II GZ 251/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1106/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia w sprawie płatności do gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1106/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił skarżącemu R.P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r., stwierdzające niedopuszczalność wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące włączenia dowodu do sprawy. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zgodnie z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; zwanej dalej "p.p.s.a.") prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Sąd wskazał, iż z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie nie było ani postanowieniem kończącym postępowanie, ani postanowieniem rozstrzygającym sprawę co do istoty. Wskazał, że stosownie do art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie w sprawie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie było ani postanowieniem kończącym postępowanie, ani postanowieniem rozstrzygającym sprawę co do istoty. Sąd ponadto wskazał, że postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2013 r. skarga została odrzucona na podstawie art. 58 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R.P. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, mimo częściowo błędnego uzasadnienia postanowienia Sądu I instancji. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Sąd I instancji podał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dwie przesłanki stanowiące w jego ocenie oczywistą bezzasadność skargi. Pierwszą z nich wyraża się w tym, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje postępowania zażaleniowego na postanowienie organu w sprawie włączenia dowodu do sprawy. Natomiast druga – w tym, iż postanowienie, na które wniesiona jest skarga nie podlega kognicji sądu administracyjnego, stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., czemu wyraz dał Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2013 r. odrzucającym skargę. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu, co do zaistnienia pierwszej z przesłanek. Uznaje za prawidłowe stanowisko Sądu I instancji, iż w rozpoznawanej sprawie można mówić o oczywistej bezzasadności, wobec oczywistości, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje postępowania zażaleniowego na postanowienie organu w sprawie włączenia dowodu do sprawy. Natomiast wypowiadanie się o niedopuszczalności skargi na postanowienie o niedopuszczalności wniesienia zażalenia, w postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest nieuprawnione. Mając powyższe na uwadze, mimo częściowo błędnego uzasadnienia Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.