II OZ 459/13

II OZ 459 / 13 POSTANOWIENIE Dnia 18 czerwca 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Szkoły [...] w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 459/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Szkoły [...] w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. II OZ 459 / 13 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 7 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej Szkole [...] w W. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca wskazała, że wysokość jej majątku i środków finansowych wyniosła w 2011 r. 1.786.923.940,36 zł, a wartość środków trwałych określona na kwotę 1.921.030.806,39 zł. Strata za 2011 r. wyniosła 4.359.745,88 zł, a saldo rachunku bankowego na dzień złożenia wniosku wynosiło -28.392.822,68 zł. Nadto strona stwierdziła, że wniosek podyktowany jest znacznym zadłużeniem, które powoduje, iż nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Potwierdzają to bilanse skarżącej za lata 2007, 2008 i 2009, w których odnotowała straty w wysokościach, odpowiednio: -5.098.323,27 zł, -12.944.222,27 zł i -2.215.498,89 zł. Strona wnioskująca wskazała na swój publiczny charakter jako szkoły wyższej i fakt, że jej działalność ma zasadniczo charakter niezarobkowy. Skarżąca stwierdziła też, iż jedynie znikomy procent jej przychodów uzyskiwany jest z innej, pobocznej i nie prowadzonej w sposób stały działalności, np. ze sprzedaży nieruchomości. Podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, Sąd pierwszej instancji wskazał na treść art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- zwanej dalej P.p.s.a.). Sąd uznał, iż Szkoła [...] jest podmiotem, który może uzyskiwać środki finansowe m. in. z wydzielonej działalności gospodarczej innej niż działalność naukowa (§ 93 pkt 6 statutu [...]). Uczelnia może i pozyskuje środki z działalności polegającą na gospodarowaniu mieniem. Tego między innymi dotyczy skarga wniesiona w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest opłata naliczona z tytułu sprzedaży nieruchomości w stosunku, do której skarżąca posiada prawo użytkowania wieczystego. Zdaniem Sądu skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy środków finansowych, ich posiadanie staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący taką działalność, nawet gdy jest ona działalnością uboczną, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Z powyższych przyczyn, a przede wszystkim z uwagi na wysokość kapitału zakładowego i środków trwałych skarżącej (wysokość majątku i środków finansowych w 2011 r. wynosiła 1.786.923.940,36 zł, a wartość środków trwałych 1.921.030.806,39 zł) Sąd stwierdził, że skarżąca jest w stanie samodzielnie ponieść pełne koszty postępowania sądowego. Z tych względów, na podstawie art. 260 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Sąd postanowił jak na wstępie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Szkoła [...] w W., zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżąca jest w stanie uiścić wpis sądowych w wysokości 2.412 zł, a także o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 196 P.p.s.a. do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. W uzasadnieniu wniesionego zażalenia strona powtórzyła przytaczane na wcześniejszych etapach argumenty odnośnie jej publicznego charakteru jako szkoły wyższej, niezarobkowej działalności, nadzwyczajnego charakteru niniejszego postępowania sądowego i wskazała na zasady jej finansowania. Jak przyznała, uzyskuje ona inne środki z gospodarowania mieniem, jednakże są one przeznaczane na bieżące utrzymanie infrastruktury Uczelni, bez której nie mogłaby ona spełniać swojej funkcji. Zdaniem skarżącej przedstawiona przez Sąd argumentacja kładzie nacisk jedynie na potencjalną zdolność skarżącej do pokrycia wpisu sądowego, jednakże w oderwaniu od faktycznych możliwości wobec obostrzeń i restrykcji związanych z zagospodarowaniem środkami i składnikami majątku stanowiącego jej własność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji skupił się na trafnym stwierdzeniu, iż wnioskująca o zwolnienie od kosztów sądowych Szkoła [...] w W., chcąc aktywnie realizować cele statutowe, nawet te poboczne dotyczące gospodarowania mieniem poprzez udział w postępowaniu sądowym, winna liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z takim postępowaniem. Sam fakt publicznego jej charakteru nie wpływa na powyższą ocenę, bowiem podmioty te nie zostały podmiotowo zwolnione od obowiązków ponoszenia ewentualnych kosztów. Słusznie Sąd pierwszej instancji eksponował wysokość majątku i środków finansowych, w których posiadaniu skarżąca była w 2011 r., a które w porównaniu nawet z wykazanym zadłużeniem na rachunku bankowym skarżącej nie pozwalają przyjąć, że jest ona osobą prawną, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Jak trafnie dostrzeżono w uzasadnieniu skarżonego postanowienia możliwość prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej innej niż naukowa pozwala jej na zgromadzenie stosownych w tym zakresie środków. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa, a więc ubiegający się o taką pomoc powinien w każdym przypadku poczynić wszelkie możliwe czynności, które pozwolą mu na uiszczenie kosztów sądowych i dopiero wtedy, gdyby podjęte w ten sposób czynności okazałyby się niewystarczające może zwrócić się o pomoc państwa. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie można przyjąć, że jedynym przesądzającym argumentem przemawiający za zwolnieniem od kosztów sądowych jest podana przez skarżącą strata za 2011 r. oraz zadłużenie na wskazanym rachunku bankowym. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.