajne okoliczności powinno się uważać sytuację, gdy decyzja kierownictwa lotów w stosunku do danego samolotu spowodowała danego dnia powstanie dużego opóźnienia, przełożenie lotu na następny dzień albo odwołanie jednego lub więcej lotów tego samolotu pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków przez zainteresowanego przewoźnika, by uniknąć tych opóźnień lub odwołań lotów ". Organ uznał, że przewoźnik nie mógł uniknąć zarówno nadzwyczajnych okoliczności jak i odwołania lotu. Przedmiotowy lot został odwołany w wyniku zbiegu nadzwyczajnych zdarzeń tj. warunków pogodowych i ograniczeń ruchu wprowadzonych przez Eurocontrol. Dalej organ wskazał, że zmiana rezerwacji, tak by skarżący dotarł do Luksemburga tego samego dnia, chociażby przez inne porty lotnicze nie była możliwa. Nadzwyczajne okoliczności dotyczyły portu wylotu z [...] i utrudnienia dotknęły również innych przewoźników w tym dniu. Oceniając okoliczności w jakich doszło do opóźnienia lotu w dniu 11 stycznia 2010 r. o 51 minut w wylocie i 1 godzinę w przylocie, Prezes Urzędu wskazał, że były to złe warunki pogodowe na lotnisku docelowym w [...] i wprowadzone ograniczenia przestrzeni powietrznej. Ustalił powyższe na podstawie dowodu przedłożonego przez przewoźnika tj. depeszy METAR dla lotniska w [...] i wydruk z systemu Eurocontrol obrazujący ograniczenia przestrzeni powietrznej. Dokumenty te były poddane analizie ekspertów z zakresu operacji lotniczych. W opinii Dyrektora Departamentu Operacyjno - Lotniczego warunki meteorologiczne, mimo iż nie były dobre, nie uniemożliwiały wykonania lotu, który doznał opóźnienia w wyniku ograniczeń wprowadzonych przez organ kontroli ruchu lotniczego - Eurocontrol. Organ, stwierdził że w tym przypadku to nie pogoda miała charakter nadzwyczajny, ale spowodowane gorszą pogodą decyzje kierownictwa lotów (Eurocontrol). Biorąc pod uwagę ustalone wyżej okoliczności, Prezes Urzędu stwierdził brak naruszenia przez [...] S.A. art. 7 ust. 1 lit. a w związku z art. 5 ust. 1 lit. c oraz art. 8 ust. 1 lit. b ww. rozporządzenia. P. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Urzędu z dnia [...] sierpnia 2012 r. utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] marca 2012 r., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż decyzja z dnia [...] sierpnia 2012 r., jak i poprzedzająca ją decyzja opierają się na błędnym założeniu, iż do zwolnienia przewoźnika lotniczego z odpowiedzialności odszkodowawczej, o której mowa w art. 7 rozporządzenia nr 261/2004, wystarczyło wykazanie samego istnienia nadzwyczajnych okoliczności. Ponadto dodał, iż Prezes Urzędu pominął w swoich decyzjach, to że: - rozporządzenie nr 261/2004 wymaga od przewoźnika wcześniejszego poinformowania pasażerów o odwołaniu lotu w celu umożliwienia im dokonania zmiany planów podróży (art. 5 ust. 1 lit. c oraz ust. 4); - decyzja kierownictwa lotów może stanowić okoliczność nadzwyczajną wyłącznie, gdy jest skierowana do danego, konkretnego samolotu oraz wyłącznie wówczas, gdy powoduje duże opóźnienie (art. 5 ust. 3 w związku z pkt 15 preambuły do rozporządzenia nr 261/2004). Skarżący, odnosząc się do lotu z dnia 10 stycznia 2010 r., podkreślił że zimą tego roku w [...], obfite opady śniegu trwały przez dłuższy czas, co było okolicznością powszechnie znaną i z wyprzedzeniem zapowiadaną. Przewoźnik mógł więc ze stosownym wyprzedzeniem, ustalić występowanie utrudnień w ruchu lotniczym skutkujących odwołaniem lotu. Skarżący zarzucił, że organ nie ustalił czy ograniczenia wprowadzone przez EUROCONTROL w dniu 10 stycznia 2010 r. stanowiły, jak tego wymaga pkt 15 preambuły do rozporządzenia nr 261/2004, decyzję kierownictwa lotów w stosunku do danego, konkretnego samolotu, którym miał odbyć się sporny rejs. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE skarżący stwierdził, że celem tegoż rozporządzenia jest ochrona konsumentów, a nie wyznaczenie równowagi między tą ochroną a interesami finansowmi przewoźników, oraz że wyjątki od tej ochrony należy interpretować zawężająco (w postaci okoliczności nadzwyczajnych). Pogląd ten skarżący uzasadnił, powołując się na dane statystyczne, które obrazują skalę opóźnień lotów. Skarżący zauważył, iż tylko w 0,15 % lotów opóźnionych, uprawnione byłoby ewentualne ubieganie się o odszkodowanie przewidziane w art. 7 rozporządzenia. Przytoczone dane wskazują zdaniem skarzącego, że ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przez przewoźnika jest minimalne. Zaskarżona decyzja w opinii skarżącego powoduje osłabienie pozycji konsumentów i godzi w poziom ich interesów. Wprowadzenie ograniczeń w ruchu lotniczym na podstawie decyzji EUROCONTROL, nie pozbawia pasażera możliwości dochodzenia odszkodowania. Dalej w uzsadnieniu skargi skarżący podnosił, że Prezes Urzędu nie ustalił, czy decyzja kierownictwa lotów w Polsce, podjęta w ramach wyznaczonych decyzją EUROCONTROL, była adresowana konkretnie do samolotów, którymi miały odbyć się sporne rejsy. Zdaniem skarżącego, błędy w interpretacji przepisów prawa materialnego oraz zaniechania wyjaśnienia istotnych dla sprawy okoliczności, stanowią naruszenie przepisów rozporządzenia WE nr 261/2004 oraz przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, 77 oraz 107 § 1 i § 3 k.p.a. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wniósł o jej oddalenie w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotową decyzją Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego słusznie wskazał na brak naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...] S.A. przepisów rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz. Urz. UE L 46 z dnia 17 lutego 2004r.), w związku z odwołaniem rejsu nr [...] w dniu 10 stycznia 2010 r. i opóźnieniem rejsu [...] w dniu 11 stycznia 2010 r. na trasie [...] – [...]. W myśl art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia nr 261/2004/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, w przypadku odwołania lotu obsługujący przewoźnik lotniczy powinien wypłacić pasażerowi odszkodowanie na zasadach określonych w art. 7 w kwocie zależnej od długości trasy przelotu. Okoliczności wyłączające odpowiedzialność odszkodowawczą określone zostały m.in. w art. 5 ust. 3 zgodnie z którymi przewoźnik zwolniony jest z tego obowiązku jeżeli może dowieść, iż odwołanie zostało spowodowanie zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć mimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Stosownie do pkt 14 postanowień preambuły rozporządzenia nr 261/2004/WE, zobowiązania przewoźników powinny być ograniczone lub ich odpowiedzialność wyłączona w przypadku, gdy zdarzenie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć mimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Okoliczności te mogą, w szczególności, zaistnieć w przypadku destabilizacji politycznej, warunków meteorologicznych uniemożliwiających dany lot, zagrożenia bezpieczeństwa, nieoczekiwanych wad mogących wpłynąć na bezpieczeństwo lotu oraz strajków mających wpływ na działalność przewoźnika. Natomiast pkt 15 preambuły ww. rozporządzenia stanowi, że za nadzwyczajne okoliczności powinno się uważać sytuację, gdy decyzja kierownictwa lotów w stosunku do danego samolotu spowodowała danego dnia powstanie dużego opóźnienia, przełożenie lotu na następny dzień albo odwołanie jednego lub więcej lotów tego samolotu pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków przez zainteresowanego przewoźnika, by uniknąć tych opóźnień lub odwołań lotów. Zgodnie z art. 7 ust. 1 lit. a w związku z art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia, dla wszystkich lotów o długości poniżej 1500 kilometrów przysługuje odszkodowanie w wysokości 250 EUR. Zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia, w przypadku odwołania lotu, pasażerowie których odwołanie dotyczy, mają prawo do ww. odszkodowania od obsługującego przewoźnika, chyba że przewoźnik udowodni, że odwołanie jest spowodowane zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków. Materiał dowodowy zgromadzony przez organ w tej sprawie, dawał podstawę do stwierdzenia, że przyczyną odwołania lotu z 10 stycznia 2010 r. były złe warunki pogodowe (silne opady śniegu) w [...] i wprowadzone w tym dniu ograniczenia przestrzeni powietrznej (problemy z odśnieżaniem pasów i stanowisk postojowych, wprowadzono liczne ograniczenia ruchowe w przestrzeni powietrznej, ograniczenia startów i lądowań, kolejki do odladzania, lądowań i startów). Wynikało to z depeszy METAR dla lotniska w [...], wydruku z systemu Eurocontrol obrazującego ograniczenia przestrzeni powietrznej oraz wyjaśnień centrum operacyjnego. Dokumenty te ocenił Dyrektor Departamentu Operacyjno – Lotniczego, który stwierdził, że lot został zasadnie odwołany, bowiem dnia 10 stycznia 2010 r. na lotnisku w [...] z powodu opadu śniegu ograniczona była widzialność, na pasie startowym zalegał śnieg, panowały złe warunki hamowania. Potwierdzały to depesze METAR, NOTAM i SNOWTAM. Obfite opady śniegu, paraliżujące prace lotniska, stanowią okoliczność nadzwyczajną. Z punktu widzenia obowiązku wypłaty odszkodowania, przewoźnik nie miał na nie wpływu i nie mógł podjąć racjonalnych środków by ich uniknąć. Na etapie planowania lotów, nie da się bowiem przewidzieć, którego dnia wystąpią złe warunki pogodowe. Niewątpliwie przewoźnik był gotowy do wykonania lotu, a brak możliwości jego realizacji nie wynikał z braku uprawnień załogi do jego wykonania w trudnych warunkach czy z właściwości statku powietrznego. Przewoźnik nie mógł wykonać lotu, ponieważ nałożyły się na siebie dwie nadzwyczajne okoliczności: złe warunku pogodowe oraz ograniczenia wprowadzone przez Eurocontrol - organ zarządzający ruchem lotniczym, na którego decyzje przewoźnik nie ma wpływu. Zwolnienie przewoźnika z odpowiedzialności odszkodowawczej powoduje wystąpienie choćby jednej nadzwyczajnej okoliczności. Przedmiotowy lot został odwołany w wyniku zbiegu nadzwyczajnych zdarzeń tj. warunków pogodowych i ograniczeń ruchowych wprowadzonych przez Eurocontrol. Oceniając okoliczności w jakich doszło do opóźnienia lotu z dnia 11 stycznia 2010 r. o 51 minut w wylocie i 1 godzinę w przylocie, słusznie organ wskazał, na fakt wprowadzenia tego dnia ograniczenia przestrzeni powietrznej wprowadzone przez Eurocontrol - organ zarządzający ruchem lotniczym. Organ stwierdził to, na podstawie depeszy METAR dla lotniska w [...] i wydruk z systemu Eurocontrol obrazującego ograniczenia przestrzeni powietrznej. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie ma podstaw do uznania (stosując reguły wykładni prawniczej), iż z treści pkt 15 preambuły ww. rozporządzenia wynika, że tylko gdyby decyzja Eurocontrol była skierowana do danego, konkretnego samolotu to mogłaby stanowić okoliczność nadzwyczajną, wyłączającą odpowiedzialność przewoźnika. Gdy natomiast ograniczenie przestrzeni powietrznej następuje w odniesieniu do całego lotniska (jak w przedmiotowej sprawie) , to nie jest podstawą do wyłączenia odpowiedzialności. Biorąc pod uwagę ustalone wyżej okoliczności, organy prawidłowo stwierdziły brak naruszenia przez [...] S.A. art. 7 ust. 1 lit. a w związku z art. 5 ust. 1 lit. c oraz art. 8 ust. 1 lit. b rozporządzenia. Z tych względów, nie stwierdzając naruszenia prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako nieuzasadnioną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).