I GZ 271/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 2 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Gl 1989/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. oddalił wniosek M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji przedstawił, że wyrokiem z [...] września Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddali skargę skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] października 2012 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Następnie pismem z [...] grudnia 2014 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika doradcę podatkowego, wniosła skargę kasacyjną na powyższy wyrok. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej (w terminie do jego uiszczenia) skarżąca nadesłała wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do wniosku skarżąca dołączyła poświadczenie o zatrudnieniu, zaświadczenie o zarobkach, wydruk z CEIDG, wyrok rozwodowy, wyniki badań lekarskich, zaświadczenia lekarskie oraz fakturę za leki. W uzupełnieniu wniosku przy piśmie z [...] lutego 2015 r. skarżąca nadesłała formularz PPF oraz odcinek emerytury matki byłego męża A. J., którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego prawa pomocy w zakresie częściowym wskazał, że jak wynika z przedłożonych informacji skarżąca żyje we wspólnym gospodarskie z matką byłego męża i wychowuje dwie córki w wieku 10 i 14 lat. Aktualny dochód skarżącej to 1 750 zł z tytułu zatrudnienia oraz dochód matki 935,21 zł z tytułu emerytury. Dalej Sąd I instancji przedstawił, że skarżąca poprzez rozporządzenia własnym majątkiem doprowadziła do nieodpłatnego przekazania kilku nieruchomości, łącznie z nieruchomością, w której aktualnie zamieszkuje wraz z córkami oraz matką byłego męża. Zgodnie z informacją zawartą w sprzeciwie z [...] maja 2013 r. oraz informacjami ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości: Elektroniczne Księgi Wieczyste skarżąca samodzielnie a także wraz z byłym mężem przeniosła własność trzech nieruchomości na rzecz matki męża (A. J.) z którą aktualnie zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a także dokonała darowizny dwóch nieruchomości na rzecz syna, M. J.. Także na skutek ugody zawartej z byłym mężem utraciła prawo współwłasności nieruchomości na rzecz byłego męża. Zgodnie z aktem notarialnym z [...] stycznia 2012 r. łączna wartość nieruchomości, których własność przeniesiono na matkę byłego męża to 465.500 zł, a łączna wartość nieruchomości, których własność przeniesiono w wyniku darowizny to 151.000 zł. Zdaniem Sądu, niezależnie od relacji łączących skarżącą z osobami, na rzecz których nastąpiło przysporzenie majątkowe zaznaczyć należy, że skarżąca wyzbyła się majątku na rzecz rodziny w 2012 r., w sytuacji, gdy była już zapoznana z materiałami toczącego się postępowania podatkowego, tuż przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej z [...] lutego 2012 r. Mogła się zatem spodziewać niekorzystnej dla siebie decyzji i zabezpieczyć środki pieniężne na prowadzenie postępowania sądowego. Skoro tego nie zrobiła, to należy domniemywać, że poszukiwała pomocy finansowej u rodziny i ją znalazła. Tym samym z okoliczności przedstawionych, nie można uwzględnić wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. M. J. złożyła zażalenie na postanowienie Sądu I instancji, wnosząc o jego uchylenie. W zażaleniu podniosła, że znajduje się pod staną opieką lekarską w związku z czym ponosi stałe koszty leczenia i dojazdu do lekarza, koszty życia codziennego tym samym jej środki finansowe są dodatkowo ograniczone. Odnosząc się do faktu przesunięć majątkowych we wcześniejszym okresie podała, że nie mają one związku z jej aktualną sytuacją majątkową. Na moment złożenia wniosku jak również na moment składania zażalenia wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżąca nadmieniła, że fakt, iż rodzina sfinansowała skarżącej pełnomocnika z wyboru, nie zmienia okoliczności, iż skarżąca nadal nie jest w stanie ponieść kosztów opłat sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie rozpoznawanej sprawy wskazać trzeba, że prawo pomocy jest szczególną instytucją, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a., może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym - art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302281). Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi interesami (na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym musi wykazać, iż mimo poczynienia wszelkich możliwych oszczędności i ograniczenia wydatków do niezbędnych, nie może zgromadzić środków na poniesienie kosztów postępowania lub ich części. M. J. na wcześniejszym etapie postępowania sądowego przedstawiła i udokumentowała szereg okoliczności świadczących o sytuacji materialnej wiążącej się w szczególności z dochodami z tytułu prowadzenia działalności, spłaty kredytów, kosztami leczenia i innymi wydatkami życia codziennego. Na podstawie złożonych dokumentów Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r. po ich analizie uznał, ze zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy tj. zwolnił skarżącą od wpisu od skargi w zakresie przekraczającym kwotę 500 zł oraz ustanowił dla skarżącej adwokata z urzędu. Wskazać również trzeba, iż postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. cofnął przyznane prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia objętego obecnie zażaleniem, Sąd I instancji odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. zwolnienia od kosztów sądowych, nie odniósł się do ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślić należy, że uwzględniając treść art. 246 § 1 p.p.s.a. pkt 2 Sąd I instancji nie ocenił sytuacji majątkowej skarżącej, nie zbadał jej obecnej sytuacji materialnej i rodzinnej mimo, że skarżąca do wniosku dołączyła nowe dokumenty m.in. poświadczenie o zatrudnieniu, zaświadczenie o zarobkach, wyrok rozwodowy. Niewątpliwie zadaniem sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest ocena czy spełnione zostały przesłanki zezwalające na ustalenie czy strona ma dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tymczasem w niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji odnosząc się do rozpoznawanego wniosku posłużył się argumentacją pozostającą poza zakresem ustawowych przesłanek dotyczących prawa pomocy. W ocenie NSA Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. przy ponownym rozpoznawaniu sprawy winien raz jeszcze ocenić sytuację finansową skarżącej w oparciu o przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz jej wpływ na możliwości płatnicze skarżącej odnoście uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1 805 zł. Ponowna ocena zebranego materiału oraz ponowne zbadanie czy w sprawie zaistniały nowe okoliczności przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, dadzą pełny obraz sytuacji majątkowej skarżącej, tym samym pozwolą ocenić możliwości finansowe skarżącej i jej rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny z wymienionych powodów orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.