II GZ 254/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1101/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R.P. na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia w sprawie płatności do gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1101/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił skarżącemu R.P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r., stwierdzające niedopuszczalność wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące włączenia dowodu do sprawy. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał ani wysokości przychodu, ani kosztów utrzymania koniecznego. Zdaniem Sądu, wyjaśnienia strony nie pozwalały na zidentyfikowanie źródła finansowania koniecznych kosztów utrzymania i świadczyły o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W konsekwencji Sąd uznał, że przekazane informacje nie stanowią właściwej podstawy dla oceny zdolności płatniczych strony postępowania i wobec tego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R.P. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; zwanej dalej "p.p.s.a.") następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jeżeli podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy) na mocy art. 255 p.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. Z powyższego wynika, że obowiązkiem osoby składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku. Natomiast obowiązkiem sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przyjmując, że nie było możliwe dokonanie oceny jego sytuacji majątkowej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy była prawidłowa. W związku z tym, że oświadczenia złożone we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie były wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, referendarz sądowy, działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., zasadnie wezwał wnioskodawcę do przedłożenia wskazanych dokumentów. Skarżący w odpowiedzi na to wezwanie wyjaśnił m.in., że żadnych dokumentów nie przedstawi, gdyż ich nie posiada. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie ocenił, że skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie przedstawił Sądowi żadnych informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. Nie dołożył zatem należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania przed sądem administracyjnym. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny sytuacji majątkowej, albowiem nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. Od przedstawienia swojej sytuacji skarżący uchylił się również w zażaleniu wniesionym do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.