I OSK 1371/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie : Przewodniczący: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska Sędziowie: Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędzia WSA del. Michał Ruszyński (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Ewa Dubiel po rozpoznaniu w dniu 10 października 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 34/13 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 20 marca 2013 r. sygn. akt II SA/Łd 34/13 oddalił skargę J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 19 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy: 12 września 2012 r. J. G. wystąpił o przyznanie pomocy w formie zasiłku okresowego. 24 września 2012 r. pracownik organu pomocowego przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego ustalając, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku zarejestrowaną w urzędzie pracy. Mieszka w dwupokojowym mieszkaniu z matką, córką i żoną, z którą ma orzeczoną separację sądową; zajmuje jeden pokój wspólnie z córką i żoną. Świadczenia mieszkaniowe uiszcza matka strony, mieszkanie jest czyste, wyposażone w podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego. Wnioskodawca cierpi na nadciśnienie tętnicze i wielopoziomową dyskopatię kręgosłupa. Z wywiadu wynika również, iż pracownik zaproponował stronie podpisanie kontraktu socjalnego – skierowanie do Klubu Integracji Społecznej, jednakże wnioskodawca odmówił podpisania kontraktu. Po rozpatrzeniu wniosku Prezydent Miasta Łodzi decyzją z 5 października 2012 r. odmówił J. G. przyznania zasiłku okresowego w miesiącu wrześniu 2012 r. Organ wyjaśnił, iż stosownie do art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm. dalej: u.p.s) osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Jak wynika zaś z dokumentów sprawy, w toku aktualizacji wywiadu w dniu 24 września 2012 r. wnioskodawca odmówił podpisania kontraktu socjalnego, wskazując na stan zdrowia uniemożliwiający uczęszczanie do Klubu Integracji Społecznej. Przy czym wnioskodawca nie dostarczył zaświadczenia od lekarza potwierdzającego aktualny stan zdrowia. Nadto, z uwagi na zgłaszany brak środków na życie pracownik zaproponował stronie skorzystanie z ciepłych posiłków, jednak i tym razem wnioskodawca odmówił. W ocenie organu działania takie świadczą o braku zainteresowania i współdziałania w rozwiązywaniu własnej trudnej sytuacji życiowej, do czego strona jest obowiązana zgodnie z art. 4 u.p.s. W następstwie powyższych ustaleń organ stwierdził, iż zachodzą przesłanki przewidziane w art. 11 ust. 2 u.p.s, gdyż poprzez odmowę podpisania kontraktu socjalnego i skierowania do Klubu Integracji Społecznej oraz odmowę skorzystania z ciepłych posiłków strona wykazała się brakiem współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji, a ustalenie to stanowi podstawę do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy. Od tej decyzji odwołał się J. G. zarzucając decyzji organu pierwszej instancji rażące naruszenie art. 6 pkt 6 u.p.s oraz art. 8, art. 9, art. 24 § 1 pkt 5, art. 35 § 3 i art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a) oraz błędy w ustaleniach faktycznych. Odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie zasiłku okresowego za miesiąc wrzesień 2012 r. W uzasadnieniu strona wskazała, iż organ pierwszej instancji miał 30 dni na powiadomienie o treści decyzji, co oznacza, iż strona powinna zostać powiadomiona o zaskarżonej decyzji, gdyż wniosek został złożony w dniu 12 września 2012 r. Oznacza to, iż doszło do przekroczenia terminów. Nadto odwołujący podkreślił, iż podpisanie kontraktu socjalnego pracownik organu zaproponował dopiero w dniu 24 września 2012 r., a w ocenie strony powinien był to uczynić w dniu 12 września 2012 r., a dodatkowo nie przestawił wnioskodawcy warunków zawarcia umowy, m.in. nie wskazał jakie skutki prawne, jakie obowiązki powstaną dla strony. W ocenie strony zmuszanie do podpisania kontraktu, bez przedstawienia jego postanowień jest niedopuszczalne w demokratycznym państwie prawa. Strona dodała, iż nie proponowano jej skorzystania z ciepłych posiłków, a przyznanie zasiłku okresowego nie jest uzależnione od złożenia zaświadczenia lekarskiego, organ powinien był przyjąć za wiarygodne ustalenia poczynione przez sąd powszechny na podstawie dokumentacji medycznej służb penitencjarnych. Podobnie jako niedopuszczalne ocenił pozostawienie obywatela bez środków do życia, co stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i podstawowymi prawami człowieka, takie działanie organów pomocowych w istocie zmusza do działań przestępczych, tym bardziej, iż stan zdrowia strony uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi w uzasadnieniu rozstrzygnięcia powtórzyło ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego dodatkowo wskazując, iż jak wynika z akt sprawy strona była wcześniej objęta pomocą w formie zasiłku okresowego w miesiącach luty – czerwiec 2012 r. w wysokości 238,50 zł miesięcznie oraz zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup posiłku lub żywności w miesiącach luty – czerwiec 2012r. w wysokości 60 zł miesięcznie. W oświadczeniu z 24 września 2012 r. strona wskazała, iż jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku, nie pracuje zawodowo i nie podejmuje prac dorywczych, a także, że nie ma stałego źródła dochodu. Nadto w aktach znajduje się oświadczenie matki strony, która wyjaśniła, że mieszka wspólnie z synem lecz prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe i nie jest w stanie pomagać finansowo synowi, gdyż opłaca wszelkie świadczenia mieszkaniowe. Organ podał także, że jak wynika z opinii pracownika socjalnego, wnioskodawca sprawia wrażenie osoby mało zainteresowanej poprawą swojej sytuacji finansowej oraz życiowej i podjęciem zatrudnienia. Prezentuje natomiast bardzo roszczeniową postawę. Kolegium podkreśliło, że strona zobowiązana jest do współpracy z organem w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji. Organ przyznał, iż skoro strona nie osiąga żadnego dochodu to nie przekracza kryterium dochodowego w wysokości 477 zł (art. 8 ust. 1 u.p.s) i sytuacja jej niewątpliwie stanowi przesłankę do przyznania pomocy. Jednocześnie jednak odwołujący nie współdziała z pracownikami socjalnymi w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Ustawodawca precyzyjnie określił warunki przyznawania pomocy społecznej, zastrzegając w art. 4 ustawy obowiązek współdziałania i przewidując, iż brak takiego współdziałania stanowi przesłankę do odmowy przyznania pomocy (art. 11 ust. 2 ustawy). W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji słusznie uznał, iż w tym przypadku pomimo spełnienia ustawowego kryterium dochodowego, należy odmówić pomocy w formie zasiłku okresowego z uwagi na rezygnację z zawarcia i podpisania kontraktu socjalnego w celu poszukiwania zatrudnienia poprzez sprawdzanie ofert w Klubie Integracji Społecznej. Zdaniem organu działania takie świadczą o braku zainteresowania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Odwołujący sam zrezygnował z możliwości zatrudnienia i poprawy życia, co świadczy o braku zaangażowania w poszukiwaniu zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, iż w pełni podziela stanowisko NSA zaprezentowane w wyroku z 17 listopada 2009r., w sprawie sygn. akt I OSK 554/09, że przepis art. 4 u.p.s nakłada na osoby korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Obowiązek ten stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 tej ustawy, gdzie postanowiono, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Brak aktywności ze strony wnioskodawcy uprawnia organ do powstrzymania się od udzielenia świadczenia. Stosownie do powołanego wyżej art. 11 ust. 2 u.p.s, w zakresie znajdującym zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, takim brakiem aktywności będzie brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, co może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Reasumując Kolegium podkreśliło, iż rozumie trudną sytuacją życiową i materialną strony, jednak organ pierwszej instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył zasad określonych w u.p.s, ani przepisów postępowania, a w świetle zgromadzonego materiału dowodowego prawidłowo zastosował art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi J. G. zarzucił rażące naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie obowiązku ustalenia stanu faktycznego zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, rażące naruszenie art. 9 K.p.a. poprzez odstąpienie od udzielenia całokształtu informacji, rażącą obrazę przepisu art. 10 §1 K.p.a. poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się co do materiałów sprawy, obrazę art. 6 pkt 6 ustawy poprzez odstąpienie od obowiązku przedstawienia uprawnień i zobowiązań na piśmie w ramach umowy zwanej kontraktem socjalnym, obrazę art. 11 ustawy poprzez błędne zastosowanie polegające na wadliwym przyjęciu, że skarżący nie współpracuje z pracownikiem socjalnym. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi przywołano szereg orzeczeń sądowych stanowiących, w ocenie strony, potwierdzenie, iż organy dopuściły się naruszenia podstawowych zasad postępowania. Skarżący podkreślił, iż organy obu instancji nie posiadają żadnych dowodów na poparcie twierdzeń, że przedstawiono skarżącemu warunki kontraktu, a strona po zapoznaniu się z nimi odmówiła podpisania umowy. Zdaniem strony takiego zdarzenia nie było i nigdy nie przedstawiono mu warunków kontraktu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę. Przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji uznał, iż odpowiada ona wymogom prawa. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organy administracji obu instancji nie dysponowały materiałem dowodowym pozwalającym na wyprowadzenie wniosku o braku współdziałania za strony skarżącego w przezwyciężaniu sytuacji, w której się znalazł, ale jednocześnie udokumentowane zostały okoliczności wskazujące, iż skarżący odmówił zawarcia kontraktu socjalnego. Sąd zaznaczył, że sytuacja, w której znajduje się skarżący uzasadnia ubieganie się o świadczenia w ramach pomocy społecznej, w tym także o zasiłek okresowy. Przechodząc do oceny przyczyn odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia Sąd wskazał, że okoliczności niniejszej sprawy nie pozwalają na wyprowadzenie wniosku, iż skarżący odmawiał współdziałania z pracownikiem socjalnym w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej, w której się znalazł. W aktach sprawy brak jest bowiem informacji źródłowych wskazujących na odmowę skorzystania z proponowanej przez pracownika socjalnego pomocy w formie ciepłych posiłków. Okoliczność ta winna wynikać z przeprowadzonych wywiadów środowiskowych, natomiast w aktach sprawy znajduje się tylko wywiad z 24 września 2012 r., w którym powyższej informacji brak. Samodzielną podstawą zastosowania rygoru odmowy przyznania świadczenia – w oparciu o przepis art. 11 ust. 2 ustawy – może być natomiast odmowa zawarcia kontraktu socjalnego. W realiach niniejszej sprawy pracownik socjalny w dniu 24 września 2012 r. zaproponował skarżącemu zawarcie takiego kontraktu w celu aktywizacji zawodowej poprzez sprawdzanie ofert pracy w Klubie Integracji Społecznej. Skarżący odmówił zawarcia takiego kontraktu, jak również podpisania oświadczenia o odmowie zawarcia kontraktu. Tym samym skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję przepisu art. 11 ust. 2 omawianej ustawy. Zastosowanie rygoru odmowy przyznania świadczenia w oparciu o powyższą podstawę prawną ma charakter fakultatywny o czym świadczy sformułowanie "mogą stanowić podstawę". Organ odwoławczy w sposób adekwatny do okoliczności sprawy podjął czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Wydane rozstrzygnięcie uwzględnia przy tym zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes obywatela. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazał, że nie można zgodzić się ze skarżącym w kwestii niewyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. W zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku okresowego w miesiącu wrześniu 2012 r., organy poczyniły ustalenia wskazujące jednoznacznie, zarówno na spełnienie przez skarżącego kryteriów do przyznania wnioskowanego świadczenia, jak i okoliczności, które na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy mogły usprawiedliwiać odmowę przyznania świadczenia. Okoliczności te wynikają z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, który stanowi zasadnicze źródło informacji w niniejszej sprawie. Na żadnym etapie postępowania skarżący informacji wynikających z przeprowadzonego wywiadu nie dezawuował, a wręcz przeciwnie, w piśmie z 22 października 2012 r., które zostało uznane za odwołanie od decyzji organu I instancji jednoznacznie wskazał, iż wie jakiej aktywności z jego strony wymagałoby podpisanie kontraktu socjalnego. Trudno więc uznać za uzasadnione stanowisko skarżącego, iż nie znał warunków prawnych i skutków kontraktu. Ponadto z całą pewnością znał skutki odmowy jego zawarcia. Od powyższego wyroku złożono skargę kasacyjną zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a) przez niepełną i chybioną ocenę zarzutów skargi, która doprowadziła do niedostrzeżenia konieczności uchylenia decyzji organu II instancji, która zapadła z naruszeniem art. 7, 9, 10 § 1, 77 § 1 i 80 K.p.a mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku Sądu I instancji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu kasacyjnym, oświadczając, że nie zostały one uiszczone ani w całości ani w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie wskazał, że jedynym dowodem zebranym w toku postępowania administracyjnego był kwestionariusz przeprowadzonego 24 września 2012 r. przez pracownika socjalnego Emilię Świętosławską wywiadu środowiskowego. Akta sprawy są na tyle fragmentaryczne, iż nie zawierają nawet wniosku o przyznanie świadczenia, mimo, iż z oświadczenia skarżącego zawartego na 2 stronie wywiadu wynika, że wniosek złożono 12 września 2012 r. W ocenie skarżącego nieprzeprowadzenie innych dowodów – w tym zgłoszonego w odwołaniu dowodu z zeznań świadka Barbary G.ej na okoliczność przebiegu wywiadu (4-5 wers od dołu 1 strony odwołania) – stanowiło pogwałcenie wymienionych wyżej norm K.p.a i miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, dokonując oceny zarzutów skargi Sąd I instancji nie dostrzegł, iż skarżący po pierwsze kwestionował ustalenia wywiadu (w szczególności zaprzeczał on odmowie podpisania przez siebie kontraktu socjalnego, co zdaje się przeczyć ustaleniu Sądu, iż "na żadnym etapie postępowania skarżący informacji wynikających z przeprowadzonego wywiadu nie dezawuował" – s. 9-10 uzasadnienia skarżonego wyroku) oraz – po drugie – wskazywał uzasadnione zastrzeżenia co do sposobu przeprowadzenia wywiadu i jego przebiegu (w skardze na k.3 wskazał, że pracownik socjalny został odsunięty od prowadzenia jego sprawy a w odwołaniu zgłosił dowód z zeznań świadka B. G. obecnej podczas przeprowadzania wywiadu). W ocenie skarżącego kasacyjnie brak skonfrontowania skąpego materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed organem I instancji z dowodem zgłoszonym w odwołaniu powoduje, że decyzja organu II instancji nie może pozostać w obrocie prawnym. W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje więc zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy zaskarżenia w zakresie naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi w dniu 24 września 2012 r. zaproponował skarżącemu zawarcie kontraktu socjalnego w celu aktywizacji zawodowej poprzez sprawdzanie ofert pracy w Klubie Integracji Społecznej. Skarżący odmówił zawarcia takiego kontraktu, jak również podpisania oświadczenia o odmowie zawarcia kontraktu. Tym samym skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s Należy zwrócić uwagę, że przepis ten stanowi, iż odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Fakt odmowy powinien jednak znaleźć swoje potwierdzenie w materiale dowodowym. Zajmując stanowisko wobec tej kwestii wskazać należy, że zgodnie z art. 6 pkt 6 u.p.s, kontrakt socjalny jest pisemną umową zawartą z osobą ubiegającą się o pomoc, określającą uprawnienia i zobowiązania stron umowy, w ramach wspólnie podejmowanych działań zmierzających do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej osoby lub rodziny. Przepis art. 108 ust. 1 u.p.s stanowi natomiast, że kontrakt socjalny zawierany jest w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej. Analizując dokumentację zawartą w aktach administracyjnych zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, że brak jest dowodu potwierdzającego przywoływaną w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji okoliczność odmowy przez skarżącego zawarcia kontraktu socjalnego. Wprawdzie w aktach administracyjnych znajduje się kwestionariusz wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym w dniu 24 września 2012 r., lecz okoliczność odmowy zawarcia kontraktu socjalnego ze skarżącym potwierdza jedynie adnotacja pracownika socjalnego, iż propozycja zawarcia kontraktu została złożona. W konsekwencji, w myśl powyższych uwag uznać należało, że Sąd I instancji bez wyjaśnienia powyższej okoliczności, przedwcześnie wypowiedział się, że skarżącemu złożono propozycję zawarcia kontaktu socjalnego a w konsekwencji, że skarżący swym zachowaniem wypełnił dyspozycję przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s. Mając na uwadze wskazane uregulowania jak też wynikający z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 listopada 2010 r. w sprawie wzoru kontraktu socjalnego (Dz.U. z 2010 r., nr 218, poz. 1439), wzór kontraktu, zaznaczyć także trzeba, że nie można przyjąć, iż sama propozycja aktywizacji zawodowej poprzez sprawdzanie ofert pracy w Klubie Integracji Społecznej może być uznana za propozycję zawarcia kontraktu socjalnego. Nie negując pozytywnych rezultatów takiej aktywizacji wskazać należy, że kontrakt socjalny musi ustanawiać uprawnienia i zobowiązania obu jego stron, w ramach wspólnie podejmowanych działań osoby ubiegającej się o świadczenia i pracownika socjalnego ośrodka pomocy społecznej a nie tylko jednej strony kontraktu. Tymczasem z akt nie wynika jakie zobowiązania w tym zakresie miałby przyjąć na siebie pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Łodzi. W świetle powyższych rozważań należało uznać, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a przez niepełną ocenę zarzutów skargi okazał się uzasadniony. Z tych też względów Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 185 § 1 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.